Γράφει η Δήμητρα Βέλμαχου
Πρόκειται για ένα συμβολικό ημερολόγιο που βοηθούσε τους ανθρώπους να μετρούν τις εβδομάδες μέχρι τη Μεγάλη Εβδομάδα. Ιδιαίτερα αγαπητή στα παιδιά, η Κυρά Σαρακοστή φτιάχνεται με απλή ζύμη χωρίς μαγιά και έχει επτά πόδια, τα οποία αντιστοιχούν στις επτά εβδομάδες της νηστείας. Κάθε Σάββατο, κόβεται ένα πόδι, μέχρι να φτάσουμε στο Μεγάλο Σάββατο.
Η ιστορία της Κυράς Σαρακοστής
Το έθιμο αυτό έχει τις ρίζες του στην ελληνική παράδοση και την Ορθόδοξη Χριστιανική πίστη. Σε παλαιότερες εποχές, που δεν υπήρχαν ημερολόγια όπως σήμερα, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν διάφορους τρόπους για να υπολογίζουν τις ημέρες και τις εβδομάδες. Έτσι, η Κυρά Σαρακοστή ήταν ένας εύκολος και διασκεδαστικός τρόπος να υπολογίζουν τη διάρκεια της νηστείας, ειδικά τα παιδιά.
Η μορφή της Κυράς Σαρακοστής είναι χαρακτηριστική. Μια γυναίκα με σταυρωμένα χέρια μπροστά στο στήθος, ένδειξη προσευχής, και χωρίς στόμα, συμβολίζοντας τη νηστεία. Έχει επτά πόδια, που αντιπροσωπεύουν τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, και κάθε Σάββατο κόβεται ένα, με το τελευταίο να αφαιρείται το Μεγάλο Σάββατο.
Πώς φτιάχνεται η Κυρά Σαρακοστή
Η παραδοσιακή Κυρά Σαρακοστή δεν τρώγεται, καθώς δεν περιέχει μαγιά ούτε άλλα διογκωτικά υλικά. Η ζύμη της είναι απλή και φτιάχνεται με αλεύρι, νερό και αλάτι. Σε πολλές περιοχές, προσθέτουν αρωματικά όπως γαρύφαλλο ή κανέλα για περισσότερη μυρωδιά.
Υλικά για τη ζύμη:
- 1 φλιτζάνι αλεύρι
- ½ φλιτζάνι νερό
- 1 κουταλάκι αλάτι
- Λίγο ξύδι (προαιρετικά)
- Μπαχαρικά, όπως γαρύφαλλο ή κανέλα (προαιρετικά)
Εκτέλεση:
- Ανακατεύουμε το αλεύρι, το αλάτι και το νερό μέχρι να σχηματιστεί μια σφιχτή ζύμη.
- Αν θέλουμε, προσθέτουμε λίγο ξύδι ή αρωματικά.
- Ανοίγουμε τη ζύμη με τα χέρια και της δίνουμε σχήμα γυναίκας με μακριά φούστα.
- Με ένα μαχαίρι ή οδοντογλυφίδα, σχηματίζουμε τα χαρακτηριστικά της. Τα μάτια, το σταυρωμένο στήθος και τα επτά πόδια.
- Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 150-170°C για περίπου 20-30 λεπτά, μέχρι να σκληρύνει.
- Μόλις κρυώσει, την τοποθετούμε σε ένα εμφανές σημείο του σπιτιού ή την κολλάμε σε ένα χαρτόνι.
Το έθιμο του κοψίματος των ποδιών
Κάθε Σάββατο, ένα από τα πόδια της Κυράς Σαρακοστής κόβεται. Το τελευταίο πόδι κόβεται το Μεγάλο Σάββατο και σε κάποιες παραδόσεις το κρύβουν μέσα σε ένα ψωμί ή το χρησιμοποιούν σαν γούρι για την τύχη του σπιτιού.
Παραλλαγές του εθίμου
Σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, η Κυρά Σαρακοστή έχει μικρές παραλλαγές:
- Σε κάποια μέρη, αντί να φτιάχνεται από ζύμη, σχεδιάζεται σε χαρτί και κολλιέται στον τοίχο.
- Στη Χίο, τη φτιάχνουν από ύφασμα και την γεμίζουν με βαμβάκι.
- Σε άλλες περιοχές, την στολίζουν με λουλούδια ή αλεύρι, δίνοντάς της ακόμα πιο εορταστικό χαρακτήρα.
Η Κυρά Σαρακοστή είναι ένας όμορφος τρόπος να εισάγουμε τα παιδιά στις παραδόσεις και να τους διδάξουμε τη σημασία της υπομονής, της εγκράτειας και της προετοιμασίας για το Πάσχα. Τα στοιχεία της - η προσευχή, η νηστεία και η προσμονή της Ανάστασης - αποτυπώνουν τον πνευματικό χαρακτήρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Το έθιμο της Κυράς Σαρακοστής είναι μια υπέροχη παράδοση που με την απλότητά του, συνεχίζει να διδάσκει ήθη και αξίες στα παιδιά, ενώ παράλληλα φέρνει μια γλυκιά προσμονή για το Άγιο Πάσχα.
Ένα ποίημα για την κυρά-Σαρακοστή
Για την κυρά-Σαρακοστή έχουν γραφτεί οι εξής στίχοι:
Την κυρά Σαρακοστή
που ‘ναι έθιμο παλιό
οι γιαγιάδες μας τη φτιάχναν’
με αλεύρι και νερό.
Για στολίδι της φορούσαν
στο κεφάλι ένα σταυρό
μα το στόμα της ξεχνούσαν
γιατί νήστευε καιρό.
Και τις μέρες τις μετρούσαν
με τα πόδια της τα επτά
κόβαν’ ένα τη βδομάδα
μέχρι να ‘ρθει η Πασχαλιά.
