Της Δήμητρας Βέλμαχου
Στο άκουσμα και μόνο της λέξης «Χριστούγεννα» το μυαλό μας πλημμυρίζει από εικόνες χαράς, οικογενειακής θαλπωρής και αγάπης.
Τα στολισμένα δέντρα, οι φωταγωγημένες πόλεις, τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια είναι στο μυαλό μας άρρηκτα δεμένα με τον εορτασμό της γέννησης του Χριστού, γεγονός που σηματοδοτεί την ελπίδα και την αισιοδοξία για το μέλλον.
Ήταν όμως πάντα έτσι; Η ιστορία μας θυμίζει ότι κάποτε αυτή η γιορτή της Χριστιανοσύνης ήταν απαγορευμένη και η χαρά έδινε τη θέση της στο φόβο και στους διωγμούς.
Υπήρξαν περίοδοι και συγκεκριμένοι τόποι όπου τα Χριστούγεννα άλλοτε κυνηγήθηκαν έντονα ή υποβαθμίστηκαν ως μια απλή και συνηθισμένη μέρα.
Τα «απαγορευμένα Χριστούγεννα» αποτελούν μέρος μια θλιβερής πραγματικότητας που καλό είναι να γνωρίζουμε τόσο για να μαθαίνουμε τι συνέβη στο πέρασμα των χρόνων αλλά ίσως και για να εκτιμούμε λίγο περισσότερο όλα όσα πλέον θεωρούμε δεδομένα και τα απαξιώνουμε.
Για ολόκληρες δεκαετίες, εκατομμύρια Χριστιανοί στην πρώην ΕΣΣΔ και στις υπόλοιπες κομμουνιστικές χώρες, όχι μόνο δεν μπορούσαν να κάνουν γιορτές όπως επιθυμούσαν, αλλά δεν τους επιτρέπονταν ούτε καν να εκφράσουν την πίστη τους.
Με την έναρξη της κομμουνιστικής εξουσίας, η θρησκεία τέθηκε εκτός νόμου ενώ τόσο οι λειτουργοί όσο και οι πιστοί της γνώρισαν έντονη βία και διωγμούς.
Υποστηρίζοντας πως η θρησκεία αποτελεί το «όπιο» του λαού, οι κομμουνιστές διακήρυτταν την αθεΐα με κάθε τρόπο και πολεμούσαν τους Χριστιανούς με κάθε μέσο.
Στις ΗΠΑ όταν στη δεκαετία του 1620 έφταναν οι ακραίοι Αγγλικανοί Προτεστάντες γνωστοί κι ως Πουριτανοί, ήταν φανερά κατά των Χριστουγέννων, αφού όχι μόνο αποκαλούσαν τη γιορτή “φαιδρή” αλλά ταυτόχρονα την απαγόρευσαν για όλους μέχρι και τον 18ο αιώνα.
Όταν μάλιστα ο κυβερνήτης της Μασαχουσέτης, Sir Edmund Andros, έκανε ενέργειες προκειμένου να καταφέρει να αλλάξει αυτήν την απόφαση, γνώρισε την σφοδρή επίθεση εξαγριωμένου πλήθους ντυμένου με ερυθρές κάπες.
Στην Αγγλία από το 1653 που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας ο Όλιβερ Κρόμγουελ , ως κλασικός Πουριτανός που ήταν, απαγόρευσε τον εορτασμό των Χριστουγέννων. Έλεγε μάλιστα χαρακτηριστικά, ότι ο κόσμος θα πρέπει να σκέφτεται αποκλειστικά τον Ιησού αυτές τις μέρες κι όχι να γλεντάει, να πίνει και να τρώει.
Στην Κούβα ο Φιντέλ Κάστρο αποφάσισε το 1959 να απαγορεύσει τον εορτασμό των Χριστουγέννων με την απόφαση αυτή προς έκπληξη όλων να διαρκεί μέχρι και το 1999. Τα δεδομένα άλλαξαν εξαιτίας της επίσκεψης του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β’ ο οποίος έκανε τον Κουβανό ηγέτη να αναθεωρήσει.
Στην Αλβανία το 1967 η απαγόρευση όχι μόνο των Χριστουγέννων αλλά κάθε θρησκευτικής γιορτής αποτέλεσε νόμο του κράτους ο οποίος εφαρμόζονταν πιστά μέχρι και το 1991. Χρειάστηκαν μάλιστα 23 ολόκληρα χρόνια να περάσουν για να μπορέσουν οι Χριστιανοί της χώρας να παρευρεθούν σε λειτουργία για πρώτη φορά.
Φτάνοντας στο σήμερα, παρατηρούμε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν χώρες που ο εορτασμός των Χριστουγέννων είναι απαγορευμένος.
Για παράδειγμα στην Βόρεια Κορέα ακόμα και τώρα οι μοναδικές ημέρες εορτασμού είναι αυτές των γενεθλίων των ηγετών της. Σε ό,τι αφορά τα Χριστούγεννα μάλιστα ακόμα και τα χριστουγεννιάτικα φωτάκια είναι ικανά για να θεωρηθούν ως πόλεμος προπαγάνδας και να ανοίξουν οι ασκοί του Αιόλου.
Στην Σαουδική Αραβία που ακολουθεί πιστά τον Ισλαμικό Νόμο, απαγορεύονται οι χριστουγεννιάτικες κάρτες και τα στολισμένα δέντρα, με το νόμο να είναι ιδιαίτερα αυστηρός σε όποια μορφή ανυπακοής. Παρόλα αυτά, όμως σε ιδιωτικούς χώρους και με μέτρο, μπορούν να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα οι ξένοι που βρίσκονται στη χώρα, είτε για τουρισμό είτε για επαγγελματικούς λόγους.
Ανάλογη είναι η κατάσταση και στο Ιράν όπου απαγορεύεται οτιδήποτε θυμίζει Χριστούγεννα και οποιοσδήποτε εορτασμός της γέννησης του Θεανθρώπου σε δημόσια θέα.
Στην Ιαπωνία ο Χριστιανισμός δεν έχει μεγάλη επιρροή καθώς λιγότερο από το 1% του πληθυσμού είναι Χριστιανοί. Αυτός είναι και ο λόγος που η ημέρα των Χριστουγέννων δεν θεωρείται επίσημη αργία αλλά κοσμική γιορτή.
Στην Κίνα το 2009 οι κινεζικές αστυνομικές αρχές απαγόρευσαν των εορτασμό των Χριστουγέννων. Όπως και σε άλλες κομμουνιστικές χώρες, η απόφαση για τις δημόσιες εκδηλώσεις είναι κοινή με τις αρχές να κάνουν ίσως τα “στραβά μάτια” σε τουριστικές περιοχές όπως για παράδειγμα στο Χονγκ Κονγκ.
Στην Αλγερία όπως είναι αναμενόμενο η ημέρα των Χριστουγέννων δεν θεωρείται επίσημη γιορτή. Αν όμως μια ομάδα Χριστιανών επιθυμεί να γιορτάσει σε ένα δημόσιο χώρο, αυτό προϋποθέτει μια μακρά διαδικασία με έντονη γραφειοκρατία, προκειμένου να λάβει την πολυπόθητη έγκριση, γεγονός που από μόνο του λειτουργεί αποτρεπτικά στην όλη προσπάθεια.
Φτάνοντας στον 20ο αιώνα η ιστορία μας θυμίζει στιγμές που τα Χριστούγεννα περιορίστηκαν βίαια, όχι από θρησκευτικές ή ιδεολογικές αποφάσεις, αλλά εξαιτίας του πολέμου.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εκατομμύρια οικογένειες σε όλη την Ευρώπη βρέθηκαν χωρίς αγαπημένα πρόσωπα, με πόλεις κατεστραμμένες και ελλείψεις σε τρόφιμα.
Στην κατεχόμενη Ελλάδα, οι άνθρωποι προσπαθούσαν να κρατήσουν ζωντανή τη γιορτή με ό,τι μέσα διέθεταν. Ακόμα και ένα κομμάτι ψωμί μπορούσε να γίνει σύμβολο Χριστουγέννων, ενώ οι λειτουργίες και ο όποιος εορτασμός ήταν εφικτός, γίνονταν κρυφά, υπό τον φόβο των κατακτητών.
Κι όμως, ακόμη και μέσα στη φρίκη του πολέμου, γεννήθηκαν στιγμές ανθρωπιάς. Η περίφημη «ανακωχή των Χριστουγέννων» του 1914, στα χαρακώματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου Γερμανοί και Βρετανοί στρατιώτες αντάλλαξαν δώρα, τραγούδησαν και έπαιξαν ποδόσφαιρο, δείχνει πως το πνεύμα των Χριστουγέννων δύσκολα σβήνει.
Και μιας και αναφερόμαστε σε απαγορεύσεις, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε την πιο πρόσφατη απαγόρευση εορτασμού των Χριστουγέννων στην χώρα μας μόλις λίγα χρόνια πριν.
Τα Χριστούγεννα του 2020 και του 2021 έμειναν στην ιστορία ως «Χριστούγεννα της πανδημίας». Με τις κοινωνίες να βρίσκονται σε καθεστώς lockdown, τις μετακινήσεις να απαγορεύονται και τις οικογένειες να χωρίζονται, η γιορτή της αγάπης, για την Ελλάδα ήταν πιο μοναχική από ποτέ.
Πρωτόγνωρες καταστάσεις με εκκλησίες κλειστές ή με ελάχιστους πιστούς και διαδικτυακά ρεβεγιόν, με παιδιά που αντάλλασσαν ευχές με τους παππούδες τους μέσα από οθόνες, ζήσαμε κι εδώ για πρώτη φορά σε καιρό ειρήνης, τα δικά μας «απαγορευμένα Χριστούγεννα» εξαιτίας ενός αόρατου ιού.
Ακόμα και έτσι όμως, κάτω από ακραίες συνθήκες τότε και τώρα, έστω και ένα κερί, μια προσευχή, ένα τραγούδι είναι αρκετά για να κρατήσουν ζωντανό το πνεύμα των Χριστουγέννων.
