Της Δήμητρας Βέλμαχου
Στο πέρασμα των χρόνων θεωρούμε αυτονόητες και απόλυτα συνδεδεμένες με το Πάσχα κάποιες εικόνες, χωρίς όμως να καθίσουμε ποτέ να αναλογιστούμε για ποιον λόγο άραγε βάφουμε αυγά, ψήνουμε αρνί, κρατάμε κερί στην Ανάσταση ή επιλέγουμε το κόκκινο χρώμα ως κατεξοχήν πασχαλινό;
Κι όμως πίσω από αυτές μας τις κινήσεις που τις θεωρούμε απολύτως δεδομένες, υπάρχει μια σειρά συμβολισμών που συνδέουν τη χριστιανική πίστη με αρχαιότερες αντιλήψεις για τη ζωή, τον θάνατο και την αναγέννηση.
Το αυγό σύμβολο της ζωής, της ανάστασης και της αναγέννησης
snovamir_freepik
Ισχυρό σύμβολο της γέννησης και της ανανέωσης το αυγό από την αρχαιότητα ακόμη, με δυνατό συμβολισμό για το Πάσχα.
Η σύνδεση του αυγού με την Ανάσταση δεν είναι τυχαία.
Όπως το κέλυφος του αυγού σπάζει και από μέσα ξεπροβάλει ζωή. έτσι και ο Χριστός βγήκε από τον τάφο νικώντας τον θάνατο.
Άλλωστε σύμφωνα και με την Χριστιανική παράδοση τα αυγά βάφονται και ακολουθεί το τσούγκρισμα πάντα μετά την Ανάσταση.
Πρόκειται για ένα έθιμο που έχει ρίζες με βαθιά θρησκευτική διάσταση.
Το αρνί και οι βιβλικές του ρίζες
Το πασχαλινό τραπέζι δύσκολα νοείται χωρίς αρνί. Η παρουσία του, όμως, δεν είναι απλώς γαστρονομική. Πως όμως συνδέεται το αρνί με το Πάσχα;
Στην Παλαιά Διαθήκη, το αρνί του Πάσχα ήταν η θυσία που έσωσε τους Ισραηλίτες στην Έξοδο από την Αίγυπτο. Το αίμα του αρνιού στις πόρτες ήταν σημάδι προστασίας και σωτηρίας. Στην Καινή Διαθήκη, το αρνί συμβολίζει τον Ιησού Χριστό ως τον «Αμνό του Θεού», ο οποίος θυσιάζεται για τη σωτηρία της ανθρωπότητας. Αναφέρεται από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, αντιπροσωπεύοντας την απόλυτη θυσία, την αθωότητα και την υπακοή, αντικαθιστώντας τις θυσίες της Παλαιάς Διαθήκης. Συμβολίζει επίσης τη νίκη και την αναστάσιμη χαρά.
Το αρνί, ήμερο και άκακο, εκφράζει την έννοια της θυσίας χωρίς εκδίκηση και της προσφοράς χωρίς ανταπόδοση. Κι έτσι, στο πασχαλινό τραπέζι, δεν είναι απλώς ένα έθιμο που «έτσι το βρήκαμε», αλλά μια υπενθύμιση της ουσίας του Πάσχα, της θυσίας δηλαδή που οδηγεί στη λύτρωση.
Το κερί και το φως - Η νίκη επί του σκοταδιού
Η στιγμή της Ανάστασης είναι άρρηκτα δεμένη με το φως. Το «Δεύτε λάβετε φως» και το άναμμα του κεριού δεν είναι μόνο μια όμορφη εικόνα αλλά η καρδιά του πασχαλινού μηνύματος.
Το φως, σε όλες τις παραδόσεις, συμβολίζει τη ζωή, τη γνώση, την ελπίδα. Στο Πάσχα, όμως, αποκτά ακόμα πιο έντονο νόημα. Είναι το φως που νικά το σκοτάδι του θανάτου. Το κερί που κρατάμε δεν φωτίζει απλώς τον δρόμο μέχρι το σπίτι αλλά γίνεται μια προσωπική συμμετοχή στο μήνυμα της Ανάστασης.
Eurokinissi
Ακόμη και η διαδικασία της μεταφοράς του και το πως προσέχουμε να μη σβήσει στον δρόμο έχει τον συμβολισμό του. Κρατάμε το φως ζωντανό, το μοιραζόμαστε και το μεταφέρουμε. Είναι μια μικρή πράξη πίστης, αλλά και ελπίδας ότι το καλό θα νικήσει αρκεί όλοι μας να γίνουμε κοινωνοί του.
Το κόκκινο χρώμα - αίμα, θυσία αλλά και προστασία
Το κόκκινο χρώμα είναι κυρίαρχο το Πάσχα και όχι μόνο στα αυγά. Συμβολίζει το αίμα του Χριστού, και τη θυσία Του για την σωτηρία των ανθρώπων.
Ταυτόχρονα, το κόκκινο είχε από παλιά αποτρεπτική και προστατευτική σημασία. Σε λαϊκές δοξασίες, θεωρούνταν χρώμα που διώχνει το κακό και προστατεύει το σπίτι και την οικογένεια. Έτσι, στο πασχαλινό έθιμο, το κόκκινο ενώνει το θρησκευτικό με το λαϊκό στοιχείο.
Κάπως έτσι λοιπόν, το Πάσχα είναι γεμάτο πράξεις που επαναλαμβάνουμε κάθε χρόνο σχεδόν μηχανικά. Κι όμως, αν σταθούμε λίγο, θα δούμε ότι το αυγό, το αρνί, το κερί και το κόκκινο χρώμα αφηγούνται την ίδια ιστορία από διαφορετικές πλευρές. Την ιστορία της ζωής που νικά τον θάνατο, του φωτός που υπερισχύει του σκοταδιού αλλά και της θυσίας που οδηγεί στην ελπίδα.
