Από τους πιο γνώριμους ήχους είναι αυτοί της καμπάνας. Μεγαλώνουμε και μαθαίνουμε εύκολα να ξεχωρίζουμε τον τρόπο με τον οποίο χτυπούν, καταλαβαίνοντας αν ο ήχος είναι χαρμόσυνος ή όχι. Ιδίως την περίοδο του Πάσχα, ο ήχος τους αποκτά μυσταγωγική δύναμη, φορτισμένος με θεολογικό συμβολισμό, λαϊκές παραδόσεις και θρύλους, που ταξιδεύουν από γενιά σε γενιά. Από τη μελαγχολία της Μεγάλης Παρασκευής μέχρι το ξέσπασμα χαράς τα μεσάνυχτα της Ανάστασης, οι καμπάνες ενώνουν την πίστη με την λαϊκή φαντασία.
Το πένθος της Μεγάλης Εβδομάδας
Στην ορθόδοξη παράδοση, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας οι καμπάνες ηχούν πένθιμα για τη Σταύρωση του Χριστού.
Σύμφωνα με λαϊκές δοξασίες, «η φύση πενθεί», ακόμη και τα πουλιά σωπαίνουν, ενώ σε κάποια χωριά πίστευαν πως αν ακουστεί καμπάνα χαρμόσυνα πριν την Ανάσταση, φέρνει κακοτυχία.
Οι καμπάνες «πετούν» στη Ρώμη;
Ένας ιδιαίτερα διαδεδομένος ευρωπαϊκός θρύλος, κυρίως σε καθολικές χώρες, θέλει τις καμπάνες να «πετούν» στη Ρώμη μετά τη λειτουργία της Μεγάλης Πέμπτης και να επιστρέφουν το Μεγάλο Σάββατο για να σημάνουν την Ανάσταση. Η δοξασία αυτή συνδέεται με τη σιγή των καμπανών στο πένθος και την αναμονή της χαρμόσυνης είδησης.
Σύμφωνα με τον θρύλο, οι καμπάνες «βγάζουν φτερά» και πετούν στη Ρώμη, για να ευλογηθούν από τον Πάπα, φέρνοντας μαζί τους το πένθος για τη σταύρωση του Χριστού.
Επιστρέφουν το πρωί της Κυριακής του Πάσχα, χτυπώντας χαρμόσυνα για την Ανάσταση, ενώ κατά την επιστροφή τους, λέγεται ότι φέρνουν σοκολατένια αυγά και γλυκά τα οποία «σκορπίζουν» στους κήπους για τα παιδιά, αντικαθιστώντας τον λαγό του Πάσχα που συνηθίζεται σε άλλες χώρες.
Αυτός ο μύθος χρησιμοποιείται για να εξηγήσει στα παιδιά γιατί οι εκκλησίες παραμένουν σιωπηλές κατά τη διάρκεια του τριημέρου συμβολίζοντας το πένθος. Στο Βέλγιο και τη Γαλλία, το χτύπημα των καμπανών το πρωί της Κυριακής σηματοδοτεί για τα παιδιά την έναρξη του κυνηγιού των σοκολατένιων αυγών.
Ο ήχος που διώχνει το κακό
Σε πολλές ελληνικές κοινότητες, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, υπήρχε η πεποίθηση ότι ο ήχος της καμπάνας την Ανάσταση έχει αποτρεπτική δύναμη απέναντι στο κακό. Οι καμπάνες που ηχούν στο «Χριστός Ανέστη» θεωρούνταν πως διώχνουν τα κακά πνεύματα και προστατεύουν τα σπίτια και τις καλλιέργειες.
Σε ορισμένες περιοχές μάλιστα, οι γεωργοί έπαιρναν τη φλόγα της Ανάστασης και περνούσαν από τα χωράφια τους, ενώ ταυτόχρονα άκουγαν τις καμπάνες να ηχούν χαρμόσυνα. Ο συνδυασμός φωτός και ήχου θεωρούνταν ευλογία για τη νέα καλλιεργητική περίοδο.
Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, τη στιγμή που ο ιερέας μοιράζει το Άγιο Φως στους πιστούς, την κατανυκτική σιωπή έρχεται να διακόψει το «Χριστός Ανέστη» και ταυτόχρονα ο ήχος των καμπανών που γίνεται θριαμβευτικός, συνεχής, εκκωφαντικός.
Σε λαϊκές αφηγήσεις λέγεται πως εκείνη την ώρα «ανοίγουν οι ουρανοί» και πως όποιος κάνει μια ευχή με καθαρή καρδιά και πίστη, την στιγμή που χτυπούν οι καμπάνες, αυτή θα πραγματοποιηθεί.
Έτσι λοιπόν, το Πάσχα, περισσότερο από κάθε άλλη περίοδο, οι καμπάνες είναι ταυτισμένες με την ελπίδα! Από το πένθος στη χαρά, από τη σιωπή στον θρίαμβο, ο ήχος τους, είναι σα να αφηγείται μια ιστορία που συνδυάζει την παράδοση και τη λαϊκή πίστη.
Κρύβει ένα μήνυμα ζωής, που κάθε Πάσχα αναγεννάται μαζί με την ελπίδα...
