Με αφορμή τις δηλώσεις του Δημάρχου Βόλου περί ευθανασίας των αδέσποτων ζώων, θέλω να καταθέσω λίγες σκέψεις υπό την ιδιότητα του επί δύο έτη αντιδημάρχου του Δήμου Ήλιδας, αρμόδιου για την διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς.
1. Τα (αδέσποτα) ζώα είναι τα μόνα που δεν φταίνε. Προήλθαν από ανεύθυνους ιδιοκτήτες που τα εγκατέλειψαν και αυτά στη συνέχεια πολλαπλασιάστηκαν και πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλος πλέον αριθμός.
2. Προκαλούνται προβλήματα από τον μεγάλο αριθμό αδέσποτων ζώων; Φυσικά. Το πρώτο και κύριο αφορά την ευζωία τους, καθώς εξασφαλίζουν δύσκολα τροφή και συνήθως δεν θεραπεύονται από τυχόν ασθένειες. Επίσης είναι πιθανόν σε κάποιες περιπτώσεις να αποτελέσουν εστία ή φορείς μετάδοσης ασθενειών. Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα είναι ότι πολλαπλασιάζονται τα περιστατικά επιθέσεων σε πολίτες με επώδυνες συνέπειες κάποιες φορές, αν και όπως λένε οι ειδικοί οι περισσότερες επιθέσεις δεν είναι αναίτιες, συνήθως πρόκειται για υποσιτισμένα και κακοποιημένα ζώα ή ζώα που δέχτηκαν προηγουμένως επίθεση, αλλά αυτή η ανάλυση δεν είναι της παρούσης.
3. Το κράτος εκχώρησε (ετσιθελικά) την αρμοδιότητα διαχείρισης των αδέσποτων ζώων στους δήμους, χωρίς αντίστοιχα να τους χρηματοδοτεί με επαρκή χρηματοδότηση. Όσοι πιστεύουν ότι διακινείται πακτωλός χρημάτων και ότι δίνονται στους δήμους αφειδώς χρήματα, πλανώνται οικτρά. Τουλάχιστον στο Δήμο Ήλιδας δεν δίνονται. Η ετήσια, τακτική, κρατική χρηματοδότηση είναι περίπου 15.000€, ενώ ο Δ. Ήλιδας δαπανά περίπου 150.000€ ετησίως για το σκοπό αυτό, από ίδια έσοδα, τα οποία, ειρήσθω εν παρόδω, στερεί από άλλες ανάγκες. Για να είμαι δίκαιος, το προηγούμενο έτος έλαβε επιπλέον περίπου 20.000€ για στειρώσεις που είχαν ήδη διενεργηθεί, απολογιστικά όμως, δηλαδή πρώτα δαπάνησε τα χρήματα ο Δήμος (άρα πρώτα έπρεπε να τα εξασφαλίσει) και μετά από διαδικασίες του επιστράφηκαν.
4. Οι δήμοι εγκλωβισμένοι στην χρόνια υποστελέχωση και υποχρηματοδότηση μοιάζουν ανίκανοι να διαχειριστούν τον ολοένα και αυξανόμενο αριθμό αδέσποτων ζώων. Έχουν περιέλθει σε μια δίνη αέναης και αναποτελεσματικής διαχείρισης και απλώς, με όσα μέσα διαθέτουν, «βάζουν τσιρώτο σε ακατάσχετη αιμορραγία». Η θέση τους δε είναι εξαιρετικά δυσχερής, καθώς από τη μια αντιμετωπίζουν τις πιέσεις των πολιτών για αθρόα περισυλλογή των αδέσποτων, γεγονός που ο νόμος δεν επιτάσσει, αντιθέτως είναι προσανατολισμένος στην κατεύθυνση της αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπων και ζώων και πρέπει να το γνωρίζουν αυτό οι πολίτες, και από την άλλη νιώθουν την πίεση των φιλοζωικών σωματείων, τα οποία ταμπουρωμένα πίσω από τις δαιδαλώδεις και πολύπλοκες γραμμές της υπ' αριθμ. 83691/17-12-2024 ερμηνευτικής εγκυκλίου του υπουργείου εσωτερικών περί του χαρακτηρισμού των αδέσποτων ζώων ως επιθετικών, αντιτάσσονται στις περισυλλογές ακόμα και αποδεδειγμένα επικίνδυνων ζώων.
5. Ο υφιστάμενος νόμος (ν. 4830/2021) είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, όμως απαιτούνται σοβαρές βελτιώσεις και κατά τη γνώμη μου η ηγεσία του αρμόδιου Υπουργείου πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψιν της τις διαφορετικές ανάγκες των αστικών από τους περιφερειακούς (επαρχιακούς) δήμους. Το υπουργείο και η αρμόδια ειδική γραμματεία οφείλουν να κλίνουν ευήκοα ώτα στις προτάσεις των δήμων, που βιώνουν το πρόβλημα έντονα και είναι οι μόνοι που, εκόντες άκοντες, σηκώνουν το φορτίο.
6. Η έντονη ανάπτυξη του φιλοζωικού κινήματος τα τελευταία χρόνια έχει επιφέρει κυρίως θετικά, αλλά και αρνητικά αποτελέσματα στη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς. Θα σταθώ στα θετικά, με πρώτιστο την εθελοντική και ανιδιοτελή προσφορά των φιλοζωικών σωματείων και μεμονωμένων ατόμων στη φροντίδα των αδέσποτων, υποστηρικτική και επικουρική σε αυτή των δήμων, και την εν γένει εμπέδωση στο σύνολο της κοινωνίας της επιβεβλημένης ευαισθησίας που αξίζουν τα ζώα.
7. Τί πρέπει να γίνει.
Α. Πρόληψη. Πρέπει να κλείσει η στρόφιγγα "παραγωγής" νέων αδέσποτων. Πως; Η στείρωση και η ηλεκτρονική σήμανση (τσιπάρισμα) των δεσποζόμενων είναι μια καλή αρχή. Πρέπει επιτέλους οι ιδιοκτήτες – κάτοχοι ζώων συντροφιάς να μάθουν και να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους. Είναι όμως αυτονόητη η ανάγκη για διάθεση από το κράτος κονδυλίων και κινήτρων και στους ιδιοκτήτες ζώων συντροφιάς, ώστε να προβούν σε στείρωση και ηλεκτρονική σήμανση του ζώου τους. Απαιτείται επίσης εντατικοποίηση των ελέγχων περί του αν τηρούνται ή όχι αυτά στα δεσποζόμενα ζώα και σε περίπτωση παράβασης προτείνω, όχι (αμέσως) επιβολή προστίμου, αλλά έγγραφη προειδοποίηση και χορήγηση προθεσμίας συμμόρφωσης μιας εβδομάδας και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, επιβολή αυστηρού προστίμου και αφαίρεση του ζώου. Αυτά όμως απαιτούν και αντίστοιχες προσλήψεις προσωπικού, που θα στελεχώσει τον ελεγκτικό μηχανισμό. Επιπλέον απαιτείται η ανάπτυξη της υπεύθυνης φιλοζωικής συνείδησης στην κοινωνία μέσω ενημερωτικών προγραμμάτων και δράσεων, αρχής γενομένης από τις σχολικές και προσχολικές ηλικίες. Ο αυριανός ιδιοκτήτης ζώου πρέπει πρωτίστως να μάθει τις υποχρεώσεις του έναντι αυτού. Πρέπει να μάθει ότι το αναλαμβάνει δια βίου και πόσο σοβαρή ευθύνη είναι η ανατροφή και φροντίδα ενός ζώου.
Β. Διαχείριση της υφιστάμενης κατάστασης. Πρέπει να μειωθεί ο αριθμός των υφιστάμενων αδέσποτων. Πώς; Κατ' αρχάς θεωρώ ότι το κράτος πρέπει να αφαιρέσει την αρμοδιότητα από τους Δήμους και να την αναθέσει στις Περιφέρειες, οι οποίες διαθέτουν και τα απαιτούμενα κονδύλια και τις κατάλληλες υπηρεσίες (κτηνιατρική κλπ). Περαιτέρω χορήγηση γενναίας χρηματοδότησης (προκαταβολικά και όχι απολογιστικά) των δήμων για εκτεταμένες στειρώσεις. Χωρίς στειρώσεις τα αδέσποτα θα αυξάνονται ολοένα και περισσότερο και οι δήμοι «θα κυνηγούν την ουρά τους», χωρίς ποτέ να λύνουν το πρόβλημα. Γενναία χρηματοδότηση για πρόσληψη προσωπικού περισυλλογής και φροντίδας των ζώων και για αγορά εξοπλισμού. Γενναία χρηματοδότηση και απλοποίηση της νομοθεσίας και των γραφειοκρατικών διαδικασιών δημιουργίας δημοτικών (ή περιφερειακών) καταφυγίων. Τέλος σημαντικό ρόλο στη μείωση του πληθυσμού των αδέσποτων διαδραματίζει και η ανάπτυξη του ισχυρού δικτύου υιοθεσιών, τόσο από τους δήμους όσο και από τις φιλοζωικές ενώσεις. Η υιοθεσία, και όχι η αγορά, πρέπει να αποτελεί πρώτη επιλογή του υποψήφιου ιδιοκτήτη ζώου και αυτό οφείλουν οι δήμοι να το αναπτύξουν και να το επικοινωνήσουν με διαφορές δράσεις.
8. Απαραίτητο είναι το αρμόδιο υπουργείο επιτέλους να βρει νομική φόρμουλα, ώστε να καλύψει νομοθετικά τους δημάρχους και αντιδημάρχους που σύρονται καθημερινά στις εισαγγελίες και στα αυτόφωρα για (δήθεν) παραλείψεις που εκ των πραγμάτων δεν μπορούσαν να προβλέψουν και να αποτρέψουν. Αντέχει στην κοινή λογική να σύρεται στο αυτόφωρο ο αρμόδιος αντιδήμαρχος για επίθεση σε άνθρωπο αδέσποτου ζώου, που δεν είχε εμφανίσει προηγουμένως σημάδια επιθετικότητας ή «αντικοινωνικής» συμπεριφοράς, όταν μάλιστα ο νόμος δεν υποχρεώνει τους δήμους στην προληπτική περισυλλογή όλων ανεξαιρέτως των ζώων; Σε λίγο καιρό δεν θα υπάρχει αντιδήμαρχος να αναλάβει την αρμοδιότητα των αδέσποτων ζώων. Διευκρινίζω ότι δεν προτείνω τη θέσπιση του ακαταδίωκτου, αλλά την νομοθέτηση συγκεκριμένου και αυστηρού πλαισίου, κριτηρίων και προϋποθέσεων, δυνάμει του οποίου, θα ελέγχονται οι αρμόδιοι για τυχόν παραλείψεις τους.
9. Τέλος, θα επιχειρήσω να θίξω και ένα θέμα ταμπού, αυτό της ευθανασίας. Είναι ενδεδειγμένο μέτρο αντιμετώπισης του προβλήματος των αδέσποτων ζώων; Όχι βέβαια. Η ευθανασία και μάλιστα αδιακρίτως και αθρόα είναι μη αποδεκτή. Ενδεδειγμένα μέτρα είναι όλα τα ανωτέρω. Προς αυτά πρέπει να προσανατολιστούμε και αυτά να εφαρμόσουμε, ώστε τα προσεχή έτη να δούμε δραστική μείωση του αριθμού των αδέσποτων ζώων. Θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή έστω και περιορισμένα η ευθανασία; Ο ίδιος ο νόμος προβλέπει την ευθανασία ζώου που θα κριθεί επιθετικό και επικίνδυνο. Κατά την άποψή μου, αν εξαντλήσουμε όλα τα ανωτέρω προτεινόμενα μέτρα και πάλι αποτύχουμε στην αντιμετώπιση του προβλήματος, τότε ίσως θα μπορούσαμε να συζητήσουμε την διενέργεια ευθανασίας υπό αυστηρές προϋποθέσεις και αποκλειστικά σε συγκεκριμένες κατηγορίες ζώων, ήτοι στα υπερήλικα και στα ανιάτως πάσχοντα.
Αλέξανδρος Γεωργουλής
Δικηγόρος
Αντιδήμαρχος Διοικητικής Μέριμνας
Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Εξυπηρέτησης του Δημότη Δ. Ήλιδας
