Του Δρ. Διονύσιου Παναγιωτάρα - Υπεύθυνου Στρατηγικού Σχεδιασμού και Επικοινωνίας ΝΟ.Δ.Ε. Ν.Δ. Ηλείας
Η διάκριση των εξουσιών είναι θεμελιώδης αρχή του κράτους δικαίου. Ο Πλάτωνας στα έργα του «Πολιτεία», «Πολιτικός», «Νόμοι», «Λάχης», «Μένων», υποστήριξε ότι χάριν του λαού υπάρχουν οι άρχοντες, οι οποίοι μοναδικό σκοπό της αρχής τους πρέπει να έχουν την ευδαιμονία του λαού, μία ευδαιμονία η οποία όμως απαραιτήτως περνά μέσα από τη φιλία και την ενότητα του λαού. Η ιδεώδης πολιτεία για την οποία μίλησε ο Πλάτωνας αποτελεί ένα αρμονικό «όλον», στο οποίο η κάθε ομάδα εξυπηρετεί το σκοπό της χωρίς να εμπλέκεται στις αρμοδιότητες των υπόλοιπων. Κάθε στοιχείο μέσα σε αυτή εκπληρώνει τη λειτουργία του δίχως να παρακωλύει τη λειτουργία των άλλων, καθένας πράττει το έργο που του έχει ανατεθεί και δεν πολυπραγμονεί.
Ο Αριστοτέλης ανέπτυξε περισσότερο την ιδέα της διάκρισης των εξουσιών στο έργο του «Πολιτικά». Δηλώνει ότι το Πολίτευμα, το οποίο θα εξασφαλίσει στην πόλη τους σκοπούς της ευδαιμονίας και του ειρηνικού πολιτικού βίου, αυτό είναι και το άριστο Πολίτευμα. Ο Αριστοτέλης χωρίζει τις λειτουργίες της πόλης - κράτους στο «δικάζον», το «βουλευόμενο» καθώς και το «περί τας αρχάς», που σαφέστατα παραπέμπουν στις τρεις σημερινές εξουσίες.
Στην Αναγέννηση, η έννοια της διάκρισης των εξουσιών περιγράφηκε από τον John Locke στο έργο του «two treatises of government» όπου η διάκριση μεταξύ νομοθετικής, ομοσπονδιακής και εκτελεστικής εξουσίας, αποσκοπεί στην κατοχύρωση των ελευθεριών του ατόμου. Στην συνέχεια ο Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος του Διαφωτισμού, Charles-Louis de Secondat, γνωστός και ως Montesquieu, στο διάσημο βιβλίο του «το Πνεύμα των νόμων» (De l’esprit Des Lois - 1748), εκφράζει την πεποίθηση ότι η εξουσία πρέπει να ακολουθεί τριμερή διαίρεση, με τρόπο τέτοιο, ώστε σε κάθε ένα από τα είδη εξουσίας να αντιστοιχούν διακεκριμένα όργανα του κράτους.
Στην «Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη», που ψήφισε στην Γαλλία η Συντακτική Συνέλευση, 26 Αυγούστου του 1789, το άρθρο 16 αναφέρει ότι: «Κάθε κοινωνία στην οποία δεν κατοχυρώνεται η εξασφάλιση των δικαιωμάτων, ούτε καθορίζεται ο διαχωρισμός των εξουσιών δεν έχει Σύνταγμα».
Η αρχή της διάκρισης των εξουσιών είναι Συνταγματικά κατοχυρωμένη στην Ελλάδα ευθύς εξαρχής, ήδη από το 1844, με σαφή και ρητή αναφορά, χωρίς να τεθεί ποτέ θέμα αμφισβήτησης. Βασίζεται στη στοιχειώδη διαπίστωση ότι το κράτος εκδηλώνει την εξουσία του, και μεταφορικά τη βούλησή του, προς τρείς κατευθύνσεις τις οποίες ονομάζουμε λειτουργίες.
Οι τρεις αυτές λειτουργίες διαφέρουν μεταξύ τους ως προς το περιεχόμενο ή ως προς την ουσία των ενεργειών που επιτελούν, αφού η μία θεσπίζει τους νόμους, η άλλη τους εκτελεί και η τρίτη δικάζει σύμφωνα με αυτούς. Έτσι, ρυθμίζοντας την κοινωνική και πολιτική συμβίωση, το κράτος αναπτύσσει δραστηριότητες, που μπορούν να συμπυκνωθούν στην άσκηση τριών διακριτών λειτουργιών, που εκπληρώνουν με τη σειρά τους τρείς διαφορετικούς σκοπούς: την θεσμοθέτηση νόμων και κανόνων δικαίου από την νομοθετική εξουσία, την εκτέλεση-εφαρμογή των νόμων από την εκτελεστική εξουσία, και την εκδίκαση από την δικαστική εξουσία, με βάση τους νόμους και το σύνταγμα και με τρόπο αυθεντικό, έννομων διαφορών ή αμφισβητήσεων.
Στα πλαίσια λοιπόν της λειτουργίας του Δημοκρατικού Πολιτεύματος, η διασφάλιση και περιφρούρηση της ισοτιμίας και ισονομίας των πολιτών, εδράζεται στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών και στην αυτονομία και αυτοτέλεια της άσκησης της αρμοδιότητας κάθε μιας από τις λειτουργίες της πολιτειακής εξουσίας. Η διασφάλιση και περιφρούρηση της δημοκρατίας και η εφαρμογή της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών της εξουσίας, αποτελεί θεμελιακή Συνταγματική αναγκαιότητα για την προάσπιση της ελευθερίας και της ισότητας των πολιτών και αποφυγή της κατάχρησης εξουσίας.
Με τις δηλώσεις Κυβερνητικών στελεχών, σχετικά με την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για τον «νόμο Παππά», βάλλεται η Δικαστική Εξουσία. Οι βολές αυτές είναι ένα ευθύ πλήγμα στην ίδια την λειτουργία της Δημοκρατίας και βρίσκονται στα όρια της θεσμικής εκτροπής. Η αμφισβήτηση του θεσμικού ρόλου της Δικαιοσύνης δεν συνάδει με την συνταγματική τάξη και τις αρχές στις οποίες στηρίζεται το Κράτος δικαίου. Το Σύνταγμα που είναι ο Υπέρτατος Θεμελιώδης Νόμος του Κράτους, της Ελληνικής Πολιτείας, στο άρθρο 26 ορίζει ότι «H δικαστική λειτουργία ασκείται από τα δικαστήρια, οι αποφάσεις τους εκτελούνται στο όνομα του Ελληνικού Λαού». Η ομαλή λειτουργία των θεσμών προϋποθέτει κατανόηση του διακριτού ρόλου της κάθε εξουσίας και εγκατάλειψη κάθε προσπάθειας χειραγώγησης της μιας από την άλλη.
Στην ακροτελεύτια διάταξη (άρθρο 120) του Συντάγματος οι παράγραφοι 2 και 4 αναφέρουν: «O σεβασμός στο Σύνταγμα και τους νόμους που συμφωνούν με αυτό και η αφοσίωση στην Πατρίδα και τη Δημοκρατία αποτελούν θεμελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων», «H τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία».
Είναι λοιπόν χρέος όλων των Πολιτών να σέβονται το Σύνταγμα και να διαφυλάττουν και να ενισχύουν την Δημοκρατία μας.
