ΑΡΧΑΙΑ
Τα θέματα των αρχαίων ελληνικών στο διδαγμένο απόσπασμα ήταν σαφή, κατανοητά και κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα των ερμηνευτικών σχολίων. Δεν προβλημάτισαν ιδιαίτερα τους μαθητές, που είχαν προετοιμαστεί επαρκώς και είχαν την εποπτεία της ύλης. Το αδίδακτο κείμενο στο γραμματικοσυντακτικό του μέρος ήταν προσπελάσιμο, ενώ οι παρατηρήσεις της μετάφρασης και της ερμηνευτικής προσέγγισης απαιτούσαν προσοχή καθώς ο λόγος ήταν μακροπερίοδος.
Σεφερλή Γιάννα
{ilialive.gr - Σχόλιο στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών από το Πρότυπο Φροντιστηριακό Κέντρο Άνοδος}
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ
Α1.α.
- Σωστό
- Λάθος
Α1.β.
i)«ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: η λέξη «αὐτοῖς» αναφέρεται στα εξής: τά περί τάς ἐπιθυμίας, τά περί τάς ὀργάς, ἐν τοῖς συναλλάγμασι, τά ἐν τοῖς δεινοῖς
ii)«κατά γάρ τάς τούτων διαφοράς»: η αντωνυμία «τούτων» αναφέρεται στη λέξη τάς ἐνεργείας
Β3.
- Λάθος
- Λάθος
- Σωστό
- Σωστό
- Λάθος
Β4.
ρυπογόνος: γίνεται
ανάθεση: νομοθέτου
ένδεια: ἔδει
ξέφρενος: σώφρονες
διάστρεμμα: ἀναστρέφεσθαι
B1.
Ο Αριστοτέλης στην ενότητα παραθέτει ένα ακόμα επιχείρημα για να καταδείξει το επίκτητο των ηθικών αρετών. Το αντλεί από τον χώρο της πόλης, καθώς για τον φιλόσοφο υπάρχει στενή σχέση μεταξύ ηθικής και πολιτικής. Το επιχείρημα που φέρνει ως μαρτυρία εισάγεται με τον προσθετικό «καί» και αφορά το έργο των νομοθετών. Βασικός στόχος και επιδίωξή τους είναι να κάνουν τους πολίτες να αποκτήσουν την ηθική αρετή μέσω του εθισμού σε ανάλογες πράξεις και συμπεριφορές. Άλλωστε αν οι ηθικές αρετές ήταν έμφυτες, όλες οι ενέργειες των νομοθετών να κάνουν τους πολίτες καλούς θα ήταν μάταιες.
Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται:
Ο Αριστοτέλης προσθέτει ένα νέο επιχείρημα με το οποίο δείχνει ότι η αρετή είναι προϊόν εθισμού και η ιδιότητά της εξαρτάται από την ποιότητα του εθισμού που την προκαλεί. Η δημιουργία και ο εκφυλισμός της επίκτητης ιδιότητας προκύπτουν από αντίστοιχους λόγους και ποιότητα εθισμού. Έτσι για συγκεκριμένους λόγους και με την κατάλληλη άσκηση οι άνθρωποι κατακτούν την αρετή και ακριβώς για τους αντίθετους λόγους και με την ακατάλληλη άσκηση η αρετή εκφυλίζεται. Ο Αριστοτέλης εννοεί μάλλον μια διαδικασία «δόμησης» και « αποδόμησης» της αρετής ενισχύοντας την θέση του για τον επίκτητο χαρακτήρα της. Τα ρήματα « γίνεται» και «φθείρεται» μας παραπέμπουν στο θεμελιώδες αντιθετικό ζεύγος της φιλοσοφικής σκέψης «γένεσις-φθορά». Για τον Αριστοτέλη αυτή ήταν μια φυσική διαδικασία μονόδρομη: γένεση → αύξηση → τελείωση → παρακμή → φθορά ( αποδίδεται έργο στον Αριστοτέλη με τίτλο « Περί γενέσεως και φθοράς». ) Αυτή λοιπόν η διαδικασία ακολουθείται και στις ηθικές αρετές, όπου κάθε αρετή για τους ίδιους λόγους και χρησιμοποιώντας τα ίδια μέσα γεννιέται και με την καλή εξάσκηση κατακτιέται, ενώ με την κακή εξάσκηση χάνεται.
«ὁμοίως δέ και τέχνη … οἱ λοιποί πάντες»: Με την χρήση της αναλογικής απόδειξης συνεχίζει ο Αριστοτέλης, για να δείξει ότι το ίδιο συμβαίνει και στις τεχνικές εργασίες. Χρησιμοποιεί τα ίδια παραδείγματα, που χρησιμοποίησε και στην προηγούμενη ενότητα, αυτά του οικοδόμου και του κιθαριστή, γενικεύοντας (οἱ λοιποί πάντες), για λόγους μάλλον συντομίας. Διευκρινίζει με αυτά ότι η απόκτηση μιας δεξιότητας προϋποθέτει την εξάσκηση του ανθρώπου στο περιεχόμενο της δεξιότητας που επιθυμεί να αποκτήσει. Έτσι, αν κάποιος αποφάσισε να γίνει οικοδόμος, η άσκησή του δεν μπορεί παρά να είναι στην οικοδομική τέχνη. Το ίδιο και εκείνος που θέλει να γίνει κιθαριστής, θα ασκηθεί στο παίξιμο της κιθάρας. Όμως, απλώς η οποιαδήποτε εξάσκηση για την απόκτηση μιας δεξιότητας δεν οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα, αλλά η ποιότητα της εξασκήσεως, που προηγείται, καθορίζει την ποιότητα της αποκτημένης δεξιότητας. Σε αυτό ακριβώς αναφέρεται η συνέχιση του παραδείγματος από τον Αριστοτέλη.
«ἐκ γάρ τοῦ κιθαρίζειν … κακῶς κακοί»: Στην προηγούμενη ενότητα ο Αριστοτέλης χρησιμοποιώντας τα παραδείγματα των οικοδόμων και των κιθαριστών είχε υποστηρίξει ότι οι ηθικές αρετές κατακτώνται με τον εθισμό. Σε αυτή την ενότητα χρησιμοποιώντας τα ίδια παραδείγματα προσθέτει ένα νέο στοιχείο – επιχείρημα: τη σημασί της καλής («εὖ») και της κακής («κακῶς») άσκησης στην ποιότητα της αποκτημένης επίκτητης ιδιότητας. Δεν αρκεί, λοιπόν, απλώς να εξασκούμαστε σε μια οποιαδήποτε πράξη, αλλά να εξασκούμαστε σε καλές και σωστές πράξεις. Αυτό το βλέπουμε και στις τέχνες, αλλά και στις ηθικές αρετές. Θα γίνουμε καλοί οικοδόμοι, όχι αν απλώς οικοδομούμε συνεχώς, αλλά μόνο αν ασκηθούμε στο σωστό χτίσιμο, και καλοί κιθαριστές, όχι αν απλώς παίζουμε συνεχώς κιθάρα, αλλά μόνο αν εξασκηθούμε στο σωστό παίξιμο της κιθάρας. Με τη χρήση του «επαγωγικού παραδείγματος» ο Αριστοτέλης δείχνει ότι στην πράξη η ποιότητα της άσκησης και της μαθητείας προσδιορίζει την ποιότητα της επίκτητης ιδιότητας. Έτσι φαίνεται να αποδέχεται ότι η ποιότητα άσκησης και η ποιότητα της επίκτητης ιδιότητας συνδέονται με σχέση αιτίου αποτελέσματος. Με τη σκέψη αυτή ο Αριστοτέλης επιχειρεί να αποδείξει ότι η ηθική αρετή προϋποθέτει τον εθισμό και η ποιότητα της ηθικής αρετής είναι ανάλογη της ποιότητας του εθισμού. Θα γίνουμε, λοιπόν, ηθικά ενάρετοι, μόνο αν εξασκηθούμε σε ηθικά ενάρετες πράξεις με τους κανόνες της τέλειας αρετής.
Τέχνη: σύνολο γνώσεων και δεξιοτήτων που επιτρέπουν στον συγκεκριμένο κάτοχό τους να παράγει μορφές, τεχνικά δημιουργήματα. Υπό αυτή την έννοια, δηλώνει ο Αριστοτέλης, η τέχνη μιμείται τη φύση. Κοινός παράγοντας που τις συνδέει είναι η ύπαρξη κάποιας δημιουργικής λογικής. Έτσι, τεχνίτης δεν είναι μόνο ο καλλιτέχνης αλλά γενικότερα ο δημιουργός, και προϊόντα της τέχνης όχι μόνο τα καλλιτεχνικά έργα αλλά όλα τα δημιουργήματα του τεχνίτη.
«Εἰ γάρ μή οὕτως εἶχεν … ἢ κακοί»: Η ενότητα κλείνει με την επισήμανση του Αριστοτέλη ότι για την καλλιέργεια της ηθικής αρετής απαραίτητη κρίνεται η συμβολή του διδάσκοντος και της διδασκαλίας, της εκπαίδευσης γενικότερα, γιατί η ηθική ποιότητα του κάθε ανθρώπου προκύπτει όχι απλώς από την άσκηση, αλλά από την ποιότητα της άσκησης που έχει προηγηθεί. Ο δάσκαλος θα δώσει τον προσανατολισμό του ορθού εθισμού διδάσκοντας τους κανόνες της αρετής, τους τρόπους εφαρμογής τους και εκπαιδεύοντας στην ορθή άσκηση. Ο δάσκαλος είναι αυτός που παρακολουθεί και καθοδηγεί τους ανθρώπους στον σωστό εθισμό. Το ίδιο απαραίτητος είναι ο δάσκαλος και στις τέχνες, διότι αυτός θα διδάξει τον ασκούμενο σε μία τέχνη τους κανόνες της και τον σωστό τρόπο εφαρμογής τους.
Αυτός ακριβώς είναι και ο ρόλος του νομοθέτη στην πόλη: αποτελεί τον δάσκαλο των πολιτών, ο οποίος χρησιμοποιώντας τα σωστά μέσα, δηλαδή τους σωστούς νόμους, θα διδάξει τους πολίτες τι είναι δίκαιο και τι άδικο, θα ορίσει τους κανόνες της δίκαιης και ηθικής συμπεριφοράς μέσα στην πόλη και θα τους οδηγήσει στην κατάκτηση των ηθικών αρετών και, άρα, στην ευδαιμονία. Επομένως, καταλήγουμε και πάλι στο συμπέρασμα ότι οι ηθικές αρετές δεν είναι έμφυτες, αφού στην αντίθετη περίπτωση ο ρόλος του δασκάλου θα ήταν μάταιος (εις άτοπον απαγωγή). Αντίθετα, οι ηθικές αρετές κατακτώνται ε τη σωστή άσκηση, με τη διαρκή επανάληψη ηθικών πράξεων. Ο υποθετικός συλλογισμός που χρησιμοποιείται από τον φιλόσοφο ανήκει στο είδος του μη πραγματικού (υπόθεση: εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου, απόδοση: δυνητική οριστική). Στην επιχειρηματολογία του χρησιμοποιεί την εις άτοπον απαγωγή, οπότε η επιλογή αυτού του είδους υποθετικού λόγου υπηρετεί την πρόθεσή του να δείξει το αδύνατο να είναι όλοι από τη γέννησή τους καλοί ή κακοί και να κρίνεται περιττή η παρουσία του δασκάλου για θέματα ηθικής.
Β2. Το πρώτο παράδειγμα «πράττοντες γάρ τά ἐν τοῖς συναλλάγμασι… ἄδικοι» αναφέρεται στις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων. Ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι μαθαίνουν να συναλλάσσονται, αυτός καθορίζει και την ποιότητα του χαρακτήρα τους ως προς αυτό. Αν μαθαίνουν να είναι δίκαιοι στις συναλλαγές τους, γίνονται δίκαιοι, αν όχι άδικοι. Ο Αριστοτέλης προσδίδει στην αρετή κοινωνικό χαρακτήρα, αφού την προσδιορίζει σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους, μέσα από τις ανθρώπινες συναλλαγές και σχέσεις. Η συναναστροφή, λοιπόν, με τους άλλους είναι σημαντική για την ανάπτυξη ή απόκτηση των ηθικών αρετών. Έτσι, η διαμόρφωση του ήθους γίνεται υπόθεση του ίδιου του ανθρώπου, ο οποίος και έχει την ευθύνη των πράξεών του.
συναλλάγματα: όλων των μορφών οι συναλλαγές, συμβόλαια, συμφωνίες, πρωτίστως οι οικονομικές. Αυτού του είδους οι σχέσεις των συμπολιτών μεταξύ τους δεν είναι για τον Σταγειρίτη ένα επιμέρους ή περιορισμένης σημασίας ζήτημα μέσα στην κοινωνία. Είναι η συγκεκριμενοποίηση της ἀλλαγῆς, της ανταλλακτικής σχέσης μεταξύ των συμπολιτών. Και η σχέση αυτή είναι ιδρυτική και συστατική για την κοινωνία. Επιτυγχάνεται, κατεξοχήν, με τον εξισωτικό για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες ρόλο του νομίσματος (χρήματος). Βλ. Ἠθικὰ Νικομάχεια 1133b17-18: οὔτε γὰρ ἂν μὴ οὔσης ἀλλαγῆς κοινωνία ἦν, οὔτ’ ἀλλαγὴ ἰσότητος μὴ οὔσης, οὔτ’ ἰσότης μὴ οὔσης συμμετρίας [: γιατί αν δεν υπήρχε ανταλλαγή, δεν θα υπήρχαν σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων· ούτε ανταλλαγή θα υπήρχε, αν δεν υπήρχε ισότητα· ούτε ισότητα, αν όλα τα αγαθά δεν μπορούσαν να μετρηθούν με ένα κοινό μέτρο –μετάφραση Δ. Λυπουρλής]. Κατά προέκταση, τα συναλλάγματα είναι ένα σημαντικό πεδίο ανάπτυξης και εμφάνισης ηθικών σχέσεων.
Το κείμενο του Μιχάλη Σταθόπουλου αναφέρεται στον ρόλο της δικαιοσύνης, στον φιλάλληλο και κοινωνικό χαρακτήρα της. Η δικαιοσύνη είναι επιείκεια γι’ αυτό και οφείλουμε να κατανοούμε και να προσπαθούμε να συμμεριστούμε την γνώμη του άλλου. Αν χρειαστεί, πρέπει να στηρίζουμε έμπρακτα τον άλλον, δηλαδή να εκπληρώσουμε το χρέος της κοινωνικής αλληλεγγύης , όπως επιτάσσει η κοινωνία στα μέλη της. Ο πολίτης λοιπόν οφείλει να επιδεικνύει δίκαιη συμπεριφορά σε όλες τις εκφάνσεις του βίου του, προσωπικές, κοινωνικές, επαγγελματικές, φιλικές, πολιτικές , αλλά και στον συλλογικό βίο, όπου και αν χρειαστεί, να καταδείξει την δίκαιη, φιλάνθρωπη και αλληλέγγυα λύση του.
Γ1. Επομένως ποιος θα τολμούσε, εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, να προβεί σε μία τέτοια πράξη; Μου φαίνεται λοιπόν αδιανόητο ότι εσείς, οι οποίοι είχατε διοριστεί για όλο το χρονικό διάστημα από την πόλη για να επιβλέπετε τις ιερές ελιές, ποτέ μέχρι τώρα ούτε μου επιβάλατε πρόστιμο με την κατηγορία της παράνομης εργασίας ούτε με βάλατε στο στόχαστρο με την κατηγορία του ξεριζώματος, ενώ αυτός ο οποίος ούτε έχει καλλιεργήσιμη γη εκεί κοντά ούτε είναι εκλεγμένος επιμελητής ούτε έχει την ηλικία να γνωρίζει για τα θέματα αυτά, υπέβαλε γραπτή κατηγορία ότι ξερίζωσα από το χώμα την ιερή ελιά.
Γ2. Ο ομιλητής στον λόγο του υποστηρίζει την αθωότητά του με τα εξής επιχειρήματα:
- Δεν είχε λόγο να παρανομήσει ούτε τον καιρό της δημοκρατίας ούτε την εποχή των Τριάκοντα. Μάλιστα, επί των Τριάκοντα οι επίδοξοι παραβάτες είχαν μεγαλύτερη ελευθερία δράσης από ό,τι τώρα.(« καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί.»)
- Η μέχρι τώρα ζωή του ήταν άμεμπτη. Δηλώνει ότι δεν θα αποδειχθεί πως έκανε ποτέ ούτε αυτό ούτε οποιοδήποτε άλλο κακό. («οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι.»)
- Η πράξη αυτή ήταν πρακτικά αδύνατο να μείνει κρυφή γιατί το ιερό δέντρο βρισκόταν σε μέρος χωρίς άλλα δέντρα γύρω του, περιτριγυριζόταν από δρόμο και υπήρχαν γείτονες και από τις δυο πλευρές. Τέλος ήταν ορατό από παντού. («ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν;»)
- Ο ομιλητής δεν είχε καμία σχέση με τη φροντίδα ή την εκμετάλλευση των ιερών ελαιόδενδρων, δεν ήταν γεωργός της περιοχής ούτε επιμελητής ιερών δένδρων. Συνεπώς δεν είχε ιδιαίτερη γνώση ή αρμοδιότητα σχετικά με αυτά.(« ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν;»)
- Δεν υπήρξε ποτέ καταγγελία εναντίον του ούτε ως άνθρωπο που καλλιεργούσε ή εκμεταλλευόταν τις μορίες ούτε ως άνθρωπο που τις εξαφάνιζε.(« μήθ’ ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ’ ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ’ ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ’ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.»)
Γ3.α.
- τούτους
- οἵ
- γεωργοῦντες
- τυγχάνουσι
- ἐπιμεληταί
- ᾑρημένοι
Γ3.β.
- διαβλήθητι
- ὰφανιεῖν
- φαίη
- περιῴκουν
Γ4.α.
οὔσης: επιρρηματική χρονική μετοχή, γενική απόλυτη, λειτουργεί συντακτικά ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου .
ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα ἐξῆν.
ἐμαυτῷ: δοτική αντικειμενική στο κακονούστατος
ἐλαῶν: αντικείμενο στο απαρέμφατο ἐπιμελεῖσθαι.
ὡς ἀφανίσαντα: επιρρηματική αιτιολογική μετοχή, υποκειμενικής αιτιολογίας, συννημένη στο εννοούμενο με, λειτουργεί συντακτικά ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας.
ἐπιμελητὴς: κατηγορούμενο στο υποκείμενο ὃς μέσω της μετοχής ᾑρημένος, που προέρχεται από ρήμα εκλογής.
Γ4.β. Υπόθεση: εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν
Απόδοση: Πῶς δ’ ἄν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου
Ο υποθετικός λόγος δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού.
Τροπή σε προσδοκώμενο:υπόθεση: ἐάν….ὦ
απόδοση: Πῶς δ’ ἄν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπιχειρήσω τοῦ χωρίου.
Η ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΉ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΑΝΟΔΟΣ:
Ασημακόπουλος Παναγιώτης
Δημήτρουλα Αγγελική
Λέντζιου Έλενα
Λούτα Γιορένα
Παντής Διονύσης
Σαργέντη Σοφία
Σεφερλή Γιάννα
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ
{ilialive.gr - Σχόλιο στο μάθημα των Μαθηματικών από το Πρότυπο Φροντιστηριακό Κέντρο Άνοδος}
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ
ΒΙΟΛΟΓΙΑ
{ilialive.gr - Σχόλιο στο μάθημα της Βιολογίας από το Πρότυπο Φροντιστηριακό Κέντρο Άνοδος}
Το σχόλιο
Οι απαντήσεις
