Δραματική είναι η μεταβολή που καταγράφεται διαχρονικά στον αριθμό των γεννήσεων στην Ελλάδα, με τη χώρα να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολοένα εντονότερη δημογραφική συρρίκνωση. Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια μακρά περίοδο υποχώρησης της γεννητικότητας, η οποία αναμένεται να συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, διαμορφώνοντας ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό τοπίο για το μέλλον του πληθυσμού.
Ειδικότερα, κατά τη μεταπολεμική περίοδο και έως το 1980, οι γεννήσεις στην Ελλάδα διατηρούνταν σε σχετικά υψηλά επίπεδα, φτάνοντας κατά μέσο όρο τις 150.000 ετησίως. Η εικόνα, ωστόσο, άρχισε να αλλάζει σταδιακά τις επόμενες δεκαετίες. Τη δεκαετία του 1990 ο αριθμός τους είχε ήδη περιοριστεί περίπου στις 100.000 τον χρόνο, ενώ, παρά την πρόσκαιρη βελτίωση που σημειώθηκε κατά τη δεκαετία του 2000, η καθοδική πορεία δεν ανακόπηκε. Οι εκτιμήσεις για το 2026 κάνουν λόγο για μόλις 65.000 γεννήσεις.
Τα παραπάνω προκύπτουν από έρευνα του ομότιμου καθηγητή Δημογραφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρωνα Κοτζαμάνη, ο οποίος επισημαίνει ότι οι αιτίες της σημερινής δημογραφικής εικόνας δεν είναι πρόσφατες, αλλά ανάγονται ήδη στις δεκαετίες πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Χαρακτηριστικό είναι ότι την περίοδο 1932-1940, όταν ο πληθυσμός της χώρας ήταν αισθητά μικρότερος, οι γεννήσεις ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε 118.500 ετησίως. Αντίθετα, μεταξύ 1955 και 1964 καταγράφονταν περίπου 154.000 γεννήσεις τον χρόνο.
Η μείωση αποτυπώνεται ακόμη πιο καθαρά στις προβολές για την τρέχουσα δεκαετία. Συγκεκριμένα, για το διάστημα 2021-2030 εκτιμάται ότι οι συνολικές γεννήσεις δεν θα ξεπεράσουν τις 700.000, όταν την προηγούμενη δεκαετία, 2011-2020, είχαν φτάσει τις 920.000. Η διαφορά αντιστοιχεί σε υποχώρηση της τάξης του 25%.
Σύμφωνα με τον κ. Κοτζαμάνη, η μακροχρόνια αυτή εξέλιξη συνδέεται με τη σταδιακή μείωση του αριθμού των παιδιών που αποκτούν οι διαδοχικές γενεές, μια διαδικασία που ξεκίνησε ήδη από τις γενεές οι οποίες γεννήθηκαν προς τα τέλη του 19ου αιώνα.
Η υπογεννητικότητα δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο
Το φαινόμενο της περιορισμένης τεκνοποίησης δεν αφορά μόνο τη χώρα μας, αλλά αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό των περισσότερων ανεπτυγμένων κοινωνιών. Όπως εξηγεί ο καθηγητής, οι αλλαγές στη γονιμότητα έχουν καταγραφεί εδώ και πολλές δεκαετίες στις χώρες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης, με διαφορετική χρονική αφετηρία και ένταση.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Κοτζαμάνης:
«Αν σε όλες σχεδόν τις χώρες της Δυτικής και Βορείου Ευρώπης η πτώση της γονιμότητας των γενεών ξεκίνησε με τις γενεές που γεννήθηκαν πολύ πιο πριν από τα τέλη του 19ου αιώνα, η πτωτική αυτή πορεία αναστράφηκε προσωρινά στις γυναίκες που γεννήθηκαν στον μεσοπόλεμο (αυτές έφεραν στον κόσμο περισσότερα παιδιά από τους γονείς τους - βλ. και baby boom) - και συνεχίσθηκε, αν και με πολύ διαφοροποιημένους ρυθμούς, στις γυναίκες που γεννήθηκαν μετά το τέλος του δευτέρου παγκόσμιου πολέμου.
Οι αλλαγές δε στις αναπαραγωγικές συμπεριφορές στις χώρες αυτές όσων γεννήθηκαν μετά τον πόλεμο, αλλαγές που οδήγησαν και στον περιορισμό του αριθμού των παιδιών συνοδεύτηκαν, εκτός των άλλων, και από την ριζική αναθεώρηση του θεσμού του γάμου, της μητρικής αγάπης, της μητρότητας, της σεξουαλικότητας, την ανάπτυξη νέων προβληματισμών για την εκπαίδευση των παιδιών και την κοινωνικοποίησή τους αλλά και την υιοθέτηση νέων στρατηγικών για την υλοποίηση των στόχων των δυο εταίρων που αποτελούν το ζευγάρι. Η υλοποίηση δε των στόχων αυτών είναι πλέον εφικτή στο πλαίσιο ενός νέου μοντέλου οικογένειας που διαφοροποιείται σημαντικά από τα προϋπάρχοντα».
Σε τι διαφέρει η Ελλάδα από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες
Παρά το γεγονός ότι η υπογεννητικότητα αποτελεί ευρύτερο ευρωπαϊκό και διεθνές πρόβλημα, η ελληνική περίπτωση παρουσιάζει ορισμένες σημαντικές ιδιαιτερότητες.
Ο Βύρων Κοτζαμάνης εντοπίζει δύο βασικές διαφορές που εξηγούν την απόκλιση της χώρας μας από αρκετά κράτη της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης.
Όπως επισημαίνει:
«ι) η μείωση του αριθμού των παιδιών που έφεραν στον κόσμο τα ζευγάρια ξεκίνησε πολύ αργότερα -μετά τέλη του 19ου αιώνα- και συνεχίζεται απρόσκοπτα καθώς οι γυναίκες που γεννήθηκαν το 1985 κάνουν λιγότερα από 1,5 παιδιά ενώ οι γεννηθείσες το 1930 έκαναν σχεδόν 2,3 και,
ιι) ο αριθμός των παιδιών που φέρνουν στον κόσμο όσες γεννήθηκαν στην Ελλάδα μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1950 απέχει όλο και περισσότερο τόσο από αυτόν που επιθυμούν να αποκτήσουν όσο και από αυτόν που απαιτείται (2,07) για να αναπληρωθούν.
Απέχει ειδικότερα πολύ περισσότερο από ότι σε μια σειρά ευρωπαϊκών χωρών που έχουν δημιουργήσει εδώ και δεκαετίες ένα ευνοϊκότατο για την οικογένεια και το παιδί περιβάλλον, περιόρισαν τις έμφυλες διακρίσεις και τις ασυμβατότητες ανάμεσα στην δημιουργία οικογένειας και την εργασία και διαθέτουν ταυτόχρονα ένα διευρυμένο και αποτελεσματικό κράτος πρόνοιας.
Έτσι, οι μεταπολεμικές γενεές στη χώρα μας κάνουν όλο και λίγο λιγότερα παιδιά και ο γεννήσεις μετά το 1980 συρρικνώνονται ενώ στις προαναφερθείσες χώρες, όσοι γεννήθηκαν ανάμεσα στο 1945 και το 1985 απέκτησαν από 1,8 έως 2,0 παιδιά, έναν αριθμό που υπολείπεται πολύ λίγο τόσο αυτού που επιθυμούν όσο και αυτού που διασφαλίζει την αναπαραγωγή τους».
Η σύγκριση αναδεικνύει τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι κοινωνικές πολιτικές στη δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών για την απόκτηση και την ανατροφή παιδιών. Η στήριξη της οικογένειας, η αντιμετώπιση των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων, η διευκόλυνση του συνδυασμού επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, καθώς και η ύπαρξη ενός αποτελεσματικού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας αποτελούν παράγοντες που διαφοροποιούν τις δημογραφικές εξελίξεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών.
Λιγότερες από 1,4 εκατομμύρια γεννήσεις την επόμενη εικοσαετία
Ιδιαίτερα δυσοίωνες είναι οι προβλέψεις για τη δημογραφική εξέλιξη της Ελλάδας κατά τις επόμενες δεκαετίες. Ακόμη και εάν ορισμένοι από τους σημερινούς αρνητικούς δείκτες παρουσιάσουν σταδιακή επιβράδυνση, η συνολική εικόνα δεν αναμένεται να αλλάξει ουσιαστικά.
Ειδικότερα, ο ρυθμός μείωσης των γυναικών ηλικίας 25 έως 44 ετών εκτιμάται ότι θα περιοριστεί τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, αναμένεται να επιβραδυνθεί τόσο η αύξηση της ήδη υψηλής μέσης ηλικίας στην οποία οι γυναίκες αποκτούν παιδιά όσο και η μείωση της διαγενεακής γονιμότητας των νεότερων γενεών.
Ωστόσο, οι εξελίξεις αυτές δεν φαίνεται να είναι αρκετές για να ανακόψουν τη μείωση των γεννήσεων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του καθηγητή, κατά την εικοσαετία 2027-2046 οι γεννήσεις στην Ελλάδα, εφόσον δεν υπάρξει θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, αναμένεται να είναι λιγότερες από 1,4 εκατομμύρια, έναντι 1,8 εκατομμυρίων που καταγράφηκαν την προηγούμενη εικοσαετία, από το 2007 έως το 2026.
Η εικόνα προβλέπεται να γίνει ακόμη δυσκολότερη την περίοδο που θα ακολουθήσει, καθώς στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας θα εισέλθουν οι γενεές που γεννήθηκαν μεταξύ 2009 και 2026. Πρόκειται για ηλικιακές ομάδες με αισθητά μικρότερο πληθυσμιακό μέγεθος, καθώς μέσα σε αυτό το διάστημα οι γεννήσεις στη χώρα μας έχουν ήδη μειωθεί κατά 45%.
Κλείνοντας την ανάλυσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Κοτζαμάνης υπογραμμίζει:
«Αν και ο ρυθμός μείωσης των γυναικών 25-44 ετών θα επιβραδυνθεί τα επόμενα χρόνια ενώ αναμένεται και μια επιβράδυνση τόσο της αύξησης της ήδη υψηλής μέσης ηλικίας στη γέννηση όσο και της μείωσης της διαγενεακής γονιμότητας των νεότερων γενεών, οι γεννήσεις την επόμενη εικοσαετία (2027-46), εν απουσία θετικού μεταναστευτικού ισοζυγίου, θα είναι παρ' όλα αυτά λιγότερες από 1,4 εκατ. έναντι του 1,8 εκατ. της προηγουμένης (2007-2026). Θα είναι δε ακόμη λιγότερες την επομένη εικοσαετία, καθώς θα φθάσουν σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας όσοι και όσες γεννήθηκαν ανάμεσα στο 2009 και το 2026 (υπενθυμίζουμε ότι οι γεννήσεις ανάμεσα στα δυο αυτά έτη μειώθηκαν 45%)»
Πηγή: newsbomb.gr
