"Φτωχός ο νομός Ηλείας στην διατήρηση των τεκμηρίων της Ιστορίας του"
Ρεπορτάζ Ελένη Παπαδοπούλου
Ένα διαφορετικό… μάθημα Ιστορίας που δεν διδάσκεται στα σχολεία και που μας έφερε σε επαφή με μια άλλη πραγματικότητα, εκείνη που έζησαν οι παππούδες και προ-παππούδες μας, που έζησε ο Πύργος σε αλλοτινούς καιρούς στο πέρασμα των αιώνων, απετέλεσε η εκδήλωση με θέμα «Ταξιδεύοντας στην Ιστορία με τα Αρχεία», που διοργάνωσε τα ΓΑΚ -Αρχεία Ν. Ηλείας. Γνωρίσαμε πώς συντασσόταν ένα προικοσύμφωνο του 18ου αιώνα στον Πύργο, όταν αποφάσισαν να παντρέψουν την ενάρετο Αναστασούλα και πως καταγραφόταν η προίκα της, από τα μεσοφόρια και τα φιντοσέντονα που της έδινε ο πατέρας της μέχρι τα ζώα και το σπίτι στην εξοχή, είδαμε παλιές φωτογραφίες που ξύπνησαν στους παλιότερους μια νοσταλγία για τον παλιό Πύργο, στιγμές που έκλεισε ο φακός όπως την επίσκεψη του Μίκη Θοεδωράκη στον Άγιο Αντρέα στον Γιώργη Παυλόπουλο, συμβόλαια εμπράγματα, με πολύ χαρακτηριστικό εκείνο του Μητροπολίτη Παραμυθίας και μετέπειτα Πατριάρχη Ιεροσολύμων Άνθιμου κάπου στα 1850 για παραχώρηση γης στους κατοίκους του Γουμέρου, πώς είδε ο τοπικός Τύπος του νομού διάφορα σημαντικά γεγονότα από το 1890 έως και την Κατοχή και άλλα πολλά που μας εντυπωσίασαν, σπάνια έγγραφα του 19ου αιώνα αλλά και πολύ παλιότερα, που έφταναν ως το 1784! Γιατί η καταγραφή της Ιστορίας μέσα από ντοκουμέντα, είναι ανεξάντλητη.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε το βράδυ του Σαββάτου στο Λάτσειο δημοτικό μέγαρο Πύργου με την στήριξη του Δικηγορικού Συλλόγου Ηλείας και της Πολιτιστικής Λέσχης Τραπεζικών Ηλείας, ενώ κεντρικός ομιλητής ήταν ο πρόεδρος της Εφορείας των Γενικών Αρχείων του Κράτους, καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου κα Νικόλαος Καραπιδάκης που αναφέρθηκε στον ρόλο της ιστορικής έρευνας, της πολιτιστικής δράσης, της καταγραφής και της διάσωσης των Αρχείων, που αποτελούν σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Την παρουσίαση του αρχειακού υλικού του Πύργου, έκανε η ερευνήτρια και υπεύθυνη των Γενικών Αρχείων του Κράτους στο νομό μας, Ιωάννας Τζουανοπούλου, όπου από τα ευρήματα αυτά φωτίζονται πτυχές της νεότερης ιστορίας της Ηλείας και της Ελλάδας. Ο κ. Καραπιδάκης στην ομιλία του, τόνισε μεταξύ άλλων ότι η διαφύλαξη και αξιοποίηση των αρχείων είναι υπόθεση όλων των φορέων και προϋπόθεση της ιστορικής μελέτης, ωστόσο ανέφερε ότι αν και ο Πύργος έχει πλούσια ιστορία, έχει πολύ φτωχό αρχειακό υλικό:
«Τα Αρχεία μπορούν να φωτίσουν το παρελθόν κι απ’ την άλλη στοιχειοθετούν τίτλο κυριότητας για περιουσιακά στοιχεία και φέτος τα ΓΑΚ, κλείνουν τα 100 τους χρόνια, ευτυχώς με μεγάλη επιτυχία. Τα τελευταία χρόνια έχουμε κάνει ότι μπορούσαμε για να γίνει μια ισάξια υπηρεσία εκείνων του εξωτερικού και μάλλον είμαστε σε πολύ επιτυχή βήματα κατά κοινή ομολογία. Το πρόβλημα είναι ότι ενώ αλλού, σε άλλους νομούς έχουμε προχωρήσει πολύ γρήγορα, ένας νομός σαν την Ηλεία που είναι από τους πιο μνημειώδους της παλιάς Ελλάδας, είναι από τους πιο καθυστερημένους στην διατήρηση τεκμηριων της ιστορίας. Αυτό οφείλεται σε διάφορους λόγους, αυτό συμβαίνει επειδή καμιά φορά ενώ ζούμε μέσα σε μέρη με μεγάλη ιστορία είμαστε και λιγότερο περιφρόντιδες για την διατήρησή της και δεν προσέχουμε όσο θα έπρεπε ότι όλα τα εκ πρώτης όψεως εφήμερα, ίσως άχρηστα, μπορεί να είναι πολύ σημαντικά. Έτσι, μεγάλα κομμάτια της Ηλειακής ιστορίας έχουνε χαθεί. Θυμάμαι όταν είχα καλοκαίρι του 1989 που άλλαζε η κυβέρνηση και το κράτος ήταν παραλυμένο, εμείς οργανώναμε τα αρχεία σε κάθε νομό και ενώ αναζητήσαμε τα αρχεία του δήμου Πύργου δεν τα βρήκαμε και κανείς δεν ήταν σε θέση να μας πει τι έχουν απογίνει. Ευτυχώς που βρέθηκαν τα αρχεία του δήμου Ήλιδας και αναπληρώθηκαν κάπως. Έτσι, ένας από τους παλαιότερους δήμους της χώρας με την μεγαλύτερη ιστορία κοινοτική και δημοτική, όπως ήταν ο δήμος Λετρίνων ( δήμος Πύργου) δεν έχουμε τα αρχεία.»
Τα χαμένα Αρχεία του Πύργου
Στο σημείο αυτό ενημέρωσαν τον Καθηγητή ότι τα αρχεία είχαν καεί στην μεγάλη πυρκαγιά στην μάχη του Πύργου το Σεπτέμβρη του 1944 κάτι το οποίο όπως είπε δεν γνώριζε, αλλά παρόλα αυτά, ανέφερε ότι « ένα από τα πράγματα που μας ενδιαφέρει στην ιστορία των αρχείων είναι όχι μόνο τι σώθηκε, αλλά και τι χάθηκε και κάτω από ποιους όρους και συνθήκες. Και δυστυχώς η χώρα μας στην περίοδο της Κατοχής και του εμφυλίου είναι πολύ πλούσια σε τέτοιες απώλειες, όπου κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της αρχειακής μας κληρονομιάς. Παρ ότι είχα φροντίσει να καταγραφούν από τα ΓΑΚ όλες οι καταστροφές αρχείων, την καταστροφή των αρχείων του Πύργου ομολογώ ότι δεν την γνώριζα. Δεν αρκεί όμως η συλλογή των μνημείων για την αναζωογόνηση της ιστορίας, πρέπει, να δημιουργηθεί ένα η περισσότερα ρεύματα τοπικά, να ευαισθητοποιήσουν περισσότερο τους ανθρώπους, να αξιοποιήσουμε για τις χαμένες ιστορικές περιόδους. Ο νομός πέρασε το σταφιδικό ζήτημα, την πολύ οδυνηρή δοκιμασία της Κατοχής και απελευθέρωσης, τα δύσκολα και πέτρινα χρόνια, αλλά ξαναβρήκε το ρυθμό του. Η ελπίδα μας με αυτή τη συλλογή αρχείων, είναι να συνοδευτεί από μια δραστηριοποίηση κοινωνική σε προβλήματα συνειδητοποίησης, όπου πολλά πράγματα που μας ξεφεύγουν να τα ξαναφέρουμε στην επιφάνεια. Θέλω να συνδράμω όσο μπορώ, με κάθε μέσον, να ενισχυθεί αυτή η συλλογική προσπάθεια».
Τέλος, ο οικονομολόγος και ιστορικός κ. Διονύσιος Τραμπαδώρος που έχει γράψει και ένα εξαιρετικό βιβλίο για το σταφιδικό ζήτημα, ανέδειξε τη σημασία των αρχείων στην ιστορική έρευνα, και διατύπωσε το όραμά του για τη σύσταση ενός Κέντρου Ηλειακών Σπουδών. Αποστολή του θα είναι η έρευνα και καταγραφή της ιστορίας της Ηλείας. « Ας το προσπαθήσουμε, δημιουργώντας τους αναγκαίους θεσμούς, οι οποίοι θα συνυπάρχουν και θα λειτουργούν παράλληλα με τους κρατικούς, που θα τους συμπληρώνουν, που θα τους κάνουν πιο αποτελεσματικούς.»
