Εξαιρετικό αφιέρωμα για την ιστορία του ρεμπέτικου στην Δεξαμενή από το Αντιφασιστικό Μέτωπο Ηλείας και την ΕΛΜΕ
Ρεπορτάζ Ελένη Παπαδοπούλου
Ένα εξαιρετικό αφιέρωμα στο ρεμπέτικο τραγούδι που ταυτίζεται με την ιστορία της νεότερης Ελλάδας, από τα τέλη του 1800 μέχρι την καταστροφή της Σμύρνης και την Μικρασιατική καταστροφή που συντέλεσε στην ανάπτυξή του, ως το 1953 όπου πολλοί μελετητές του, θεωρούν ότι ουσιαστικά σήμανε και το τέλος του, διοργάνωσε την Παρασκευή το βράδυ, το Αντιφασιστικό Μέτωπο Ηλείας και η ΕΛΜΕ στον Πολυχώρο της Δεξαμενής. Το ρεμπέτικο τραγούδι εξέφρασε τους τους καημούς, τους πόθους και τις αντιλήψεις των περιθωριακών ατόμων, των απόκληρων της κοινωνίας τα οποία είχαν ονομαστεί ή αυτοαποκληθεί, ρεμπέτες, κατέγραψε τη φτώχεια, την κοινωνική αδικία και έπαιξε το δικό του πολιτικό θα λέγαμε ρόλο σε σημαντικές περιόδους της ιστορίας όπως η κατοχή και οι διώξεις του εμφυλίου, όπως καταμαρτυρούν και τα ρεμπέτικα της Κατοχής,
Η ρεμπέτικη βραδιά στην Δεξαμενή, μια πολύ επιτυχημένη διοργάνωση με πάρα πολύ κόσμο, περιλάμβανε ζωντανή μουσική από τέσσερα γκρουπ μαθητών του Γιάννη Κακολύρη που έπαιξαν και τραγούδησαν γνωστά ρεμπέτικα, συλλογική κουζίνα με φαγητά που μαγείρεψαν ειδικά γι αυτή την εκδήλωση μέλη του Αντιφασιστικού και της ΕΛΜΕ καθώς και προβολή της ανεξάρτητης παραγωγής της Κατάληψης Ευαγγελισμού στο Ηράκλειο Κρήτης το 2006, ενός αυτοδιαχειριζόμενου χώρου, με τίτλο «Μια ρεμπέτικη ιστορία». Η ταινία ήταν πραγματικά αξιόλογη, πρόκειται για μια ανεξάρτητη αντιεμπορική παραγωγή που προήλθε μέσα από συλλογικές συζητήσεις και αποφάσεις να δημιουργηθεί ένα ντοκιμαντέρ για την ιστορία του ρεμπέτικου τραγουδιού από τη γέννηση του μέχρι και την κάθαρση του, συμβαδίζοντας παράλληλα με τα ιστορικά γεγονότα της κάθε περιόδου αντίστοιχα. Όπως αναφέρει η Κινηματογραφική Ομάδα της Κατάληψης του Ευαγγελισμού, δεν πρόκειται για ένα καθαρά πολιτικό ντοκιμαντέρ, γι' αυτό και δεν εμβαθύνει σε πολιτικές αναλύσεις, αλλά για ένα μουσικό —κοινωνικό — πολιτικό, που σαν σκοπό έχει να αναδείξει όσο μπορεί την επίδραση της μουσικής εκείνης της περιόδου στον άνθρωπο με όλα τα σχετικά μηνύματα που μεταδίδει το τραγούδι σαν μέσο ψυχαγωγίας, έκφρασης και δημιουργίας.
Στα καταγώγια και τα καφενεία που άνθησε το ρεμπέτικο
Η βραδιά ξεκίνησε λοιπόν με την προβολή της ταινίας που είχε ένα σπάνια φωτογραφικό υλικό από ντοκουμέντα της εποχής, μεταφέροντάς μας στο κλίμα του ρεμπέτικου. Στα καφενεία του Πειραιά της δεκαετίας του 1930 και πιο συγκεκριμένα στο καφενείο του Γιώργου Μπάτη στην πλατεία Καραϊσκάκη, όπου το ρεμπέτικο τραγούδι εκφράζει τους απόκληρους της κοινωνίας της εποχής. Στη συνέχεια γίνεται διάκριση στις τρεις κυριότερες φάσεις της ρεμπέτικης ιστορίας: στην προ του 1922 περίοδο, στην περίοδο από το 1922 ως το 1940, οπότε και επέρχεται ο συγκερασμός με το ύφος των σμυρναίικων τραγουδιών που φέρνουν μαζί τους οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, και στην τελευταία φάση από το 1940 ως το 1953, που συμπίπτει με την πλήρη άνθηση και εμπορευματοποίηση του ρεμπέτικου, και τελικά με την παρακμή του. Πάντως από το 1922, και εν συνεχεία για μια δεκαετία, κυριάρχησε το σμυρνέικο στυλ στο ρεμπέτικο τραγούδι. Η κάθαρση του ρεμπέτικου από το λαϊκό, που σηματοδοτεί το τέλος του ρεμπέτικου αλλά και μιας μακραίωνης παρουσίας του τρίχορδου στην ρεμπέτικη μουσική, ξεκινά ουσιαστικά το 1953 συμφιλιώνοντας την αστική τάξη με το μπουζούκι, προσαρμόζοντάς το στη νέα τάξη πραγμάτων με την τέταρτη χορδή που του προσθέτει ο Μανόλης Χιώτης.
Σε όλη την ταινία, δίνεται το στίγμα της ρεμπέτικης ιδεολογίας ως αντίθετης στην κυρίαρχη κουλτούρα και γίνεται εκτενής αναφορά στους θρυλικούς ρεμπέτες της εποχής ΜΑΡΚΟ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗ, ΑΡΤΕΜΗ (ΑΝΕΣΤΗ ΔΕΛΙΑ), ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, αλλά και στους μεταγενέστερους ΜΑΝΩΛΗ ΧΙΩΤΗ και ΒΑΣΙΛΗ ΤΣΙΤΣΑΝΗ. Αποσπάσματα από την αυτοβιογραφία του Μ. ΒΑΜΒΑΚΑΡΗ διατρέχουν την ιστορία του ρεμπέτικου, ενώ την αφήγηση συμπληρώνει σπάνιο φωτογραφικό και οπτικοακουστικό αρχειακό υλικό.
Σήμερα, ορισμένες δεκαετίες μετά την άνθηση του ρεμπέτικου, αυτοί οι κόσμοι του παρελθόντος σκεπάζονται από ένα πέπλο λήθης. Η επίσημη ιστορία τις αγνοεί, το ενδιαφέρον είναι περιορισμένο ίσως αυτό είναι αποτέλεσμα των δυσκολιών που παρουσιάζει η διερεύνηση ενός δύσβατου πεδίου μελέτης. Έλλειψη μονογραφιών και συστηματικών εργασιών, παρεμβάσεις ελληνοκεντρικών θεωρήσεων, μύθο-ποιητικές λαογραφικές μαρτυρίες, ανυπαρξία ερευνητικών αρχείων και ντοκουμέντων κοινωνικής ιστορίας είναι οι συνθήκες τις οποίες θα συναντήσει όποιος θα θελήσει να ασχοληθεί σε ερευνητικό πεδίο με την ιστορία του ρεμπέτικου τραγουδιού. Έργο αναμφίβολα δύσκολο γι' αυτόν που θέλει να αποκωδικοποιήσει τις μουσικό -κοινωνικό-πολιτικό -ιστορικές συνάφειες χωρίς να πέσει στην παγίδα μιας εξωραϊστικής και περιοριστικής λαογραφικής καταγραφής- γι αυτό και αποτελεί μια μικρή προσέγγιση στην ιστορία του ρεμπέτικου κυρίως λόγω έλλειψης ιστορικών-κοινωνικών στοιχείων καθώς φωτογραφικού-τηλεοπτικού υλικού.Όπως αναφέρει η Κινηματογραφική Ομάδα που γύρισε το ντοκιμαντέρ «.Μερικοί υποστηρίζουν πως το ρεμπέτικο πέθανε. Κάποιοι όμως λένε, πώς μπορεί να θεωρηθεί νεκρό ένα είδος τραγουδιού το οποίο τραγουδιέται ακόμη;"»
Η σκυτάλη στη νεολαία που αγαπά τα ρεμπέτικο τραγούδι
Μετά την προβολή της ταινίας, ακολούθησε η ρεμπέτικη βραδιά. Ο δάσκαλος μουσικής Γιάννης Κακολύρης που από τα χέρια του έχουν περάσει δεκάδες παιδιά μαθαίνοντας μουσική, παρουσίασε τέσσερα συνολικά διαφορετικά νεανικά γκρουπ, που με το μπαγλαμαδάκι τους, το μπουζούκι και την κιθάρα, αλλά και ωραίες φωνές, μας ταξίδεψαν σε ρεμπέτικα μουσικά μονοπάτια. Βαμβακάρης, Τσιτσάνης, Χιώτης, Παπαϊωάννου, οι νεαροί μουσικοί έπαιξαν μέσα από την καρδιά τους, ρεμπέτικα που όλοι έχουμε αγαπήσει και τραγουδήσει, δίνοντας έναν ζωντανό τόνο στη βραδιά. Έπαιξαν και τραγούδησαν: Στο πρώτο γκρουπ Χρύσα Βασιλοπούλου, Κώστας Δάγλας και Διονύσης Λουκίσας, στο δεύτερο τα αδέλφια Αντρέας και Γιώργος Γεωργόπουλος ( οι μικρότεροι σε ηλικία), στο τρίτο, Θωμάς Λιακόπουλος Αντρέας Λαμπρόπουλος και Χαράλαμπος Αθανασόπουλος και στο τέταρτο Γιώργος Καφετζής, Κώστας Διαμαντόπουλος και Ανίτα Μαυρίκη – τραγούδι. Κι επειδή βεβαίως… νηστικό αρκούδι δεν χορεύει και δεν τραγουδά, η συλλογική κουζίνα, μπουφές με αλμυρά και γλυκά εδέσματα, τιμήθηκε δεόντως από όλους τους παρευρισκόμενους…
