Επιμέλεια- Ρεπορτάζ: Κική Κολοβέρου- [email protected]
Πανελλήνια ημέρα κατά της σχολική βίας και του εκφοβισμού η προχθεσινή, και τα περιστατικά bulling στα σχολεία της χώρας παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις, την ίδια στιγμή που στην Ηλεία το κοινωνικό αυτό φαινόμενο νεανικής παραβατικότητας έχει εμφανιστεί πιο έντονα μόλις την τελευταία πενταετία όπου και υπάρχουν επίσημα καταγεγραμμένα συμβάντα. Η χρήση βίας - bullying μεταξύ μαθητών ή συνομήλικων παιδιών έχει εκφραστεί με διάφορες μορφές σε Λύκεια κυρίως του Νομού και έχει προκαλέσει ιδιαίτερο προβληματισμό στις σχολικές κοινότητες και κοινωνίες στις οποίες εμφανίστηκε. Όπως αποδεικνύεται και από τα αποτελέσματα πανελλήνιας έρευνας που πραγματοποιήθηκε για τις συμπεριφορές που συνδέονται με την υγεία των εφήβων μαθητών, θύμα εκφοβισμού έχει πέσει το 6,4% των εφήβων με πιο συχνά τα πειράγματα σεξουαλικού περιεχομένου. Όσον αφορά τα Δημοτικά Σχολεία της Ηλείας, δεν έχει καταγραφεί επισήμως κανένα περιστατικό εκφοβισμού παρά μόνο συνήθη φαινόμενα ενδοσχολικής βίας που δεν συνδέονται με το bulling και για τα οποία έχει υπάρξει άμεση και θετική παρέμβαση.
Ο σχολικός εκφοβισμός και η βία αποτελεί ένα σοβαρότατο κοινωνικό φαινόμενο και το Υπουργείο Παιδείας στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του έχει συγκροτήσει προγράμματα και δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των μαθητών δεδομένου ότι το καλύτερο όπλο για την καταπολέμηση του φαινομένου είναι η πρόληψή του και όχι απλά η αντιμετώπιση των άσχημων περιστατικών.
Η έρευνα
Η «Έρευνα για τις συμπεριφορές που συνδέονται με την υγεία των εφήβων μαθητών» διεξήχθη στο πλαίσιο του διεθνούς προγράμματος «Health Behaviour in School-Aged Children» (HBSC, www.hbsc.org) υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Στην έρευνα - που πραγματοποιείται ανά τετραετία- του 2014 συμμετείχε πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα 4.141μαθητών εφηβικής ηλικίας (ΣΤ΄ Δημοτικού, Β΄ Γυμνασίου και Α΄ Λυκείου) από 245 σχολικές μονάδες.
Κύρια ευρήματα σχετικά με το σχολικό περιβάλλον, την πίεση από το σχολείο και τον σχολικό εκφοβισμό:
· Ένας στους 3 εφήβους (32,0%) ανέφερε ότι αισθάνεται πιεσμένος από το σχολείο, σε υψηλότερο ποσοστό τα κορίτσια (44,5%) συγκριτικά με τα αγόρια (36,6%). Η πίεση που αισθάνονται οι έφηβοι από το σχολείο αυξάνεται με την ηλικία τους.
· Από το 2010 στο 2014 μειώθηκε σημαντικά το ποσοστό των εφήβων που δηλώνουν πιεσμένοι από το σχολείο (από 40,3% σε 32,0%).
· Ποσοστό 6,4% των μαθητών απάντησαν ότι έχουν υποστεί εκφοβισμό και ποσοστό 7,5% ότι έχουν εκφοβίσει οι ίδιοι άλλους τουλάχιστον 2 φορές τον μήνα, μέσα στο τελευταίο δίμηνο πριν από τη διεξαγωγή της έρευνας.
· Τα αγόρια συμμετέχουν σε εκφοβισμό άλλων σε υψηλότερο ποσοστό από τα κορίτσια (10,7% και 4,4% αντίστοιχα) ενώ τα δύο φύλα υφίστανται εκφοβισμό σε παρόμοια ποσοστά.
· Οι 13χρονοι και 15χρονοι έφηβοι συμμετέχουν σε εκφοβισμό άλλων και υφίστανται οι ίδιοι εκφοβισμό σε υψηλότερο ποσοστό από τους 11χρονους.
· Από το 2010 στο 2014 το ποσοστό εφήβων που αναφέρουν ότι υπέστησαν εκφοβισμό, μέσα στο τελευταίο δίμηνο πριν από τη διεξαγωγή της έρευνας, μειώνεται από 8,5% σε 6,4% ενώ αντίστοιχα το ποσοστό εφήβων που εκφοβίζουν άλλους μειώνεται στο μισό (από 15,8% σε 7,5%).
· Οι τρόποι εκφοβισμού που αναφέρθηκαν συχνότερα από τους εφήβους είναι τα λεκτικά πειράγματα, τα πειράγματα/ χειρονομίες σεξουαλικού περιεχομένου και η διάδοση ψεμάτων και φημών.
Ζωή Βουρλούμη, Δ/ντρια Α/θμιας Εκπαίδευσης Ηλείας: «Παρατηρούνται φαινόμενα ενδοσχολικής βίας όχι όμως εκφοβισμού»
«Το υπουργείο παιδείας έχει προβεί σε δράσεις τέτοιες που στοχεύουν στην πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού. Τα πλαίσια της ανάδειξης του ρόλου του κοινωνικού σχολείου αναπτύσσονται δράσεις μετασχηματιστικές ως προς σοβαρά κοινωνικά ζητήματα όπως ο ρατσισμός, η ξενοφοβία, ο σχολικός εκφοβισμός και γενικότερα παραβατικές συμπεριφορές αλλά και η φροντίδα του εαυτού. Παράλληλα σε κάθε περιφέρεια εκπαίδευσης έχει αναπτυχθεί μέσω του δικτύου των σχολικών μονάδων, το παρατηρητήριο βίας το οποίο καταγράφει περιστατικά με στόχο την άμεση παρέμβαση. Το κοινωνικό σχολείο και το παρατηρητήριο βίας συνεργαζόμενα αναπτύσσουν ένα πλαίσιο κυρίως πρόληψης όλων των παθογενειών που εξωγενώς επηρεάζουν τη σχολική μονάδα. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση της Π.Ε. Ηλείας, το σύστημα, κοινωνικό σχολείο και παρατηρητήριο βίας έχει προβεί σε πλειάδα προληπτικών δράσεων και αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν επίσημα καταγεγραμμένα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού με παθητικά χαρακτηριστικά της αντίστοιχης συμπεριφοράς. Γιατί ο σχολικός εκφοβισμός έχει συνέχεια, συνέπεια και στόχο ως προς την έκφραση του. Παρατηρούνται βέβαια φαινόμενα ενδοσχολικής βίας που δεν είναι όμως καινούργια και δε συνδέονται με το σχολικό εκφοβισμό. Το μήνυμα της εκπαίδευσης απέναντι στην υπόμνηση που θέτει η ημέρα αυτή, η 6η Μαρτίου, είναι ότι το σχολείο ως φορέας πολιτισμού και ανθρωπισμού οφείλει να προστατέψει την παιδική ηλικία, την ψυχοσύνθεση των μαθητών και να αποτελέσει φορέα ενημέρωσης τόσο του μαθητικού πληθυσμού όσο και των οικογενειών τους και της τοπικής κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, οι άοκνες προσπάθειες των διευθυντών σχολικών μονάδων και όλων των εκπαιδευτικών αλλά και των εμπλεκόμενων φορέων φαίνεται να αποδίδουν θετικά. Είναι γνωστό ότι η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να δώσει λύσεις σε σοβαρά κοινωνικά ζητήματα πριν αυτά γιγαντωθούν».
Λάζαρος Ασμής, πρόεδρος ΕΛΜΕ Ηλείας: «Έχουμε περιστατικά bulling, αλλά λίγα…»
«Το ζήτημα του σχολικού εκφοβισμού τα τελευταία χρόνια ακούγεται πάρα πολύ, δεν ξέρω όμως αν το φαινόμενο αυτό είναι πιο έντονο από τα προηγούμενα χρόνια, γιατί παλιότερα τέτοια περαστικά δεν τύχαιναν ιδιαίτερης προσοχής. Από την άλλη σήμερα, υπάρχουν συνθήκες που δημιουργούν μεγάλη ένταση στα παιδιά, είτε λόγω των οικονομικών συνθηκών που βασανίζουν τις οικογένειες τους, είτε και από έναν καινούργιο τρόπο ζωής που στηρίζεται στο διαδίκτυο. Σίγουρα όμως, σήμερα, η σχολική κοινότητα είναι καλύτερα προετοιμασμένη και πιο υποψιασμένη και έτοιμη να αντιμετωπίσει τέτοια περιστατικά. Ακραία περιστατικά σχολικής βίας στη δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Νομού δεν έχουν καταγραφεί πολλά, παρά μόνο λίγα. Βέβαια αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν. Όμως ένα από τα μεγάλα προβλήματα στο φαινόμενο αυτό, είναι ότι τα θύματα δύσκολα το κοινοποιούν. Οπότε πρέπει να είμαστε σε ετοιμότητα και μόνοι μας να παρατηρούμε τα περιστατικά ώστε να παρεμβαίνουμε άμεσα».
Λουί Ραμαροσόν, πρόεδρος Συλλόγου Δασκάλων Νηπιαγωγών Πύργου: «Αντιμετωπίζουμε κρούσματα ενδοσχολικής βίας»
«Στην περιοχή μας, στα σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού δεν έχει εμφανιστεί ή τουλάχιστον δεν έχει επίσημα καταγραφεί. Σαφέστατα, υπάρχουν μεμονωμένα κρούσματα ενδοσχολικής βίας τα οποία συνήθως αντιμετωπίζονται επιτυχώς με τη συνδρομή όλων των μελών του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος καθώς επίσης και τη σημαντική συμβολή των γονέων. Σε κάθε περίπτωση, είμαστε προετοιμασμένοι να προβούμε σε οποιαδήποτε ενέργεια χρειαστεί για να καταπολεμήσουμε το φαινόμενο από τη γέννηση του. Βέβαια ήδη έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες από τους Σχολικούς Συμβούλους της Ηλείας για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση όλων των εμπλεκόμενων με την εκπαιδευτική διαδικασία φορέων για να καταστεί πιο εφικτή η αντιμετώπιση του. Τα τελευταία χρόνια λόγω και του καταιγισμού βίαιων μηνυμάτων τα οποία προωθούν ΜΜΕ και το διαδίκτυο η κατάσταση πανελλαδικά έχει διογκωθεί. Ως εκ τούτου προβάλλεται επιτακτική ανάγκη για την ενεργοποίηση των κατάλληλων μεθόδων οι οποίες θα δώσουν μια λύση».
Τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός;
Ο όρος «εκφοβισμός και βία στο σχολείο» (school bullying) περιγράφει την εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός σχολείου.
Συχνά το «ισχυρότερο» παιδί αντλεί από την πράξη του ευχαρίστηση και κύρος, ενώ το «αδύναμο» παιδί δεν μπορεί να προστατέψει με ουσιαστικό και τρόπο τον εαυτό του.
Ο εκφοβισμός και η βία στο σχολείο είναι και ομαδικό φαινόμενο, καθώς δεν αφορά μόνο το μαθητή που εκφοβίζει και εκείνον που εκφοβίζεται, αλλά και όσους είναι παρόντες ή γνωρίζουν την ύπαρξή του, δηλαδή τους παρατηρητές, οι οποίοι μπορεί να είναι είτε μαθητές είτε ενήλικες.
Ωστόσο δεν αποτελούν όλες οι μορφές μαθητικής επιθετικότητας εκφάνσεις του σχολικού εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο. Για παράδειγμα, η έκφραση επιθετικότητας στα πλαίσια κάποιου παιχνιδιού εξαιτίας μιας διαφωνίας, δεν αποτελεί αναγκαστικά μορφή εκφοβισμού.
Μορφές εκφοβισμού
• Σωματικός: φυσικός τραυματισμός ή απειλή τραυματισμού προς κάποιον. Εκδηλώνεται με σπρωξίματα, σκουντήματα, αγκωνιές, γροθιές και κλοτσιές, τρικλοποδιές, χτυπήματα με αντικείμενα, τσιμπήματα και δαγκωνιές, περιορισμό του άλλου μέσω σωματικών πρακτικών.
• Λεκτικός: συστηματική χρησιμοποίηση υβριστικών εκφράσεων, φραστικών επιθέσεων, προσβολών και απειλών, αγενών σχολίων και ειρωνείας, χρήση παρατσουκλιών.
• Εκφοβισμός με εκβιασμό: εκούσια απόσπαση χρημάτων ή προσωπικών αντικειμένων, η οποία συνοδεύεται από απειλές ή και τον εξαναγκασμό σε αντικοινωνικές πράξεις.
• Έμμεσος ή κοινωνικός: προσπάθεια για κοινωνική απομόνωση ή αγνόηση ατόμου, για άσκηση επιρροής στην ομάδα των συνομηλίκων ώστε να αισθανθούν αντιπάθεια για κάποιο συγκεκριμένο συμμαθητή τους, διάδοση κακόβουλων φημών και ψευδών.
• Ηλεκτρονικός: αποστολή απειλητικού ή υβριστικού υλικού μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, των υπηρεσιών MMS και SMS που παρέχουν τα κινητά τηλέφωνα και των διαδικτυακών τόπων κοινωνικής δικτύωσης, χρήση ή παραποίηση των προσωπικών δεδομένων κάποιου ατόμου, αποκλεισμός του από μια δικτυακή ομάδα, κλήσεις στο κινητό του από άγνωστο νούμερο.
• Ρατσιστικός: διάδοση αρνητικών σχολίων εξαιτίας της καταγωγής, της κοινωνικής τάξης, της οικονομικής κατάστασης, της διαφορετικότητας.
• Σεξουαλικός: υβριστικά σχόλια, σκίτσα και γκράφιτι με σεξουαλικό περιεχόμενο, ανήθικες χειρονομίες, ανεπιθύμητο άγγιγμα, μέχρι και σοβαρές σεξουαλικές επιθέσεις.
