Ο Παύλος Τσάμης υπήρξε υπόδειγμα παιδαγωγού: ως δάσκαλος, ως Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ως Σχολικός Σύμβουλος. Δεν μετέδιδε μόνο γνώσεις, ενέπνεε και καθοδηγούσε, άνοιγε και φώτιζε δρόμους σε μαθητές και συναδέλφους. Πιστός στην αποστολή του, πορεύτηκε με σεβασμό, με αγάπη, με ευθύνη απέναντι στο σχολείο και στην κοινωνία.
Ο Παύλος Τσάμης υπηρέτησε με πάθος και ήθος τον αθλητισμό απ’ τα μαθητικά του χρόνια.
Αργότερα ως διαιτητής στάθηκε με αξιοπρέπεια στα γήπεδα διευθύνοντας χιλιάδες παιχνίδια τοπικών και εθνικών κατηγοριών, φτάνοντας ως βοηθός διαιτητή στην Α’ Εθνική. Υπηρέτησε τη διαιτησία ως μέλος Δ.Σ. του Σ.Δ.Π.Ηλείας μετέπειτα Γ.Γ. ,πρόεδρος και καθηγητής διαιτησίας.
Ως αθλητικογράφος, έδωσε φωνή στον παλμό κάθε παιχνιδιού, στον αγώνα των αθλητών, αναδεικνύοντας τον αθλητισμό όχι μόνο ως θέαμα, αλλά ως μέσο καλλιέργειας και ήθους. Ως αθλητικός παράγοντας, ενίσχυσε το συλλογικό πνεύμα και στήριξε νέους ανθρώπους, τα σωματεία στα πρώτα τους βήματα. Ήταν εκ των πρώτων στην «Πατρίς» που έγραφε αθλητικά άρθρα και για τον κλασικό αθλητισμό. Άσβεστη η όρεξή του για άρτιες αθλητικές κειμενοκεντρικές προσεγγίσεις. Τα κείμενά του στον έντυπο τύπο βοήθησαν ώστε να βελτιωθεί ο γραπτός λόγος των ερασιτεχνών αθλητικογράφων στην περιγραφή-αφήγηση των παιχνιδιών, αλλά και στο σχόλιο. Χαμογελούσε πάντοτε ως μικρό παιδί, σε οποιαδήποτε πρόσκληση για τα αθλητικά των νέων και ήταν κωπηλάτης στα ταξίδια των σημαντικών άλλων. Και όσο κι αν ήταν κοπιαστική η κάθε βδομάδα απ’ την ακαματοσύνη, δεν αρνήθηκε ποτέ να γράψει, να τρέξει, να βοηθήσει, να σηκώσει τηλέφωνο για μια συμβουλή. Πάντοτε ναι, χωρίς όρους και προϋποθέσεις.
Ο εκλιπών Παύλος δεν ήταν μόνο δάσκαλος και αθλητικός άνθρωπος. Ήταν και άνθρωπος της πίστης. Με βαθιά ταπεινότητα και ευλάβεια, έψαλλε στους ναούς, όχι για να ξεχωρίσει, αλλά για να υπηρετήσει το θείο με τη φωνή και την ψυχή του. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης συνιστά: ο διδάσκαλος όχι μόνο να απαλλάσσει την ψυχή από τα πάθη, αλλά και στο σώμα να χαρίζει ευσχημοσύνη.
Όπως και ο Απόστολος Παύλος- που ο μεταστάς είχε το όνομά του- ως γνώστης των αθλητικών θεμάτων και ως θεατής αθλητικών αγώνων που χρησιμοποιούσε στις επιστολές του αθλητικούς όρους τους οποίους μεταφέρει στον πνευματικό στίβο, γράφει στο λόγο του προς τους Κορινθίους: «Ουκ οίδατε ότι οι εν τω σταδίω τρέχοντες πάντες μεν τρέχουσιν, εις δε λαμβάνει το βραβείον» Υπενθυμίζει στους Κορινθίους, παραλήπτες της επιστολής του, μια παράσταση αγώνα δρόμου και αμέσως ακολουθεί η μεταφορά αυτής της αθλητικής σκηνής στο πνευματικό στάδιο, με την προτροπή προς στους χριστιανούς της Κορίνθου: «Ούτω τρέχετε ίνα καταλάβητε». Δηλαδή η πορεία των πιστών παρομοιάζεται με αγώνα δρόμου και με τελικό σκοπό το βραβείο της νίκης, του άφθαρτου πνευματικού αιώνιου βραβείου της βασιλείας των ουρανών.
Ο Παύλος Τσάμης τα συνδύασε όλα: Πίστη, παιδαγωγικό έργο, ενεργός πολίτης με όραμα, ελπίδα και αισιοδοξία και ιδεολόγος. Ένας δημοκράτης που πίστεψε στο όραμα μιας κοινωνίας δικαιότερης και πιο ανθρώπινης. Με πίστη στις αρχές του σοσιαλισμού αγωνίστηκε για τη δημοκρατία, για τα δικαιώματα, για την αξιοπρέπεια του πολίτη.
Δεν προσέγγισε την πολιτική ως μέσο ανέλιξης, αλλά ως έκφραση ευθύνης και προσφοράς. Πάλεψε στη Ν.Ε.Λ.Ε. σε δύσκολες εποχές και στη Νομαρχία Ηλείας με στεντόρεια φωνή και έπειθε. Δεν επιβαλλόταν - ενέπνεε. Δεν επιδίωκε αναγνώριση – την επέβαλλε με τη σεμνότητά του.
Υπήρξε τυχερός όταν παντρεύτηκε την εξαιρετική σύζυγό του αείμνηστη Χριστίνα το στήριγμά του εν ζωή και συμπαραστάτη του σε όλες τις μετέπειτα δυσκολίες της ζωής και στο μοίρασμα των ευχάριστων στιγμών. Ευτύχησε να κάνει οικογένεια αποκτώντας τη Μαργαρίτα (Καθηγήτρια φιλόλογος), την Κατερίνα (Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής) και τον Κωνσταντίνο (Οδοντίατρος).
Η αγκαλιά του και το σπίτι του ήταν ανοιχτά για όλους τους συγγενείς και φίλους που χρειάζονταν βοήθεια, που ασθενούσαν, που πονούσαν, που ήταν άνθρωποι μονάχοι και μέχρι το τέλος της ζωής του ενίσχυε συναθρώπους του. Κοίταζε πάντα τους ανθρώπους στα μάτια με το πεντακάθαρο και αληθινό βλέμμα του, άκουγε τους πάντες χωρίς να διακόπτει. Μίλαγε πάντοτε την αλήθεια και το δίκιο.
Υπόδειγμα αγνού δημοκράτη και πρωτοχριστιανού. Έβαζε πάντα μπροστά το κοινωνικό συμφέρον, το συμφέρον των άλλων. Αυτό πίστευε και αυτό είχε σημασία γι αυτόν δηλαδή: Πώς ζει ο άνθρωπος και τι πράττει.
Ο δάσκαλος, πέρασε από Διδασκαλεία, από μετεκπαιδεύσεις ανέβηκε στην ιεραρχία έγινε Διευθυντής εκπαίδευσης, Σχολικός σύμβουλος, αλλά πάντα παρέμεινε «Πατέρας» και κατάφερε με την αστείρευτη αισιοδοξία και το πάθος του για ζωή να προσφέρει στην εκπαίδευση, στον αθλητισμό, στη διαιτησία.
Όταν έφτασε στο τέλος της καριέρας του, συνταξιούχος πλέον πάλεψε με όλες του τις δυνάμεις για τη σύζυγό του και μετά μας απέδειξε ότι οι φαρμακοβιομηχανίες που προσπαθούν να μαγειρέψουν με ουσίες και να φτιασιδώσουν τη διάθεση των ανθρώπων, έρχονται δεύτερες μπροστά στην αστείρευτη δίψα και αγάπη των μαχητών για τη ζωή. Την αισιοδοξία του ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές, την ανιδιοτέλειά του μπροστά στο κοινό καλό, τα ιδανικά του, την ακάματη νιότη και δημιουργικότητα του την έκανε κανόνα ζωής.
Ο Παύλος δε στεκόταν άπραγος ποτέ και πουθενά, ήθελε πάντα να δημιουργεί και να παράγει, όπως έκανε μέχρι την 23η Μαΐου. Ρούφαγε τη ζωή μέχρι το μεδούλι και όταν πλησίαζε ο θάνατος για να συναντήσει το φθαρμένο από το χρόνο σώμα του, τον βρήκε συναντώντας μέσα του με μία αφάνταστα νεανική ψυχή.
Τριγύρισε ο Παύλος στον κήπο του Επίκουρου αρκετούς μήνες, παλεύοντας ως θηρίο και διαψεύδοντας την επιστήμη. Μέχρι και την τελευταία μέρα αγωνίστηκε με πλήρη συνείδηση για να ξαναβρεθεί μαζί με τα εγγόνια του στον κήπο με την πλούσια μπουκαμβίλια στην εξώπορτά του.
Όπως όμως υπάρχει και η ζωή έτσι υπάρχει και ο θάνατος, και έφτασε τώρα η ώρα της συνάντησης με τη Χριστίνα του.
…Και λίγα λόγια επί προσωπικού
Πώς όμως να σε ξεχάσουμε αφού υπάρχεις παντού τριγύρω μας: Στη οδό Δεληγιάννη, στο καθημερινό μας πέρασμα προς το 1ο Δημοτικό Σχολείο, στην οδό Θεμιστοκλέους στα γραφεία της «Πατρίς», στην ΕΠΣ Ηλείας, στο Στάδιο, στα γήπεδα, στα προαύλια των σχολείων, στον τελικό μπαράζ ανόδου για τη Δ’ Εθνική μεταξύ Εθνικού Πύργου-Ηλειακού Λεχαινών, στα χωμάτινα γήπεδα με τις ελιές και τις πορτοκαλιές, στα ανοιχτά μυαλά των νέων ανθρώπων που δίδαξες που αγωνίζονται απ’ άκρη σε άκρη στον πλανήτη ανιδιοτελώς για έναν καλύτερο κόσμο, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, με ισότητα, δικαιοσύνη, αδελφοσύνη.
Δέξου από εμάς σ’ αυτό το τελευταίο ταξίδι σου, τους καθημερινούς και αχώριστους σου συντρόφους: την «Πατρίς» την «Πρωινή» και το «ΦΩΣ των Σπορ» για να διαβάζεις όπως έκανες κάθε μέρα και νύχτα, καθώς και τα αγαπημένα σου εργαλεία: το μολύβι και το στυλό. Γιατί μας είχες πει κάποτε ότι εάν υπάρχει μία δεύτερη ζωή, εάν γινόταν να ξαναγεννηθείς, αυτό ακριβώς θα ήθελες να κάνεις, να γράφεις απ’ το πρωί ως το βράδυ.
Σε χαιρετάμε τώρα κι εμείς με σφιγμένη τη γροθιά και την υπόσχεση να συνεχίσουμε τους αγώνες σου, γνωρίζοντας ότι μας αφήνεις μια μεγάλη ηθική και πνευματική κληρονομιά, όπως τα «Ψηλά βουνά» που μας έδωσες τα φώτα να μελετήσουμε.
Υποκλινόμαστε στο μεγαλείο σου ταπεινέ και σεμνέ Αγωνιστή, Δάσκαλε, Αθλητικογράφε, Οικογενειάρχη.
Φεύγει από κοντά μας ο ΠΑΥΛΟΣ ΤΣΑΜΗΣ αφήνοντας πίσω του μια πλούσια παρακαταθήκη: το παράδειγμα του δασκάλου, του αγωνιστή, του πιστού της ορθοδοξίας, του ενεργού πολίτη. Και κυρίως: το παράδειγμα του Ανθρώπου.
Αγαπημένε μας Παύλε, σε ευχαριστούμε για όσα πρόσφερες. Για την παρουσία σου, για τη στάση σου, για την ψυχή σου. Θα σε θυμόμαστε με σεβασμό, ευγνωμοσύνη και αγάπη.
Καλό σου ταξίδι.
Θέμης Μαντάς
