Τελικά η ΤΝ είναι μόδα, φαντασία ή πραγματικότητα; Γιατί ασκεί τόση μαγεία; Ποια προβλήματα επιλύει αλλά και ποιους κινδύνους εγκυμονεί η χρήση της; Ποια επαγγέλματα κινδυνεύουν, ποια μένουν αμετάβλητα και πόσο θα αλλάξει η εικόνα στην αγορά εργασίας; Και εν τέλει, θα συνεχίσει ο άνθρωπος να βρίσκεται στην πυραμίδα της δημιουργικής διαδικασίας ή θα αναλάβουν δράση οι μηχανές δημιουργώντας ένα δυστοπικό μέλλον; Ο ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Χημικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών Δρ. Γεώργιος Δάσιος, μιλά και λύνει απορίες για την Τεχνητή Νοημοσύνη που όλοι μιλάμε αλλά όχι απαραιτήτως και κατανοούμε.
Στον απόηχο της πρόσφατης εκδήλωσης με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη: Οι τεχνολογικές εξελίξεις του σήμερα και οι ανησυχίες για το αύριο» που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην Αμαλιάδα, ο καθηγητής μιλά στο ilialive.gr για τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει στη ζωή μας η Τεχνητή Νοημοσύνη.
«Η λέξη τεχνητή νοημοσύνη είναι καθημερινά στο στόμα και στα αυτιά σχεδόν κάθε ανθρώπου. Είναι η έκφραση της μόδας που χρησιμοποιείται από αυτούς που γνωρίζουν για τί μιλάνε, αλλά και από αυτούς που φαντάζονται ό,τι θέλουν, και το διατυπώνουν με σιγουριά και θαυμασμό» μας λέει ο Δρ. Δάσιος, ξεκινώντας τη συζήτησή μας όπου μας δίνει πολύτιμες πληροφορίες για την τεχνολογική ανωτερότητα της εποχή μας.«
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ανθρωπότητα ζει μια ανεξέλεγκτη τεχνολογική φαντασίωση. Το ίδιο συνέβη με την εφεύρεση της τηλεόρασης, ή με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Όλοι τότε προέβλεπαν ότι αυτά τα δύο μηχανήματα θα αντικαθιστούσαν το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς. Τελικά τίποτα απ’ αυτά δεν έγινε. Τα σπίτια έχουν γεμίσει με τηλεοράσεις και υπολογιστές αλλά οι δάσκαλοι παραμένουν στις θέσεις τους και γεμίζουν τις αίθουσες διδασκαλίας. Σήμερα, φανταζόμαστε ότι η ΤΝ και τα robot θα αντικαταστήσουν τον άνθρωπο σχεδόν σε όλες τις δραστηριότητες. Όμως το πιθανότερο είναι ότι η ΤΝ θα διαχυθεί μέσα στην καθημερινή πραγματικότητα, βοηθώντας τον άνθρωπο να κάνει πολύ γρήγορα τις δραστηριότητες ρουτίνας, ενώ ο ίδιος θα παραμείνει υπεράνω του δημιουργήματός του, το οποίο και θα συνεχίσει να το εξελίσσει».
Στιγμιότυπο από την πρόσφατη ομιλία του Δρ. Δασιού στην Αμαλιάδα (ΚΩΣΤΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ/ilialive.gr)
κ. Δάσιε, μπορείτε με απλά λόγια να μας εξηγήσετε πού στηρίζεται η τεχνητή νοημοσύνη και γιατί ασκεί τέτοια μαγεία στον άνθρωπο;
Η ΤΝ στηρίζεται επάνω σε δύο πανίσχυρα «πόδια», τόσο ισχυρά που ο ανθρώπινος νους δεν καταφέρνει όχι να τα ανταγωνιστεί αλλά ούτε να κατανοήσει το μέγεθος των δυνατοτήτων τους. Οι δύο αυτοί πυλώνες είναι, η τεράστια ταχύτητα διαχείρισης δεδομένων και ο τερατώδης όγκος πληροφορίας που μπορεί να διαχειρίζεται σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Σε ό,τι αφορά στον χρόνο, αξίζει να αναφέρουμε ότι η μέγιστη ταχύτητα με την οποία τρέχουν οι ηλεκτρονικοί παλμοί μέσα σε μεταλλικούς αγωγούς είναι η ταχύτητα του φωτός, δηλαδή 300 εκατομμύρια μέτρα το δευτερόλεπτο, ενώ η μέγιστη ταχύτητα που τρέχουν τα ηλεκτρικά σήματα στο νευρικό σύστημα του ανθρώπινου σώματος, μέσω την διαδοχικών συνάψεων των νευρικών κυττάρων, είναι 30 μέτρα το δευτερόλεπτο. Συνεπώς, η πληροφορία μέσα σε έναν αγωγό, που αποτελεί το νευρικό σύστημα του υπολογιστή, τρέχει 10 εκατομμύρια φορές γρηγορότερα από ότι στο ανθρώπινο νευρικό σύστημα.
Σε ό,τι αφορά στον όγκο της πληροφορίας αναφέρουμε ότι σήμερα ένα πληροφοριακό σύστημα έχει τη δυνατότητα να αποθηκεύσει και να διαχειριστεί 1018 bytes, όπου ένα byte αντιστοιχεί σε ένα γράμμα. Θα μπορούσαμε λοιπόν να εκτιμήσουμε τον αριθμό 1018 αν τυπώναμε όλα τα γράμματα που αντιπροσωπεύει αυτός ο αριθμός σε μία ταινία στο word σε μέγεθος 12 και να υπολογίσουμε το μήκος αυτής της ταινίας. Τότε το μήκος αυτής της ταινίας θα ήταν ίσο με 50.000.000 ισημερινούς της Γης, ή 7.000.000 φορές η απόσταση Γης – Σελήνης, ή 14.600 φορές η απόσταση Γης – Ήλιου, ή το διάστημα που ταξιδεύει το φως σε 8,9 ημέρες. Αυτές οι τιμές για την ταχύτητα και για τον όγκο της πληροφορίας, ο άνθρωπος όχι απλά δεν μπορεί να τις συναγωνιστεί αλλά ούτε και να τις κατανοήσει. Αρκεί να σκεφτούμε ότι ο άνθρωπος, όταν καλείται να θυμηθεί 10 πράγματα, συνήθως δεν τα καταφέρνει.
Ποιο κατά την άποψή μας είναι μέχρι στιγμής το πιο εντυπωσιακό επίτευγμα της ΤΝ;
Ίσως το πιο εντυπωσιακό επίτευγμα της ΤΝ είναι η δυνατότητα να παίζουν στον κινηματογράφο πεθαμένοι ηθοποιοί και ίσως να διερωτάται κανένας πώς μπορεί να γίνει αυτό. Με βάση τις δυνατότητες των δύο πυλώνων που προαναφέραμε, για κάθε αποδημήσαντα ηθοποιό που θα συμμετέχει στο έργο συγκεντρώνονται όλες οι κινήσεις και εκφράσεις του από όλα, ή σχεδόν όλα, τα έργα που είχε γυρίσει όταν ήταν εν ζωή. Στη συνέχεια ομαδοποιούνται και αρχειοθετούνται οι ανάλογες κινήσεις του και οι ανάλογες εκφραστικές του απεικονίσεις. Ανάλογα λοιπόν με το περιεχόμενο της κάθε σκηνής, επιλέγονται, οι επιθυμητές εκφράσεις του προσώπου που απαιτούνται σε κάθε σκηνή του σεναρίου, προσαρμόζονται οι κινήσεις των χειλιών στον λόγο που εκφέρεται, με πολύ εύκολο τρόπο αλλάζουν τα ρούχα, και η απαιτούμενη σκηνή είναι έτοιμη.
Σε ένα δυστοπικό μέλλον, που πολλοί θέλουν να προβλέπουν, η ΤΝ αναπτύσσει τη δική της ευφυΐα και υπερτερεί του ανθρώπου. Υπάρχουν τέτοιες ενδείξεις;
Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ένα μηχάνημα θα μπορέσει να ξεπεράσει τα στενά όρια του προγράμματός του, για να επιλέξει δικά του, μη τροφοδοτούμενα, προβλήματα ή και τις λύσεις τους. Δηλαδή να αναπτύξει ευφυΐα μεγαλύτερη από αυτή που του προσφέρει το πρόγραμμά του και να «μάθει» νέα γνώση. Το να μιλάς σε ένα robot με συγκεκριμένες 100 ή 200 λέξεις και να τις καταλαβαίνει, δε σημαίνει ότι μπορείς να έχεις μια διανοητική συζήτηση μαζί του. Οι 100 αυτές λέξεις χρησιμοποιούνται μόνο για να του δίνεις εντολές.Ας μην παρακάμπτουμε και μια ακόμη σημαντικότατη διαφορά μεταξύ τεχνητού και βιολογικού εγκεφάλου, με άμεση επίδραση στην ΤΝ. Ο μηχανικός εγκέφαλος έχει μια σταθερή δομή, αυτή που του έδωσε ο κατασκευαστής του, η οποία έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται ταχύτατα ένα πεπερασμένο αριθμό προγραμμάτων πάντα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Αντίθετα, ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει μια δυναμική δομή ή οποία αλλάζει συνεχώς υπό την επίδραση των εξωτερικών και εσωτερικών ερεθισμάτων. Κάθε πληροφορία που μεταφέρουν οι αισθήσεις μας στον εγκέφαλό μας τον αναδομεί ενσωματώνοντας τα νέα δεδομένα. Αυτό είναι μάθηση, και αυτός είναι ο λόγος της πρωτοτυπίας της ανθρώπινης σκέψης.
Ο Leonardo da Vinci είχε πει: «Η θεωρία είναι ο αξιωματικός και η εφαρμογή ο στρατιώτης». Δεν πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει σήμερα ένας καλύτερος χαρακτηρισμός μεταξύ του βιολογικού εγκεφάλου που κατασκευάζει θεωρίες και του ηλεκτρονικού εγκεφάλου που τις εφαρμόζει. Αυτό που πετύχαμε με την ΤΝ, έξι αιώνες μετά τον da Vinci, είναι να έχουμε στη διάθεσή μας έναν απεριόριστο στρατό που διοικούν όμως οι ίδιοι αξιωματικοί, όπως και πριν, την ΤΝ.
Είμαι σίγουρος ότι το 2050 θα έχει εμφανιστεί κάποια νέα επιστημονική εξέλιξη που θα προβληματίζει την ανθρωπότητα, όπως μας προβληματίζει σήμερα η ΤΝ, και τότε, κάποιος ομιλητής θα αναφέρει, ως παράδειγμα, την περίπτωση της ΤΝ που είχε απασχολήσει την ανθρωπότητα τη δεκαετία του 2020. Συνεπώς, ΝΑΙ η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει τη ζωή μας, αλλά δεν θα κινδυνεύσουμε από αυτή. Αρκεί να έχουμε ανοικτά μυαλά για να προσαρμοζόμαστε στα νέα δεδομένα, να κατανοούμε τα όριά της ΤΝ, και κυρίως να μη θέτουμε σε αδράνεια τη δική μας νοημοσύνη.
Υπάρχουν τελικά κίνδυνοι και αν ναι, ποιοι είναι αυτοί;
Και βέβαια υπάρχουν. Όχι όμως αυτοί που καταγράφονται και συζητιούνται καθημερινά στα ΜΜΕ. Ένας ουσιαστικός κίνδυνος από την τεχνητή νοημοσύνη είναι ότι, με την εκτεταμένη χρήση της είναι πιθανό να ξεχάσουμε κάποια στιγμή ότι τα αποτελέσματά της έχουν στατιστικό χαρακτήρα και να τα αποδεχόμαστε ως βέβαιες αντικειμενικές αλήθειες. Μια εκτεταμένη έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τα δύο τελευταία έτη έδειξε ότι η μέση νοημοσύνη του πληθυσμού έχει μειωθεί κατά 10%, λόγω της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης. Δηλαδή, όσο αναπτύσσεται η τεχνητή νοημοσύνη τόσο υποχωρεί η μέση ανθρώπινη νοημοσύνη. Αυτή η μείωση της ανθρώπινης νοημοσύνης οφείλεται κυρίως στην αδράνεια στην οποία βάζουμε τον εγκέφαλό μας με το να τα παίρνουμε όλα έτοιμα από την ΤΝ. Αυτό συνιστά την απόλυτη μείωση της νοημοσύνης μας, λόγω της ολοκληρωτικής εμπιστοσύνης στην ΤΝ. Μια τέτοια εξέλιξη αποτελεί έναν σημαντικό μελλοντικό κίνδυνο της ανθρωπότητας από τη χρήση της ΤΝ.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει αρχίσει ήδη να καλύπτει θέσεις εργασίας, δημιουργώντας μεγάλη ανησυχία για τις επερχόμενες αλλαγές στο εργασιακό σκηνικό. Ποιοι επαγγελματικοί τομείς εκτιμάτε ότι δεν κινδυνεύουν;
Ο Κύπριος Χριστόφορος Πισσαρίδης είναι πρόεδρος του Οικονομικού Τμήματος του London School of Economic και έχει τιμηθεί με το Βραβείο Nobel Οικονομίας το 2010, για τις μελέτες του επάνω στο μέλλον της ανθρώπινης εργασίας. Σύμφωνα με τον Πισσαρίδη, ενώ κατά τον 19ο αιώνα το 85% της παγκόσμιας εργασίας αφορούσε στον αγροτικό τομέα, στα επόμενα 10-15 χρόνια από σήμερα, το 90% της εργασίας παγκοσμίως θα αφορά στις υπηρεσίες. Κατά συνέπεια, ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού θα πρέπει να επαναπροσδιορίζει τον επαγγελματικό του χώρο.
Προέβλεψε ακόμα ότι δύο είναι τα επαγγέλματα που δεν πρόκειται να θιγούν από την τεχνητή νοημοσύνη στο μέλλον. Το ένα είναι η Νοσηλεία, γιατί, παρόλο που η Ιατρική θα κάνει ευρεία χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, δε θα πάει ποτέ ένας άρρωστος σε ένα robot να του πει τι ακριβώς έχει και να τον θεραπεύσει. Το δεύτερο επάγγελμα είναι τα Μαθηματικά, γιατί αυτά θα δημιουργούν την τεχνητή νοημοσύνη.
Άλλα επαγγέλματα, άτρωτα από την ΤΝ, θα πρέπει να είναι τα επαγγέλματα που απαιτούν άμεση και πρωτότυπη επιχειρηματολογία, όπως η δικηγορία, οι διακανονισμοί για συμφωνίες, οι οικονομικές συναλλαγές, και προφανώς οι καλές τέχνες, οι οποίες απαιτούν τη φαντασία και την έμπνευση, δηλαδή μια ανθρώπινη λειτουργία παντελώς άγνωστη στην ΤΝ. Δεν υπάρχει καλλιτέχνης σήμερα που να μην μπορεί να διακρίνει αμέσως αν ένα έργο τέχνης έχει παραχθεί από ένα προγραμματισμένο μηχάνημα ή από ένα ανθρώπινο χέρι που καθοδήγησε ένας, ελεύθερος από περιορισμούς, συναισθηματικός εγκέφαλος.
