Υπάρχει ο κίνδυνος, σε λίγα χρόνια, η τεχνητή νοημοσύνη να έχει τον κύριο «λόγο» στην απονομή δικαιοσύνης; Κατά πόσο μια νομική απόφαση θα επηρεάζεται από…έξυπνες μηχανές.
Πως θα διαμορφωθεί ο ρόλος του φυσικού νομικού στην διαδικασία, και ποια όρια πρέπει να τεθούν ώστε ο ανθρώπινος παράγοντας να εξακολουθήσει να έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην πάταξη του κυβερνοεγκλήματος;
Ζητήματα που απασχολούν ολοένα και περισσότερο τη νομική κοινότητα και την κοινωνία, θα τεθούν υπό το πρίσμα της πρώτης δημόσιας εκδήλωσης της νέας διοίκησης του Δικηγορικού Συλλόγου Ηλείας, απόψε στις 19.00 στο Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο.
Με αφορμή την εκδήλωση «Δικαιοσύνη και Τεχνητή Νοημοσύνη – Προκλήσεις και Κίνδυνοι», η πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Ηλείας Μαρίνα Μπεβούδα, μιλά και αναλύει στο ilialive.gr ζητήματα που αφορούν το νομικό κλάδο στη νέα εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όπως επισημαίνει η ίδια παρακάτω, η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνολογικό εργαλείο, αλλά μια δύναμη που μετασχηματίζει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η γνώση, διακινείται η πληροφορία και λειτουργούν οι θεσμοί. Παράλληλα, με τις σημαντικές δυνατότητες που προσφέρει στην έρευνα, την επεξεργασία δεδομένων και την υποστήριξη του έργου δικηγόρων και δικαστών, εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια, την προστασία των δικαιωμάτων, την παραπληροφόρηση, αλλά και τη διατήρηση του ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα της δικαστικής κρίσης.
Στην εκδήλωση, διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί και νομικοί θα αναπτύξουν καίρια ζητήματα, από την αξιοποίηση των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης στη δικαστική λειτουργία μέχρι τους κινδύνους που συνδέονται με το κυβερνοέγκλημα, τη συγκέντρωση ισχύος και τον έλεγχο της πληροφορίας. Ένας διάλογος επίκαιρος και αναγκαίος, σε μια εποχή όπου η ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και την προστασία των δημοκρατικών θεσμών καλείται να επαναπροσδιοριστεί.
Με ποια κριτήρια επιλέξατε, η πρώτη εκδήλωση της νέας διοίκησης να είναι αφιερωμένη στη σχέση Δικαιοσύνης και Τεχνητής Νοημοσύνης;
Η επιλογή αυτή εντάσσεται στον συνολικότερο σχεδιασμό μας να πραγματοποιήσουμε εκδηλώσεις με κοινωνικό ενδιαφέρον για ζητήματα που άπτονται του δικαιϊκού μας συστήματος.
Θεωρούμε ότι το θέμα της ανάπτυξης και σταδιακά της γενικευμένης χρήσης της τεχνητής δικαιοσύνης, εκτός από το ότι είναι εξαιρετικά επίκαιρο, πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ενημέρωσης, κυρίως όμως συζήτησης και προβληματισμού, τόσο των νομικών, όσο και του ευρύτερου κοινού, γιατί διαμορφώνει με ταχείς ρυθμούς μία νέα πραγματικότητα με απίστευτες ευκαιρίες και προκλήσεις, αλλά και σοβαρούς κινδύνους.
Σε πρόσφατη τοποθέτησή σας, αναφέρατε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει τη δημοκρατία και τον δημόσιο διάλογο. Ποιος θεωρείτε ότι είναι σήμερα ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τους δημοκρατικούς θεσμούς;
Εντοπίζω το ζήτημα σε δύο, τουλάχιστον, παραμέτρους: Αρχικά η ανάπτυξη συστημάτων ΑΙ, αποτελεί έναν τομέα μεγάλων οικονομικών συμφερόντων και συγκέντρωσης γνώσεων και πληροφοριών επομένως και ελέγχου.
Η δημοκρατία βασίζεται στη διαφάνεια η οποία όμως δεν χαρακτηρίζει τέτοιου είδους επιχειρηματικές δραστηριότητες. Η δημιουργία μιας νέας ελίτ με γεωπολιτική ισχύ, αδιαφανή ενδιαφέροντα και συμφέροντα, δεν εγγυάται την δημοκρατία.
Πέραν αυτών, όμως, το διαδίκτυο, οι «κατασκευές» της ΑΙ, κ.λπ., αποτελούν δυνητικά τομείς επιλεκτικής διάχυσης ακόμη και ανακριβούς πληροφόρησης, διάδοσης κατευθυνόμενης ενημέρωσης , «κατασκευής» ειδήσεων. Η απειλούμενη παραπληροφόρηση υπονομεύει τον δημόσιο διάλογο και τους θεσμούς. Απαιτείται και για τον λόγο αυτό ισχυρό νομικό πλαίσιο ελέγχου, αλλά και εγρήγορση από τους χρήστες.
Η τεχνητή νοημοσύνη θεωρείται ότι θα αλλάξει σημαντικά τον χώρο της Δικαιοσύνης. Ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει σε δικηγόρους και δικαστές, κατά πόσο μπορεί να επιταχύνει την απονομή της δικαιοσύνης και ποια είναι η «κόκκινη γραμμή» που δεν πρέπει να ξεπεραστεί ώστε να διαφυλάσσεται ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της δικαστικής κρίσης;
Η επιστήμη γενικότερα και όχι μόνο η νομική επιστήμη, είναι βέβαιο ότι θα υποβοηθηθούν από τις εφαρμογές της ΑΙ με τις οποίες επιταχύνεται με αδιανόητους ρυθμούς η επεξεργασία δεδομένων και η έρευνα γενικότερα.
Στον τομέα της οργάνωσης των δικαστηρίων, της αυτοματοποίησης της έρευνας, της ανίχνευσης προηγουμένων αποφάσεων, είναι βέβαιο ότι η δικαιοσύνη αλλά και η δικηγορία θα υποβοηθηθούν. Είναι αδύνατο επί του παρόντος και σε κάθε περίπτωση απευκταίο, να υποκαταστήσει τον φυσικό Δικαστή μια εφαρμογή τεχνητής δικαιοσύνης.
Η συνείδηση του Δικαστή αποτελεί το φίλτρο των δεδομένων κάθε υπόθεσης. Όσο και να κατακρίνει κανείς το δικαστικό σύστημα, κανένας από όσους εμπλέκονται στον χώρο της δικαιοσύνης δεν θα επέλεγε την υποκατάσταση του δικαστή από μία μηχανή, που απλώς επεξεργάζεται στατιστικά συμπεράσματα και ακολουθεί την πεπατημένη, αδυνατώντας να προσαρμόσει την δικαστική κρίση στα δεδομένα της εποχής. Οι δικαστικές αποφάσεις αποτελούν αποτέλεσμα κρίσης που λαμβάνει υπόψη πολλά δεδομένα και δεν παραμένει σε στατική και μηχανιστική ερμηνεία των νόμων.
Αναρωτιούνται εξάλλου πολλοί για το μέλλον της δικηγορίας όπως και πολλών άλλων επιστημονικών ενασχολήσεων και εργασιών θεωρώντας ως πιθανό να υποκατασταθεί ο ρόλος των ανθρώπων από την λειτουργία αλγόριθμων.
Ήδη παρατηρούμε ότι οι πελάτες μας σε πολλές περιπτώσεις, πριν καν απευθυνθούν σε εμάς, έχουν αναζητήσει ενημέρωση και λύσεις στα προβλήματα που τους απασχολούν σε μηχανές αναζήτησης.
Είναι εντυπωσιακό και σε αυτό πρέπει να επιστήσουμε την προσοχή όλων, ότι το κοινό «εμπιστεύεται» με ευκολία τις απαντήσεις που βρίσκει στο διαδίκτυο, χωρίς να είναι σε θέση να τις ελέγξει.
Είναι αυτονόητο, βέβαια, ότι για την αντιμετώπιση νομικών ζητημάτων απαιτείται εξειδίκευση των ερωτημάτων. Αυτή δεν την διαθέτει ο μη νομικός.
Η επεξεργασία των ζητημάτων , η αξιολόγηση των στοιχείων, ακόμη όμως και η ανθρώπινη προσέγγιση κάθε προβλήματος και η με αυτά τα μέσα επίλυση μίας υπόθεσης δεν μπορεί, και θεωρώ ότι δεν θα μπορέσει ποτέ, να γίνει από μία μηχανή.
Ο δικηγόρος από την άλλη οφείλει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός, διότι η αξιοπιστία των πληροφοριών στις οποίες θα αποκτήσει πρόσβαση μέσω των μηχανών αναζήτησης δεν είναι εγγυημένη. Η ευθύνη όμως για την επιλογή των κατάλληλων νομικών πληροφοριών, των απαραίτητων χειρισμών κ.λπ., ανήκει σε εμάς τους νομικούς .
Η διαρκής ενημέρωση, εκπαίδευση και διασταύρωση των πληροφοριών είναι προαπαιτούμενα του επιμελούς χειρισμού. Με αυτά τα δεδομένα είναι γεγονός ότι η δικηγορία αλλάζει και οι αλλαγές αυτές απαιτούν προσαρμογή. Η ευθύνη των νομικών, βέβαια, εκτός από τη διαφύλαξη της αξιοπιστίας του λειτουργήματος, έγκειται και στην ανάγκη διαφύλαξης του ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης και του πολιτισμού μας γενικότερα.
Πώς πρέπει να προετοιμαστεί η νέα γενιά δικηγόρων για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης; Θα αλλάξει ο τρόπος άσκησης της δικηγορίας τα επόμενα χρόνια;
Οι νεώτερες γενιές επιστημόνων βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση. Διαθέτουν δεξιότητες, έχουν εκπαιδευτεί σε τεχνολογικό περιβάλλον, μπορούν επομένως ευχερέστερα να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις. Θεωρώ όμως την «ευκολία» που ευαγγελίζεται η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης μια ύπουλη παγίδα. Πρέπει να εξακολουθήσουμε να σκεφτόμαστε δημιουργικά, να προβληματιζόμαστε, να ενεργούμε ηθικά και να μην εκχωρήσουμε στοιχεία της ανθρώπινης μοναδικότητας σε καμία μηχανή.
Πώς μπορεί η κοινωνία να προστατευθεί αποτελεσματικά από τους κινδύνους που ενδέχεται να συνοδεύσουν την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης και ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να απευθύνετε στους πολίτες της Ηλείας και στον νομικό κόσμο για τον ρόλο που οφείλουμε όλοι να διαδραματίσουμε απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα;
Θεωρώ ότι ο νομικός κόσμος και οι αντιδράσεις του στην απειλή για τα ατομικά δικαιώματα, την δημοκρατία και τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα του πολιτισμού μας , ζητήματα που εγείρονται από την επικράτηση της ΑΙ, μπορούν και πρέπει να διαμορφώσουν το προστατευτικό πεδίο απέναντι στην ισοπεδωτική λογική των εύκολων αλλά προκατασκευασμένων λύσεων.
Η ενίσχυση του νομικού πλαισίου σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο, η πιο εξειδικευμένη συνταγματική κατοχύρωση των δικαιωμάτων και της προσωπικότητας του ανθρώπου αποτελεί αναγκαιότητα.
Πραγματικό όμως ανάχωμα θεωρώ την αφύπνιση της επιστημονικής κοινότητας και την ενεργοποίηση των αντανακλαστικών του ευρύτερου κοινού προκειμένου να αντιληφθούμε όλοι ότι η ισορροπία μεταξύ της ενθουσιώδους υποδοχής της ΑΙ στη ζωή μας και στην φοβική απόρριψή της είναι λεπτή και ο διάλογος για τις ευκαιρίες αλλά και τους κινδύνους χρειάζεται διαρκή ανατροφοδότηση.
