Εξαιρετικός στο χώρο της λαογραφίας και κυρίως της έρευνας και της καταγραφής ο Ηλίας Τουτούνης. παρουσιάζει με ανάρτησή του στον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook, την προέλευση της λέξης "τσούπα" που ευρέως χρησιμοποιείται στην Ηλεία.
Όπως περιγράφει...
Στην ντοπιολαλιά, η λέξη τσούπα, πριν λίγα χρόνια προφερόταν συχνά. Όταν αναφέραμε τσούπα εννοούσαμε γενικά το κορίτσι.
Η λέξη τσουπί, μάλλον προέρχεται από το Cuppe, που είναι τουρκική λέξη και σημαίνει είδος μακριού πανοφωριού που φορούσαν οι μουσουλμάνοι κληρικοί.
Κατά μια εκδοχή ίσως να προέρχεται από το αλβανικό tsupre= κορίτσι.
Την έκφραση την συναντάμε σε όλη σχεδόν την χώρα με μικρές παραλλαγές, όπως τσούπρα-τσουπί. Η έκφραση αυτή ήταν η πλέον συνηθισμένη, αντικαθιστώντας τον όρο κόρη ή κορίτσι.
Η λέξη τσούπα, ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση, ακουγόταν υποκοριστική ή σύνθετη όπως: Τσουπάκι, τσουπούλα, τσουπί, τσουπίτσα, τσουπίνο = μικρή κόρη
Τσουπόπουλο = δυναμωμένο κορίτσι.
Παλιότσουπο, κωλότσουπο, βρωμότσουπο, γυφτότσουπο, = σύνθετη λέξη, που υποδουλώνει τον χαρακτήρα του κοριτσιού που αναφέρει.
Αρχοντότσουπα, βασιλότσουπα, = υποδουλώνει την αρχοντική συμπεριφορά του κοριτσιού.
Κουτότσουπο, χαζοτσούπι, μουρλότσουπο = το άμυαλο κορίτσι.
Γεροντότσουπο, = η ξεμεινεσμένη κόρη.
Τσούπες, τσουπιά = κορίτσια.
Τσουποχώρι = σύνθετο χωριό & τσούπες.
Τσουπαρώνα, = η πρόωρα αναπτυγμένη κόρη.
Τσουποφαμελιά, τσουποφωλιά = οικογένεια με πάρα πολλές τσούπες.
Τσουπομάνι, τσουπολόϊ = εκεί όπου υπάρχουν πολλά κορίτσια.
Τσουποπάζαρο = το μέρος του οικισμού, όπου κάνουν την βόλτα τους τα κορίτσια. Επίσης τσουποπάζαρο ονόμαζαν πιο παλιά τις βρύσες του χωριού, όπου εκεί καθημερινά παρέλαυναν τα κορίτσια του χωριού για να προμηθευτούν νερό και να γαμπρίσουν.
Τσούπα με αρχίδια = υπονοεί την ανδρογυναίκα.
Όταν κάποια γυναίκα εγκυμονούσε, σε ανάλογη ερώτηση για το τι παιδί επιθυμεί, απαντούσε: «Ότι παιδί να ’ναι αρκεί να κατουράει όρθιο», υποδούλωνε ότι επιθυμούσε μόνο και μόνον αρσενικό παιδί.
Όταν γεννιόταν τσούπα, τότε στο σπίτι επικρατούσε βουβαμάρα και στεναχώρια. Η παρηγοριά ερχόταν με τα κατάλληλα λόγια προς τους γονείς: «Απ’ την τσούπα θα πιεις κι ένα ποτήρι νερό!»
Όταν γεννιόταν τσούπα, την έλεγαν σχιζοφύλλα, εννοώντας ότι το γυναικείο αιδοίο παρομοιάζεται σαν την σχισμή. Ενώ δε το αγόρι καντάρι, που παρομοιάζεται σαν το όργανο ζύγισης, που προφανώς μοιάζει με το πέος και τους όρχεις του ανθρώπου.
Γνωστή και δηλωτική των ηθών της εποχής εκείνης ήταν και η συνήθης επωδός σε κάθε ερώτηση, σε σχέση με τα παιδιά κάποιου.
-Πόσα παιδιά έχεις; «Δυό παιδιά και μία τσούπα........»
Ακριβέστερα έλεγαν: «Δυό παιδιά κι ένα με το συμπάθειο!!!»
Παροιμίες και παροιμιώδεις φράσεις που αναφέρονται στις τσούπες:
Αγκάθι το τσουπί στο σπίτι και τριαντάφυλλο στην ρούγα!
Άλλο τα παιδιά κι άλλο οι τσούπες!
Αρσενικό με γένια και τσούπα με βυζιά, μην τα λογιάζεις για παιδιά.
Γέλασε η τσούπα την πούτσα!
Δέκα τσούπες, ένα αρσενικό δεν φτάνουνε!
Η τσούπες μου παρθένες, του κόσμου γαμημένες!
Κάλιο να ’χω τσούπα γαμημένη, παρά πούτσα μαραμένη!
Κατά την τσούπα και το γραμμάτιο!
Κοσκίνα τους τσουπούλα μου, γηροκόμισμα να έχω!
Λερώθηκες τσουπούλα μου και η λαδιά σου δεν βγαίνει!
Μπροστά πάει η τσούπα και από πίσω πάει κι η πούτσα!
Όποια έχει ένα τσουπί, έχει αγάπη ακριβή.
Όποιος έχει πολλά τσουπιά, θα ’χει ευτυχισμένα γερατειά!
Όπου ξένο τσουπί, πουτάνα χωρίς βρακί!
Παίδεμα τσουπιού, στου Μαλαπάσι νύφη!
Σάματις θέλει το τσουπί, φέρνει γαμπρό μες την αυλή.
Σκάρισε η τσούπα, σκάρισε κι η πούτσα!
Σπίτι δίχωτις τσούπα, κανάτι δίχως κούπα!
Σπίτι που δεν έχει τσούπα, έχει βρώμα κι ούλο στούφα!
Στο καλόμοιρο το σπίτι, τσουπί πρώτα θα γεννηθεί.
Στου καλόμοιρου την πόρτα, τσουπί γεννιέται πρώτα!
Τίμιο τσουπί, βασιλιάς με βούλα!
Τσουπί χωρίς βρακί, γραμμάτιο δίχως υπογραφή!
