Μια ομάδα ερευνητών από το πανεπιστήμιο του Βερμόντ στις ΗΠΑ ανακάλυψε ότι οι μυστηριώδεις μαύρες δερματικές αλλοιώσεις που προσβάλλουν τα γατόψαρα στις λίμνες της Νέας Αγγλίας και του Καναδά, προκαλούνται από έναν μεταδοτικό καρκίνο, τον πρώτο που έχει ποτέ εντοπιστεί σε ψάρια του γλυκού νερού. Αυτό που έκανε εντύπωση στους επιστήμονες είναι ότι τα καρκινικά κύτταρα συμπεριφέρονται πιο πολύ σαν παράσιτα, παρά σαν συμβατικοί όγκοι, μετακινούμενα από ψάρι σε ψάρι.
Η σχετική επιστημονική δημοσίευση έγινε στις 22 Ιουλίου 2026, στο περιοδικό Nature και εκτιμάται ότι θα ρίξει νέο φως, στον τρόπο με τον οποίο ο καρκίνος μπορεί να εξαπλώνεται στη φύση. Επίσης, προκύπτουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την αιτία εμφάνισης αυτής της μορφής καρκίνου, τις επιπτώσεις στην υγεία και τους πληθυσμούς των ψαριών, αλλά και για τον μηχανισμό της νόσου σε όλα τα ζώα, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου.
Η απρόσμενη εξέλιξη
Από το 2012, ψαράδες και βιολόγοι είχαν παρατηρήσει εντυπωσιακή αύξηση στον αριθμό των καφέ γατόψαρων (Ameiurus nebulosus) με ανάγλυφες μαύρες κηλίδες στο δέρμα τους, στη διασυνοριακή λίμνη ανάμεσα στο Βερμόντ και το Κεμπέκ. Μέχρι το 2014, σχεδόν ένα στα τρία ψάρια εμφάνιζε αυτές τις σκουρόχρωμες αλλοιώσεις.
«Αρχικά πιστεύαμε ότι η ασθένεια ίσως οφειλόταν σε κάποιον ιό, αλλά αυτή η υπόθεση δεν επιβεβαιώθηκε», δήλωσε η Julie Dragon, ερευνήτρια στο πανεπιστήμιο του Βερμόντ και μία εκ των επικεφαλής συγγραφέων της μελέτης. Επειδή τα καφέ γατόψαρα θεωρούνται δείκτες της ποιότητας των υδάτων, οι ερευνητές υπέθεσαν αρχικά ότι υπεύθυνος ήταν κάποιος ρύπος ή παθογόνος οργανισμός που σχετιζόταν με τη ρύπανση. Τελικά, όμως, αποδείχθηκε ότι οι αλλοιώσεις ήταν μελάνωμα, δηλαδή καρκίνος του δέρματος.
«Αυτό ήταν πραγματικά απρόσμενο», ανέφερε η Dragon. «Θέλαμε να καταλάβουμε πώς ένα ψάρι που ζει στον βυθό ανέπτυξε έναν καρκίνο που συνήθως συνδέουμε με υπερβολική έκθεση στον ήλιο» εξήγησε. Για το λόγο αυτό, η Dragon μαζί με τους συνεργάτες της, προχώρησαν σε γενετική ανάλυση των καρκινικών κυττάρων. Ενώ περίμεναν να εντοπίσουν μια γενετική μετάλλαξη που καθιστούσε τα ψάρια ευάλωττα στην ανάπτυξη καρκίνου, ανακάλυψαν κάτι πιο παράξενο.
Με τη χρήση αλληλούχησης του γονιδιώματος, συνέκριναν το DNA των όγκων με εκείνο υγιών ιστών και διαπίστωσαν ότι τα καρκινικά κύτταρα είχαν πολύ μεγαλύτερη γενετική συγγένεια μεταξύ τους, παρά με τα ψάρια που τα έφεραν. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα ενός καρκίνου που αναπτύσσεται κλωνικά, δηλαδή τα ίδια τα καρκινικά κύτταρα λειτουργούν ως μολυσματικός παράγοντας, όπως τα παράσιτα.
Πώς μεταδίδονται τα καρκινικά κύτταρα
Η ανακάλυψη αυτή αποτελεί τον τέταρτο γνωστό τύπο μεταδοτικού καρκίνου στο ζωικό βασίλειο και τον πρώτο που καταγράφεται σε ψάρι ή γενικότερα σε είδος του γλυκού νερού. Οι προηγούμενες γνωστές περιπτώσεις περιλαμβάνουν:
- τον όγκο του προσώπου του διαβόλου της Τασμανίας,
- το αφροδίσιο μεταδοτικό νεόπλασμα των σκύλων,
- μορφές λευχαιμίας που μεταδίδονται σε αχιβάδες, μύδια και άλλα μαλάκια.
Η ερευνητική ομάδα προσπαθεί τώρα να κατανοήσει πώς ακριβώς μεταδίδονται τα καρκινικά κύτταρα. Όπως δήλωσε ο βιολόγος Mark Henderson, και ένας εκ των συγγραφέων της μελέτης, η μετάδοση «φαίνεται να συμβαίνει μόνο σε μεγαλύτερα ψάρια που έχουν φτάσει σε αναπαραγωγική ηλικία. Ίσως κάποια πτυχή της συμπεριφοράς τους κατά την αναπαραγωγή διευκολύνει τη μετάδοση του καρκίνου.»
Κατά την αναπαραγωγή, τα γατόψαρα συγκεντρώνονται σε ρηχά νερά, γεγονός που επιτρέπει στενή σωματική επαφή και πιθανή μεταφορά καρκινικών κυττάρων. Επιπλέον, επειδή δεν έχουν λέπια και ζουν στον πυθμένα, βρίσκονται σε συνεχή επαφή με ιζήματα, τα οποία ενδέχεται να φιλοξενούν ελεύθερα καρκινικά κύτταρα. Η μελέτη σημειώνει, ακόμη, ότι η ρύπανση ή οι ορμονικές μεταβολές μπορεί να αποδυναμώνουν το ανοσοποιητικό σύστημα των ψαριών, καθιστώντας τα πιο ευάλωτα στη μόλυνση.
Επειδή η λίμνη παρέχει πόσιμο νερό σε περισσότερους από 175.000 ανθρώπους, οι ερευνητές τονίζουν ότι δεν υπάρχει γνωστός κίνδυνος για τον άνθρωπο. Τα καρκινικά κύτταρα δεν μπορούν να μολύνουν ή να επιβιώσουν σε άλλο είδος, προσθέτουν. Ωστόσο, τα ευρήματα δημιουργούν ερωτήματα για το πώς η ρύπανση, η υποβάθμιση των βιοτόπων και η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να επηρεάζουν την εξέλιξη και την εξάπλωση ασθενειών στην άγρια ζωή. «Προσωπικά, πάντως, δεν θα έτρωγα τα ψάρια που έχουν καρκινικούς όγκους» λέει χαρακτηριστικά ο Henderson και προσθέτει πως, περίπου το 30% των καφέ γατόψαρων της λίμνης φαίνεται να πάσχει από τη νόσο.
Συγκέντρωση αρσενικού
Οι ερευνητές εντόπισαν τον ίδιο τύπο καρκίνου και σε άλλες λίμνες, μικρότερης έκτασης στο Βερμόντ, το Νιου Χάμσαϊρ, το Μέιν και το Νιου Μπράνσγουικ. Πολλές από αυτές έχουν πεντακάθαρα νερά και βρίσκονται μακριά από χωματερές ή βιομηχανικές εκροές. Ωστόσο, διαπίστωσαν ότι τα καρκινικά κύτταρα περιείχαν αυξημένες συγκεντρώσεις αρσενικού, ενός γνωστού καρκινογόνου στοιχείου.
«Το αρσενικό υπάρχει στη φύση, σε ολόκληρη τη Νέα Αγγλία και σε ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις στο βορειοανατολικό Βερμόντ και στο Μέιν, όπου έχουμε επίσης εντοπίσει αυτόν τον καρκίνο», δήλωσε ο Henderson.
Η Julie Dragon υπογραμμίζει ότι η κατανόηση αυτού του νέου μεταδοτικού καρκίνου μπορεί να προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για τη βιολογία της νόσου γενικότερα. «Μελετώντας πώς οι καρκίνοι επιβιώνουν και εξαπλώνονται έξω από τον αρχικό τους ξενιστή, μπορούμε να μάθουμε πολλά για τους μηχανισμούς που συνήθως περιορίζουν τον καρκίνο και για το τι συμβαίνει όταν αυτοί οι μηχανισμοί καταρρέουν», δήλωσε και κατέληξε: «Αυτά τα ψάρια μάς προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσουμε την εξέλιξη του καρκίνου».
Πηγή: newsbomb.gr
