...όταν οι ερευνητές άρχισαν να μελετούν προσεκτικά τους οργανισμούς που ζούσαν γύρω από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα Νο 4.
Ένας μαύρος μύκητας που βρέθηκε στο εσωτερικό του Τσερνόμπιλ έχει μια ασυνήθιστη σχέση με κάτι που είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο: την ιονίζουσα ακτινοβολία. Ο Cladosporium sphaerospermum μπορεί να αναπτύσσεται καλύτερα όταν εκτίθεται σε αυτήν, αν και οι επιστήμονες δεν μπορούν ακόμη να πουν με βεβαιότητα αν ο μύκητας πράγματι μετατρέπει την ακτινοβολία σε ενέργεια.
Η ιστορία ξεκινά στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν οι ερευνητές άρχισαν να μελετούν προσεκτικά τους οργανισμούς που ζούσαν γύρω από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα Νο 4. Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά την καταστροφή του 1986, το Τσερνόμπιλ παραμένει ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ζωή μπορεί να επιβιώνει σε μέρη όπου η ακτινοβολία αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τον άνθρωπο.
Μία ανακάλυψη ήταν ιδιαίτερα παράξενη. Μια ομάδα με επικεφαλής τη μικροβιολόγο Νέλι Ζντάνοβα, από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών της Ουκρανίας, εντόπισε 37 είδη μυκήτων γύρω από το καταφύγιο του αντιδραστήρα. Πολλά από αυτά ήταν σκούρα ή μαύρα και περιείχαν μεγάλες ποσότητες μελανίνης. Ανάμεσά τους, ο C. sphaerospermum κυριαρχούσε στα δείγματα και εμφάνιζε ένα από τα υψηλότερα επίπεδα ραδιενεργού μόλυνσης.
Η ακτινοβολία προκαλεί κάτι ασυνήθιστο σε αυτόν τον μύκητα
Η ιονίζουσα ακτινοβολία είναι αρκετά ισχυρή ώστε να απομακρύνει ηλεκτρόνια από τα άτομα. Στους ζωντανούς οργανισμούς μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε μόρια, να διαταράξει βιολογικές αντιδράσεις και ακόμη και να καταστρέψει το DNA.
Αυτό κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρον αυτό που παρατήρησαν οι ερευνητές στον C. sphaerospermum. Όπως έδειξαν πειράματα που πραγματοποιήθηκαν υπό την καθοδήγηση της Εκατερίνα Νταντατσόβα και του Αρτούρο Κασαντέβαλ, που συνδέονται με το Albert Einstein College of Medicine, ο μύκητας δεν ανεχόταν απλώς την ιονίζουσα ακτινοβολία· παρουσίαζε ενισχυμένη ανάπτυξη όταν εκτιθόταν σε αυτήν.
Η βασική ιδέα είναι ότι αυτοί οι μύκητες μπορεί με κάποιον τρόπο να επωφελούνται από την ιονίζουσα ακτινοβολία, ενώ η μελανίνη λειτουργεί παράλληλα ως προστατευτική ασπίδα.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η ακτινοβολία άλλαζε τη συμπεριφορά της μελανίνης του μύκητα. Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες, το 2008, να προτείνουν ότι ίσως συμβαίνει κάτι ακόμη πιο ασυνήθιστο.
Πρότειναν έναν μηχανισμό που μοιάζει, σε γενικές γραμμές, με τη φωτοσύνθεση, με τη μελανίνη να ενδέχεται να παίζει έναν ρόλο αντίστοιχο με εκείνον της χλωροφύλλης στα φυτά. Η προτεινόμενη διαδικασία έγινε γνωστή ως ραδιοσύνθεση (radiosynthesis).
Ωστόσο, αυτό που οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον: αν ο συγκεκριμένος μαύρος μύκητας «συλλέγει» πραγματικά την ακτινοβολία ή αν απλώς έχει εξελιχθεί ώστε να επιβιώνει εξαιρετικά αποτελεσματικά σε αυτήν.
Τρέφεται πραγματικά αυτός ο μύκητας από την ακτινοβολία;
Η ιδέα ότι ένας μύκητας μπορεί να «τρέφεται» από την ακτινοβολία αποτελεί έναν εντυπωσιακό τίτλο, όμως η επιστημονική εικόνα είναι πιο περίπλοκη.
Οι ερευνητές δεν έχουν αποδείξει ότι η δέσμευση άνθρακα πραγματοποιείται με ενέργεια από την ιονίζουσα ακτινοβολία. Ούτε έχουν εντοπίσει μια ολοκληρωμένη μεταβολική οδό που να δείχνει ότι ο C. sphaerospermum συλλαμβάνει την ακτινοβολία και τη μετατρέπει σε αξιοποιήσιμη βιολογική ενέργεια.
Όπως έγραψαν ο Nils Averesch του Stanford University και οι συνεργάτες του σε επιστημονική εργασία του 2022, η πραγματική ραδιοσύνθεση παραμένει ακόμη προς απόδειξη, όπως επίσης και το αν η ιονίζουσα ακτινοβολία μπορεί να οδηγήσει στη μετατροπή ενώσεων άνθρακα σε μορφές υψηλότερης ενεργειακής περιεκτικότητας ή στη δέσμευση ανόργανου άνθρακα.
Και άλλοι μαύροι μύκητες δεν αντιδρούν απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο στην ακτινοβολία.
Ο μαύρος ζυμομύκητας Wangiella dermatitidis έχει επίσης παρουσιάσει ενισχυμένη ανάπτυξη υπό την επίδραση ιονίζουσας ακτινοβολίας. Αντίθετα, ο Cladosporium cladosporioides αντέδρασε διαφορετικά. Η έκθεση σε ακτινοβολία γάμμα ή υπεριώδη ακτινοβολία αύξησε την παραγωγή μελανίνης, χωρίς όμως να ενισχύσει την ανάπτυξή του.
Έτσι, οι επιστήμονες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ένα βασικό ερώτημα: Μήπως ο C. sphaerospermum εκμεταλλεύεται με κάποιον τρόπο την ακτινοβολία ή αυτό που παρατηρούν είναι απλώς μια εξαιρετικά αποτελεσματική αντίδραση σε ένα ακραίο περιβαλλοντικό στρες;
Προς το παρόν, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν μπορούν να δώσουν οριστική απάντηση.
Ο μύκητας που ταξίδεψε στο Διάστημα
Ο συγκεκριμένος μύκητας βρέθηκε τελικά σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον: τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS).
Οι ερευνητές εξέθεσαν τον C. sphaerospermum στη διαστημική ακτινοβολία, προκειμένου να εξετάσουν αν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα είδος βιολογικής ασπίδας ακτινοπροστασίας.
Όπως εξηγείται σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PLOS ONE, αισθητήρες τοποθετημένοι κάτω από ένα τρυβλίο Petri που περιείχε τον μύκητα κατέγραψαν μικρότερη ποσότητα ακτινοβολίας σε σύγκριση με αισθητήρες που βρίσκονταν κάτω από ένα αντίστοιχο δείγμα μόνο με άγαρ.
Το πείραμα είχε ως στόχο να διερευνήσει αν ο μύκητας θα μπορούσε να συμβάλει στην προστασία από την ακτινοβολία κατά τη διάρκεια μελλοντικών διαστημικών αποστολών.
Έτσι, ο C. sphaerospermum παραμένει σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επιστημονική «γκρίζα ζώνη». Οι ερευνητές γνωρίζουν ότι μπορεί να ευδοκιμεί υπό την επίδραση ακτινοβολίας, ότι η ακτινοβολία επηρεάζει τη μελανίνη του και ότι το μυκητιακό υλικό μπορεί να μειώσει ένα μέρος της ακτινοβολίας που το διαπερνά.
Αυτό που δεν έχει ακόμη αποδειχθεί είναι αν ο μύκητας χρησιμοποιεί πραγματικά την ακτινοβολία ως πηγή ενέργειας.
Πηγή: newsbomb.gr
