...παρακολούθηση «σκοτεινών» πλοίων και ύποπτων εκπομπών ραδιοσυχνοτήτων, αλλά ακόμη και μικρά διαστημόπλοια που θα μπορούν να προσεγγίζουν αυτόνομα άλλους δορυφόρους περιλαμβάνει το νέο πρόγραμμα της Ελλάδας για την αξιοποίηση διαστημικών τεχνολογιών.
Το Hellas-Space 2.0 έχει έναν προϋπολογισμό ύψους 350 εκατ. ευρώ και πρόκειται για ένα πρόγραμμα που δείχνει να είναι αρκετά πιο φιλόδοξο από την εκτόξευση μερικών ακόμη μικροδορυφόρων. Πρακτικά, η Ελλάδα επιχειρεί να αποκτήσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαστημικών δυνατοτήτων, το οποίο θα εκτείνεται από την παρατήρηση της Γης και την πολιτική προστασία μέχρι την ασφαλή συνδεσιμότητα, την επιτήρηση συνόρων και κρίσιμων υποδομών και τις εφαρμογές άμυνας και ασφάλειας.
Επιπλέον, το πρόγραμμα έχει ως στόχο να δημιουργήσει κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε αρκετά δύσκολο: μία ολοκληρωμένη εγχώρια αλυσίδα παραγωγής διαστημικής τεχνολογίας, με ελληνικές γραμμές συναρμολόγησης, δικαιώματα πάνω στην τεχνολογία και στα δεδομένα και εταιρείες που θα μπορούν να διεκδικήσουν έργα και εκτός Ελλάδας.
Οι βασικές κατευθύνσεις του προγράμματος είχαν παρουσιαστεί στα τέλη Ιουνίου, μαζί με την πρώτη ολοκληρωμένη Εθνική Στρατηγική για το Διάστημα και την απόφαση για την αποστολή του πρώτου Έλληνα αστροναύτη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Το ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι η αναλυτική παρουσίαση του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία δημοσιοποιήθηκε χθες, αποκαλύπτει τώρα αρκετές περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το τι ακριβώς σχεδιάζεται να κατασκευαστεί, ποιες δυνατότητες θέλει να αποκτήσει η χώρα και πώς θα επιχειρηθεί να μείνει στην Ελλάδα ένα σημαντικό μέρος της επένδυσης.
Οι 7 άξονες του νέου προγράμματος
Το Hellas-Space 2.0 έχει 7 βασικούς άξονες. Οι τρεις πρώτες αφορούν διαφορετικές κατηγορίες δορυφόρων παρατήρησης και επιτήρησης: οπτικούς δορυφόρους πολύ υψηλής ανάλυσης, θερμικούς δορυφόρους και ένα σύστημα εντοπισμού εκπομπών ραδιοσυχνοτήτων.
Ακολουθούν τα συστήματα επιτήρησης του διαστημικού χώρου και επιχειρήσεων σε τροχιά, η ασφαλής δορυφορική συνδεσιμότητα, οι εφαρμογές ασφαλούς προσδιορισμού θέσης, το πρόγραμμα διαστημικής καινοτομίας και, τέλος, οι υποδομές για την επεξεργασία και την εμπορική αξιοποίηση των δεδομένων.
Οι μεγαλύτεροι επιμέρους προϋπολογισμοί, της τάξεως των 60 έως 70 εκατ. ευρώ ο καθένας, κατευθύνονται στους οπτικούς και στους θερμικούς δορυφόρους. Επιπλέον 45 έως 50 εκατ. ευρώ προβλέπονται για τους δορυφόρους εντοπισμού ραδιοσυχνοτήτων και 35 έως 45 εκατ. ευρώ για τα συστήματα επιτήρησης και επιχειρήσεων σε τροχιά.
Για την ασφαλή συνδεσιμότητα και τον προσδιορισμό θέσης προβλέπονται 17 έως 23 εκατ. ευρώ, για τη διαστημική καινοτομία 15 έως 20 εκατ. ευρώ και για τις υποδομές δεδομένων και υπηρεσιών 25 έως 35 εκατ. ευρώ.
Σημειωτέον ότι τα επιμέρους ποσά αθροίζονται σε ένα εύρος μεταξύ 257 και 313 εκατ. ευρώ και χαρακτηρίζονται ως ενδεικτικό βιομηχανικό κόστος. Κάτι που σημαίνει ότι η τελική κατανομή του συνολικού προϋπολογισμού των 350 εκατ. ευρώ δεν έχει ακόμη «κλειδώσει» ή ότι υπάρχουν οριζόντιες και λειτουργικές δαπάνες που δεν αποτυπώνονται στη συγκεκριμένη παρουσίαση.
Δορυφορικές εικόνες μέσα σε 30 λεπτά
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια του προγράμματος αφορά την εκτόξευση τουλάχιστον δύο και, κατά προτίμηση, τριών ελληνικών οπτικών δορυφόρων πολύ υψηλής διακριτικής ικανότητας.
Οι τεχνικές προδιαγραφές προβλέπουν τη λήψη παγχρωματικών εικόνων με εγγενή ανάλυση έως 30 εκατοστά και πολυφασματικών εικόνων περίπου 50 εκατοστών. Οι δορυφόροι θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση αλλαγών σε κτίρια και κρίσιμες υποδομές, την αναγνώριση πλοίων, την επιτήρηση των συνόρων, τη γεωργία ακριβείας και την υποστήριξη της πολιτικής προστασίας.
Ο στόχος είναι να υπάρχει καθημερινή κάλυψη της ελληνικής επικράτειας. Ακόμη πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η επιδιωκόμενη καθυστέρηση από τη στιγμή που θα γίνεται η λήψη μέχρι την παράδοση επεξεργασμένων δεδομένων στους χρήστες δεν θα ξεπερνά τα 30 λεπτά.
Πρακτικά, η μεγάλη αλλαγή δεν είναι μόνο ότι οι ελληνικές αρχές θα έχουν στη διάθεσή τους πολύ πιο λεπτομερείς εικόνες. Είναι ότι θα μπορούν να τις λαμβάνουν αρκετά γρήγορα ώστε να τις αξιοποιούν επιχειρησιακά, είτε πρόκειται για μία φυσική καταστροφή είτε για ένα περιστατικό στα σύνορα ή σε κάποια κρίσιμη υποδομή.
Αντίστοιχη λογική υπάρχει και για τους θερμικούς δορυφόρους, οι οποίοι θα μπορούν να εντοπίζουν θερμικές μεταβολές με χωρική ανάλυση έως πέντε μέτρα. Προβλέπεται και εδώ η εκτόξευση δύο ή τριών ελληνικών δορυφόρων, με καθημερινή κάλυψη και παράδοση των δεδομένων μέσα σε μισή ώρα.
Οι εφαρμογές ξεκινούν από τον έγκαιρο εντοπισμό εστιών πυρκαγιάς και την παρακολούθηση της εξέλιξης του πύρινου μετώπου και φθάνουν μέχρι την αναγνώριση πλοίων κατά τη διάρκεια της νύχτας, την επιτήρηση των συνόρων, την παρακολούθηση της άρδευσης και τη χαρτογράφηση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας.
Ο τρίτος δορυφορικός άξονας έχει πιο έντονη διάσταση ασφάλειας και άμυνας. Αφορά την ανάπτυξη ενός συστήματος που θα μπορεί να εντοπίζει, να αναλύει και να προσδιορίζει γεωγραφικά εκπομπές ραδιοσυχνοτήτων. Ο σχεδιασμός προβλέπει είτε έναν δορυφόρο με αυτόνομη δυνατότητα γεωεντοπισμού είτε έναν σχηματισμό τριών δορυφόρων. Το σύστημα θα μπορεί να παρακολουθεί συχνότητες από περίπου 100 MHz έως 18 GHz, με δυνατότητα επέκτασης έως τα 31 GHz.
Στις εφαρμογές περιλαμβάνονται η παρακολούθηση του φάσματος, ο εντοπισμός παράνομων ή ύποπτων εκπομπών, η προστασία κρίσιμων υποδομών και ο εντοπισμός των αποκαλούμενων «σκοτεινών» πλοίων. Δηλαδή, σκαφών τα οποία έχουν απενεργοποιήσει ή παραποιούν τα συστήματα αυτόματης αναγνώρισής τους προκειμένου να μη γίνεται γνωστή η θέση και η δραστηριότητά τους.
Η ακρίβεια γεωεντοπισμού επιδιώκεται να φθάνει έως το ένα χιλιόμετρο στις χαμηλότερες ζώνες συχνοτήτων και έως τα 600 μέτρα στις υψηλότερες. Η επαναληπτικότητα διέλευσης πάνω από την Ελλάδα προβλέπεται να είναι έως οκτώ ώρες, με επιθυμητό στόχο να περιοριστεί στις δύο ώρες.
Το συγκεκριμένο έργο δείχνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι το Hellas-Space 2.0 δεν περιορίζεται στην πολιτική προστασία και στις περιβαλλοντικές εφαρμογές. Οι τεχνολογίες διττής χρήσης (dual-use), οι οποίες μπορούν να έχουν τόσο πολιτικές όσο και στρατιωτικές εφαρμογές, αποτελούν βασικό κομμάτι του σχεδιασμού.
Δορυφόροι που θα προσεγγίζουν άλλους δορυφόρους
Το πιο φιλόδοξο από τεχνολογικής πλευράς έργο αφορά τη δημιουργία τουλάχιστον δύο μικρών «δορυφόρων-επιθεωρητών», οι οποίοι θα μπορούν να προσεγγίζουν αυτόνομα άλλα αντικείμενα σε τροχιά.
Οι δορυφόροι θα διαθέτουν αισθητήρες, όπως LiDAR και πολυφασματικές κάμερες, προηγμένα συστήματα πλοήγησης και δυνατότητα ελιγμών σε υψόμετρα μεταξύ 350 και 800 χιλιομέτρων. Παράλληλα, θα μπορούν να φιλοξενούν ελληνικό εξοπλισμό, προκειμένου να πραγματοποιούνται δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες τροχιάς.
Τέτοιου είδους τεχνολογίες μπορούν μελλοντικά να αξιοποιηθούν για την επιθεώρηση ενός δορυφόρου, τη συντήρηση ή την αλλαγή της τροχιάς του, την επέκταση της λειτουργικής ζωής του, αλλά και την απομάκρυνση διαστημικών απορριμμάτων.
Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι το σχέδιο δεν σταματά στην εκτόξευση των δύο δορυφόρων. Προβλέπει τη δημιουργία στην Ελλάδα γραμμής παραγωγής ευέλικτων διαστημικών σκαφών, με το ελληνικό Δημόσιο και την εγχώρια βιομηχανία να έχουν πρόσβαση στη λειτουργία τους για τουλάχιστον 30 μήνες.
Η συγκεκριμένη κατηγορία υπηρεσιών αποτελεί μία από τις αναδυόμενες αγορές της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας. Και η απόκτηση τεχνογνωσίας σε αυτό το πεδίο θα μπορούσε να δώσει σε ελληνικές εταιρείες τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μία θέση σε μία αγορά που τώρα αρχίζει να διαμορφώνεται.
Ασφαλείς επικοινωνίες ακόμη και σε συνθήκες κρίσης
Ένα ακόμη κομμάτι του προγράμματος αφορά την ανάπτυξη στην Ελλάδα τερματικών για ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες. Τα συστήματα αυτά θα μπορούν να συνδέονται με διαφορετικά δορυφορικά δίκτυα και τροχιές, από εμπορικά συστήματα χαμηλής τροχιάς μέχρι τις ευρωπαϊκές υποδομές GOVSATCOM και IRIS².
Ουσιαστικά, ο στόχος είναι η δημιουργία τερματικών που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το Δημόσιο, τις ένοπλες δυνάμεις, τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και τους διαχειριστές κρίσιμων υποδομών ακόμη και όταν τα επίγεια τηλεπικοινωνιακά δίκτυα έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας ή έχουν δεχθεί επίθεση.
Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται η εγχώρια ολοκλήρωση και παραγωγή δεκτών για την υπηρεσία PRS του Galileo. Πρόκειται για μία κρυπτογραφημένη υπηρεσία προσδιορισμού θέσης, η οποία απευθύνεται σε εξουσιοδοτημένους κυβερνητικούς χρήστες και είναι σχεδιασμένη να παρουσιάζει μεγαλύτερη αντοχή σε παρεμβολές, παραποίηση ή προσπάθειες διακοπής του σήματος.
Οι εφαρμογές αφορούν, μεταξύ άλλων, την αστυνομία, την Πυροσβεστική, τις ένοπλες δυνάμεις, τα τελωνεία, την πολιτική προστασία και τους φορείς που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές. Για τα τερματικά ασφαλούς συνδεσιμότητας και τους δέκτες PRS τίθεται στόχος ελληνικής συμμετοχής άνω του 60%, ενώ για τις υποστηρικτικές υποδομές ασφάλειας και λειτουργίας η απαίτηση φθάνει στο 100%.
Το μεγάλο στοίχημα των δεδομένων
Η απόκτηση των δορυφόρων αποτελεί μόνο το πρώτο κομμάτι της προσπάθειας. Το επόμενο είναι η δυνατότητα να μετατρέπονται οι τεράστιοι όγκοι δεδομένων που θα παράγονται σε πληροφορία την οποία θα μπορούν πράγματι να χρησιμοποιούν οι δημόσιες υπηρεσίες και οι επιχειρήσεις.
Για αυτόν τον λόγο προβλέπεται η δημιουργία ή η επέκταση ενός εθνικού κόμβου δεδομένων, ο οποίος θα συνδέεται με τα υφιστάμενα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου και θα αξιοποιεί τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, cloud και υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων.
Σχεδιάζονται επίσης νέες επίγειες υποδομές για την αυτοματοποιημένη ανάθεση αποστολών στους δορυφόρους και τη γρήγορη επεξεργασία και διανομή των δεδομένων. Πάνω σε αυτές τις υποδομές θα αναπτυχθούν εθνικές υπηρεσίες για τη θαλάσσια ασφάλεια και τη «γαλάζια» οικονομία, την πρόγνωση ακραίων καιρικών φαινομένων και την κλιματική ανάλυση.
Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη έναν μηχανισμό επιτάχυνσης εμπορικών εφαρμογών. Ο στόχος είναι ελληνικές εταιρείες να μπορούν να χρησιμοποιούν τα δορυφορικά δεδομένα για να δημιουργούν προϊόντα και υπηρεσίες που θα απευθύνονται όχι μόνο στο Δημόσιο αλλά και στην ελληνική και στη διεθνή αγορά.
Παράλληλα, μέσω επαναλαμβανόμενων προσκλήσεων, ελληνικές επιχειρήσεις και ερευνητικές ομάδες θα μπορούν να δοκιμάζουν νέες τεχνολογίες σε πραγματικές συνθήκες τροχιάς. Από οπτικές επικοινωνίες και απευθείας σύνδεση δορυφόρων με κινητές συσκευές μέχρι δορυφορικό IοT, επεξεργασία δεδομένων πάνω στον δορυφόρο και κρυπτογράφηση ανθεκτική στις μελλοντικές δυνατότητες των κβαντικών υπολογιστών.
Η ελληνική συμμετοχή
Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο ολόκληρου του προγράμματος ενδέχεται να είναι οι όροι για την ελληνική συμμετοχή καθώς για κάθε έργο τίθεται ως στόχος να φθάνει τουλάχιστον στο 50%. Οι υποψήφιοι ανάδοχοι θα πρέπει να παρουσιάσουν αναλυτικά ποια συστήματα και υποσυστήματα θα αναπτυχθούν στην Ελλάδα, πού θα γίνει η συναρμολόγηση και η δοκιμή των δορυφόρων και ποιος θα αναλάβει τη λειτουργία τους.
Επιπλέον, ζητείται ελληνική ηγετική συμμετοχή στα βασικά συστήματα, δεσμευτικές συμφωνίες με τους προμηθευτές από τη στιγμή της ανάθεσης, απόδειξη ετοιμότητας για την εκτόξευση, κάλυψη της ασφάλισης και ολοκληρωμένο σχέδιο λειτουργίας για ολόκληρη τη διάρκεια ζωής κάθε δορυφόρου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, στα δικαιώματα επί των δεδομένων και στις άδειες που θα αποκτήσει το ελληνικό Δημόσιο. Οι ανάδοχοι θα πρέπει επίσης να παρουσιάσουν σχέδιο εμπορικής αξιοποίησης των δεδομένων και των υπηρεσιών, όπως και μακροπρόθεσμο επενδυτικό πλάνο για την παρουσία τους στη χώρα.
Οι πρώτοι διαγωνισμοί στο τέλος του 2026
Οι διαγωνισμοί για τους οπτικούς και τους θερμικούς δορυφόρους προβλέπεται να ξεκινήσουν μέσω της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA) το τελευταίο τρίμηνο του 2026. Στο ίδιο διάστημα αναμένεται και ο διαγωνισμός για τους δορυφόρους επιχειρήσεων σε τροχιά.
Ο διαγωνισμός για το σύστημα εντοπισμού ραδιοσυχνοτήτων τοποθετείται μεταξύ του τελευταίου τριμήνου του 2026 και του α’ τριμήνου του 2027. Στις αρχές του 2027 αναμένεται να ξεκινήσουν και οι διαδικασίες για τα τερματικά ασφαλούς συνδεσιμότητας, τους δέκτες PRS και τις υποδομές δεδομένων.
Το χρονοδιάγραμμα είναι απαιτητικό, καθώς ο βασικός κύκλος υλοποίησης εκτείνεται μέχρι το τέλος του 2029, με δυνατότητα παράτασης έως το 2030. Μέσα σε αυτό το διάστημα θα πρέπει να σχεδιαστούν και να κατασκευαστούν οι δορυφόροι, να εξασφαλιστούν εξαρτήματα με μεγάλους χρόνους παράδοσης, να ολοκληρωθούν οι πιστοποιήσεις, να κλειστούν θέσεις εκτόξευσης και να τεθούν σε λειτουργία τα νέα συστήματα.
Πηγή: cnn.gr
