Του Θέμη Μαντά
Στο Προοίμιο των Κανόνων του Παιχνιδιού (Laws of the Game) του Διεθνούς Ποδοσφαιρικού Συμβουλίου (IFAB), οι οποίοι εφαρμόζονται και στο ελληνικό ποδόσφαιρο μέσω του άρθρου 5 παρ. 1 του Κανονισμού Αγώνων Ποδοσφαίρου (ΚΑΠ) της ΕΠΟ, υπογραμμίζεται ότι το ποδόσφαιρο πρέπει να διέπεται από κανόνες που διασφαλίζουν τη δικαιοσύνη, την αντικειμενικότητα και την ακεραιότητα των διοργανώσεων.
Το «πνεύμα του παιχνιδιού» δεν αποτελεί έννοια αντίθετη προς τους κανονισμούς, αλλά συμπληρωματική προς αυτούς, καθώς συνδέεται με την ίση μεταχείριση, την αναλογικότητα και τη διαφύλαξη της εμπιστοσύνης των φιλάθλων στους θεσμούς του αθλήματος.
Η συζήτηση έχει ανοίξει για καλά στην ποδοσφαιρική κοινωνία του Πύργου, αλλά και ευρύτερα, με αφορμή για τα γεγονότα του αγώνα ΠΑΣ Πύργος – Ζάκυνθος και δεν αφορά μόνο ένα μεμονωμένο περιστατικό. Αγγίζει ένα ευρύτερο και διαχρονικό ζήτημα: μέχρι ποιο σημείο εκτείνεται η ευθύνη ενός σωματείου για τις ενέργειες τρίτων και κατά πόσο το αθλητικό δίκαιο οφείλει να συνεκτιμά τις πραγματικές συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώνονται ορισμένα περιστατικά.
Είναι αυτονόητο ότι η ρίψη αντικειμένων προς τον αγωνιστικό χώρο δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή ούτε να δικαιολογηθεί. Η ασφάλεια αθλητών, αξιωματούχων και φιλάθλων αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη διεξαγωγή κάθε παιχνιδιού και οι κανονισμοί υπάρχουν ακριβώς για να διασφαλίζουν αυτή την προστασία.
Ωστόσο, η πλήρης αποτίμηση ενός περιστατικού δεν εξαντλείται στην καταγραφή του αποτελέσματός του. Σε κάθε οργανωμένο σύστημα δικαιοσύνης, η αξιολόγηση των πραγματικών περιστάσεων που προηγήθηκαν, συνόδευσαν ή ακολούθησαν ένα συμβάν αποτελεί αναγκαίο στοιχείο για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης κρίσης.
Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσίως αναφερθεί από παρευρισκομένους στο παιχνίδι της 10ης Μαΐου 2026, μέχρι τα τελευταία λεπτά της αναμέτρησης η διεξαγωγή του ματς κυλούσε εντός αθλητικών πλαισίων. Μετά τον καταλογισμό του πέναλτι και την ισοφάριση σε 1-1 που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην εξέδρα, το κλίμα επιβαρύνθηκε περαιτέρω.
Αρκετοί θεατές εξέλαβαν τους πανηγυρισμούς που ακολούθησαν ως προκλητικούς, γεγονός που, κατά τις ίδιες περιγραφές, συνέβαλε στην περαιτέρω ένταση του κλίματος. Η επισήμανση αυτή δεν αποσκοπεί στη μεταφορά ή στον επιμερισμό ευθυνών.
Τυχόν προκλητικές συμπεριφορές δεν μπορούν να δικαιολογήσουν πράξεις βίας ή ρίψη αντικειμένων. Μπορούν όμως να αποτελέσουν στοιχείο που συνεκτιμάται κατά την κατανόηση των πραγματικών συνθηκών υπό τις οποίες εκδηλώθηκε ένα περιστατικό.
Παράλληλα, δεν μπορεί να παραγνωριστεί ότι η συντριπτική πλειονότητα των θεατών παρέμεινε εντός των ορίων της αθλητικής συμπεριφοράς, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα σε μεμονωμένες παραβατικές πράξεις και στη συνολική εικόνα μιας αθλητικής κοινότητας.
Η αντικειμενική ευθύνη στο αθλητικό δίκαιο
Το αθλητικό δίκαιο στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αρχή της αντικειμενικής ευθύνης των σωματείων. Η φιλοσοφία είναι σαφής: να ενθαρρύνει τη λήψη κάθε δυνατού προληπτικού μέτρου και να διασφαλίζει την ομαλή διεξαγωγή των διοργανώσεων. Ωστόσο, η εφαρμογή της γεννά εύλογα ερωτήματα, ιδίως όταν αφορά ερασιτεχνικά σωματεία με περιορισμένους οικονομικούς και οργανωτικούς πόρους.
Μέχρι ποιο σημείο μπορεί ένα σωματείο να ελέγξει αποτελεσματικά τη συμπεριφορά κάθε θεατή που εισέρχεται σε έναν αθλητικό χώρο;
Είναι πρακτικά εφικτό να προβλεφθεί ή να αποτραπεί κάθε μεμονωμένη αντίδραση που εκδηλώνεται μέσα σε ελάχιστο χρόνο σε συνθήκες έντονης συναισθηματικής φόρτισης;
Εφόσον έχουν ληφθεί τα προβλεπόμενα μέτρα ασφαλείας, κατά πόσο συνεκτιμάται η επάρκειά τους σε σχέση με τις πραγματικές δυνατότητες ενός ερασιτεχνικού συλλόγου;
Τα ερωτήματα αυτά δεν αναιρούν την ευθύνη των σωματείων. Αφορούν, όμως, το κατά πόσο η επιβολή των κυρώσεων συνοδεύεται από αξιολόγηση του βαθμού υπαιτιότητας, της έντασης των περιστατικών και των ιδιαίτερων συνθηκών κάθε υπόθεσης.
Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί η διαφορετική πραγματικότητα μεταξύ επαγγελματικών και ερασιτεχνικών συλλόγων. Οι υποχρεώσεις ασφαλείας είναι κοινές, οι διαθέσιμοι πόροι όμως, το προσωπικό και οι οργανωτικές δυνατότητες συχνά διαφέρουν ουσιωδώς.
Στο πλαίσιο αυτό ανακύπτει και ένα ευρύτερο ζήτημα θεσμικής ευθύνης: υπήρξε ο αναγκαίος προληπτικός συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων για την ασφαλή διεξαγωγή της αναμέτρησης; Η διερεύνηση τέτοιων παραμέτρων δεν αποδυναμώνει την εφαρμογή των κανονισμών, αντιθέτως, ενισχύει την πληρότητα της αθλητικής δικαιοσύνης.
Το ποδόσφαιρο δεν διεξάγεται σε αποστειρωμένα περιβάλλοντα. Αποτελεί κοινωνικό γεγονός, στο οποίο συμμετέχουν άνθρωποι με έντονα συναισθήματα, προσδοκίες και αντιδράσεις. Για τον λόγο αυτό, η αναλογικότητα και η αξιολόγηση όλων των περιστάσεων αποτελούν αναγκαία στοιχεία κάθε συστήματος απονομής δικαιοσύνης.
Οι επιπτώσεις στους αθλητές και τους εργαζομένους
Ένα ακόμη ζήτημα που συχνά παραμένει στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης αφορά τις συνέπειες που έχουν οι πειθαρχικές κυρώσεις σε πρόσωπα τα οποία δεν είχαν καμία συμμετοχή στα περιστατικά. Ποδοσφαιριστές, προπονητές και λοιποί εργαζόμενοι ενός σωματείου επενδύουν χρόνο, κόπο και επαγγελματικές προσδοκίες στην αγωνιστική πορεία της ομάδας τους.
Όταν μια πειθαρχική απόφαση επηρεάζει την εξέλιξη ενός πρωταθλήματος ή μια πιθανή άνοδο κατηγορίας, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο σωματείο ως νομικό πρόσωπο, αλλά επεκτείνονται και σε ανθρώπους που δεν φέρουν προσωπική ευθύνη για τα γεγονότα.
Δεν πρόκειται για ζήτημα παραβίασης εργασιακών δικαιωμάτων με τη στενή νομική έννοια. Αποτελεί, όμως, εύλογο αντικείμενο προβληματισμού κατά πόσο το ισχύον σύστημα λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις επαγγελματικές και αθλητικές προοπτικές όσων επηρεάζονται έμμεσα από πράξεις τρίτων.
Ποιος αναλαμβάνει το κόστος για έναν αθλητή που χάνει μια σημαντική αγωνιστική ευκαιρία;
Πώς σταθμίζονται οι επιπτώσεις σε προπονητές και εργαζομένους που συνέβαλαν στην πορεία μιας ομάδας χωρίς να έχουν οποιαδήποτε εμπλοκή στα περιστατικά;
Επιτυγχάνεται η αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στην αποτροπή παραβατικών συμπεριφορών και στην προστασία όσων δεν φέρουν προσωπική ευθύνη;
Πρόκειται για ερωτήματα που αξίζουν δημόσια συζήτηση χωρίς να αμφισβητείται η ανάγκη επιβολής κυρώσεων όταν παραβιάζονται οι κανόνες.
Ο ρόλος των αθλητικών φορέων
Ίσως θα άξιζε να εξεταστεί και η ενεργότερη συμμετοχή εκπροσώπων των αθλητών, όπως ο Π.Σ.Α.Π.Π., στον δημόσιο διάλογο για ζητήματα αυτού του είδους.
Η παρουσία των θεσμικών εκπροσώπων των ποδοσφαιριστών/ιών θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάδειξη των επιπτώσεων που έχουν οι πειθαρχικές αποφάσεις στην επαγγελματική ζωή των αθλητών, αλλά και στην ευρύτερη συζήτηση για την ισορροπία μεταξύ πρόληψης, καταστολής και αναλογικότητας.
Το ζητούμενο δεν είναι η χαλάρωση των κανόνων ούτε η ατιμωρησία. Αντίθετα, είναι η διαρκής αναζήτηση της ισορροπίας ανάμεσα στην αυστηρή εφαρμογή των κανονισμών, την αναλογικότητα των κυρώσεων και τη συνολική απόδοση δικαιοσύνης σε όλους όσοι επηρεάζονται από τις αποφάσεις του αθλητικού συστήματος.
Σε ένα κράτος δικαίου, αλλά και σε ένα υγιές αθλητικό περιβάλλον, η δικαιοσύνη δεν εξαντλείται μόνο στην επιβολή των κανόνων. Ολοκληρώνεται όταν οι κανόνες εφαρμόζονται με συνέπεια, αντικειμενικότητα και επίγνωση των πραγματικών περιστάσεων κάθε υπόθεσης.
