Του Θέμη Μαντά
Περισσότεροι από 80.000 φίλαθλοι βρέθηκαν στο Estadio Azteca της Πόλης του Μεξικού για την πρεμιέρα της διοργάνωσης, επιβεβαιώνοντας το παγκόσμιο ενδιαφέρον για το κορυφαίο ποδοσφαιρικό γεγονός.
Ωστόσο, οι μέχρι τώρα τηλεοπτικές μεταδόσεις από αρκετούς αγώνες ανέδειξαν κενά καθίσματα, ιδιαίτερα στις VIP και εταιρικές ζώνες, όπου μεγάλο μέρος των εισιτηρίων είχε διατεθεί σε χορηγούς και συνεργάτες της διοργάνωσης. Η αντίθεση αυτή προκάλεσε ερωτήματα σχετικά με την τιμολογιακή πολιτική και την προσβασιμότητα του τουρνουά για τους απλούς φιλάθλους.
Ένα Παγκόσμιο Κύπελλο για όλους;
Η σύγκριση με το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ το 2022 είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Ένα εισιτήριο Κατηγορίας 1 για τον εναρκτήριο αγώνα κόστιζε τότε 618 δολάρια, ενώ το αντίστοιχο εισιτήριο για το 2026 φτάνει τα 2.735 δολάρια.
Ακόμη μεγαλύτερες είναι οι αυξήσεις για τον τελικό της διοργάνωσης. Το φθηνότερο εισιτήριο έχει ανέβει από 206 δολάρια σε 2.030 δολάρια, ενώ η ακριβότερη κατηγορία έχει εκτοξευθεί από 1.607 δολάρια σε 6.370 δολάρια. Σχεδόν σε όλες τις κατηγορίες, οι τιμές έχουν πολλαπλασιαστεί, προκαλώντας έντονο προβληματισμό.
Οργανώσεις φιλάθλων έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι το κόστος παρακολούθησης αγώνων στη Βόρεια Αμερική είναι σημαντικά υψηλότερο σε σύγκριση με προηγούμενες διοργανώσεις, γεγονός που δυσκολεύει την παρουσία πολλών παραδοσιακών υποστηρικτών των εθνικών ομάδων.
Το ερώτημα που παραμένει
Τα στοιχεία αυτά οδηγούν σε ένα εύλογο ερώτημα: μπορούν οι φίλαθλοι να αντεπεξέλθουν στο αυξημένο κόστος; Πολλοί από τους οπαδούς που ακολουθούν διαχρονικά τις εθνικές τους ομάδες στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και το Μεξικό προέρχονται από διαφορετικά οικονομικά και κοινωνικά στρώματα. Αν οι εικόνες με άδειες θέσεις συνεχιστούν κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης, οι υψηλές τιμές των εισιτηρίων ενδέχεται να αποτελέσουν μία από τις βασικές εξηγήσεις. Το Παγκόσμιο Κύπελλο ήταν πάντοτε μια γιορτή των φιλάθλων. Η πρόκληση για τη FIFA είναι να διασφαλίσει ότι οι άνθρωποι που δίνουν ζωή στο ποδόσφαιρο θα συνεχίσουν να έχουν τη δυνατότητα να βρίσκονται στις εξέδρες.
Η διοργάνωση του 2006 στη Γερμανία εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τη συμμετοχή των φιλάθλων. Με εκτεταμένες fan zones και εκδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, προσέλκυσε περισσότερους από 18 εκατομμύρια επισκέπτες και δημιούργησε μια ατμόσφαιρα που παραμένει πρότυπο για κάθε επόμενη διοργάνωση.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο υπήρξε επί δεκαετίες μια γιορτή των λαών. Σήμερα μοιάζει να έχει επανασχεδιαστεί για όσους διαθέτουν οικονομική άνεση. Πέρα από τις τιμές των εισιτηρίων, το κόστος των αεροπορικών μετακινήσεων, της διαμονής και των τουριστικών υπηρεσιών καθιστά την παρουσία ενός οπαδού σ’ ένα Μουντιάλ απαγορευτική για πολλούς φιλάθλους. Χιλιάδες οπαδοί βρίσκονται αντιμέτωποι με την αδυναμία να καλύψουν τα έξοδα όχι μόνο για να ταξιδέψουν σε μια διοργάνωση Παγκοσμίου Κυπέλλου, αλλά ακόμη και για να βρεθούν στο γήπεδο.
Έτσι, αρχίζουν να αισθάνονται ότι το ποδόσφαιρο, παρότι παραμένει το πιο λαϊκό άθλημα στον κόσμο, δεν απευθύνεται πλέον στον λαό. Για παράδειγμα: Στο ευρωπαϊκό του 2004 στην Πορτογαλία για το παιχνίδι Ελλάδας-Ισπανίας μία θέση περίπου VIP κόστιζε 100 ευρώ. Το ίδιο και με τη Γαλλία. Το 2008 στο Σάλτσμπουργκ στα παιχνίδια της Ελλάδας με την Ισπανία και τη Ρωσία οι τιμές ήταν ίδιες, αλλά οι θέσεις στο ύψος των μικρών περιοχών.
Περί τιμών και άλλων ο πρόεδρος των αθλητικών δημοσιογράφων του Μεξικού, Evencio Flores Gutiérrez, σε άρθρο στις 12 Ιουνίου έγραψε χαρακτηριστικά:
«Είναι ένα σκληρό παράδοξο. Το Μεξικό προσφέρει τους χώρους διεξαγωγής, το πάθος, την ποδοσφαιρική ιστορία, την ασφάλεια, τις υποδομές και την υπομονή του. Ωστόσο, στο τέλος, πολλοί Μεξικανοί θα παρακολουθήσουν το θέαμα από απόσταση, σαν να κοιτούν από το παράθυρο ένα πάρτι που διοργανώνεται μέσα στο ίδιο τους το σπίτι» και συνέχισε: «Ο Εντουάρντο Γκαλεάνο1 είχε κατανοήσει όσο λίγοι ότι το ποδόσφαιρο αποτελεί μια μορφή λαϊκής μνήμης, μια κοσμική θρησκεία όπου η γειτονιά, η παιδική ηλικία και η πατρίδα χωρούν μέσα σε μια μπάλα. Η σύγχρονη FIFA, όμως, αντικατέστησε σταδιακά αυτό το τελετουργικό με ένα άλλο: εκείνο του χορηγού, της VIP ζώνης, της εμπορικής εκμετάλλευσης, του απρόσιτου εισιτηρίου και της νομικής απειλής. Το ποδόσφαιρο έπαψε να θυμίζει δημόσια πλατεία και άρχισε να μοιάζει με διεθνές αεροδρόμιο υπό ιδιωτική φύλαξη.» Για τη χώρα του ο Gutiérrez αναφέρει: «Το Μεξικό είναι μια ανοιχτή, φιλόξενη και γιορτινή χώρα. Σήμερα, όμως, πολλοί πολίτες αισθάνονται ότι πιέζονται τόσο από τη FIFA όσο και από την ίδια τους την κυβέρνηση να παραχωρήσουν δικαιώματα, δημόσιους χώρους, φορολογικές διευκολύνσεις και λειτουργικές αρμοδιότητες σε έναν διεθνή οργανισμό που διαχειρίζεται τη μεγαλύτερη γιορτή του ποδοσφαίρου, ενός αθλήματος που εξακολουθούμε να αποκαλούμε, με μια παλιομοδίτικη αλλά ειλικρινή αγάπη, «το παιχνίδι του λαού».
Στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα οι τιμές των εισιτηρίων παραμένουν, προς το παρόν, σε σχετικά ανεκτά επίπεδα, ακόμη και στο υψηλότερο αγωνιστικό επίπεδο. Ενδεικτικά, ένα εισιτήριο διαρκείας στη Θύρα 23 του «Γ. Καραϊσκάκης» κοστίζει 400 ευρώ, ενώ απαιτείται και η ετήσια συνδρομή των 75 ευρώ στον ερασιτέχνη σύλλογο. Συνολικά, δηλαδή, 475 ευρώ για περίπου 25 παιχνίδια, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 20 ευρώ, ανά παιχνίδι.
Το κόστος αυτό δεν είναι αμελητέο, ιδιαίτερα σε μια χώρα όπου αντιστοιχεί σχεδόν στο μισό ενός μηνιαίου κατώτατου μισθού. Ωστόσο, εξακολουθεί να βρίσκεται εντός των οικονομικών δυνατοτήτων ενός σημαντικού μέρους των φιλάθλων.
Σε χαμηλότερες κατηγορίες, ένα εισιτήριο διαρκείας της τάξης των 200 ευρώ για περίπου 20 αγώνες παραμένει προσιτό για πολλούς κατοίκους της περιφέρειας. Γι’ αυτό και το ποδόσφαιρο στις τοπικές κοινωνίες εξακολουθεί να στηρίζεται στη φυσική παρουσία των φιλάθλων στις εξέδρες.
Αν τα σωματεία διατηρήσουν λογικές τιμές και δεν απομακρυνθούν από την κοινωνική τους βάση, το λαϊκό αυτό άθλημα θα συνεχίσει να αντέχει και να ανανεώνεται μέσα από τη σχέση του με τον κόσμο. Αν όμως επικρατήσει η λογική της υπερβολικής εμπορευματοποίησης, τότε οι διοικήσεις θα διαπιστώσουν μια σκληρή πραγματικότητα: όσο αδειάζουν οι εξέδρες, τόσο γεμίζουν οι καναπέδες των σπιτιών.
Το ποδόσφαιρο γεννήθηκε στις γειτονιές και έγινε παγκόσμιο επειδή ανήκε σε όλους. Η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής δεν είναι η κατασκευή νέων γηπέδων ούτε η αύξηση των εμπορικών εσόδων, αλλά η διατήρηση της πρόσβασης των φιλάθλων στο ίδιο τους το άθλημα. Γιατί χωρίς τους φιλάθλους στις εξέδρες, το ποδόσφαιρο μπορεί να παραμένει ένα τεράστιο εμπορικό προϊόν, αλλά παύει να είναι η γιορτή που το έκανε το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο.
Σημ1: Ήταν Ουρουγουανός δημοσιογράφος, συγγραφέας και στοχαστής, γνωστός ως «φωνή αφύπνισης» της Λατινικής Αμερικής και κορυφαία προσωπικότητα της λατινοαμερικάνικης Αριστεράς.
