Ένα αμφισβητούμενο πέναλτι δίνεται στις καθυστερήσεις. Μια ομάδα γυρνάει το παιχνίδι από 2-0 σε 2-3 μέσα σε ένα ημίχρονο. Σενάρια που πιθανότατα έχεις δει και εσύ σε κάποιον αγώνα και είναι αρκετά για να ξεκινήσει αμέσως η γνωστή συζήτηση στα social media και στις παρέες. «Δεν γίνονται αυτά», «το έδωσαν», «ήταν στημένο».
Το περίεργο είναι ότι πολλές φορές αυτές οι σκέψεις έρχονται αυτόματα. Εκείνη τη στιγμή όμως, τι γνωρίζουμε πραγματικά; Υπάρχει κάποιο στοιχείο που δείχνει ότι ο αγώνας ήταν χειραγωγημένος ή απλώς προσπαθούμε να εξηγήσουμε ένα αποτέλεσμα που δεν περιμέναμε;
Ναι, υπάρχουν στημένα παιχνίδια
Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν στημένα παιχνίδια και μάλιστα έχουν αποκαλυφθεί μεγάλες υποθέσεις χειραγώγησης διεθνώς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επιχείρηση VETO της Europol, η οποία εντόπισε περισσότερους από 380 ύποπτους επαγγελματικούς αγώνες στην Ευρώπη και ερεύνησε ένα δίκτυο με εκατοντάδες εμπλεκόμενους. Οι έρευνες έφεραν στο φως δωροδοκίες εκατομμυρίων ευρώ και οδήγησαν ακόμη και σε καταδίκες.
Ακόμη όμως και σε αυτή την περίπτωση, άρχισαν αμέσως να κυκλοφορούν φήμες για το ποιοι συγκεκριμένοι αγώνες ήταν στημένοι, με αποτέλεσμα η Europol να διευκρινίσει ότι δεν είχε δημοσιοποιήσει τέτοια λίστα. Ακόμη λοιπόν και μέσα σε μια πραγματική υπόθεση match fixing, οι φήμες εξαπλώθηκαν πιο γρήγορα από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Για να μιλάμε λοιπόν για πραγματική χειραγώγηση ενός αγώνα χρειάζονται στοιχεία, όπως ύποπτη στοιχηματική δραστηριότητα, οικονομικές συναλλαγές, επικοινωνίες, μαρτυρίες ή ευρήματα επίσημης έρευνας. Ένα περίεργο γκολ ή ένα πέναλτι στο 94’ μπορεί να δημιουργήσει υποψίες, αλλά δεν αποδεικνύει ότι ο αγώνας ήταν στημένος.
Γιατί ένα απίθανο αποτέλεσμα μας φαίνεται ύποπτο;
Μια απόδοση 1.20 μας δίνει την αίσθηση ότι το αποτέλεσμα είναι σχεδόν σίγουρο. Δεν είναι όμως. Όσο μικρές κι αν είναι οι πιθανότητες να κερδίσει ένα αουτσάιντερ, κάποια στιγμή θα συμβεί. Το ίδιο ισχύει για μια μεγάλη ανατροπή ή ένα περίεργο γκολ στις καθυστερήσεις. Στο ποδόσφαιρο άλλωστε, ένα λάθος, μια αποβολή, ένας τραυματισμός ή μια άτυχη στιγμή αρκούν για να αλλάξει εντελώς ένας αγώνας. Το ότι εμείς θεωρούσαμε ένα αποτέλεσμα απίθανο δεν σημαίνει ότι ήταν και αδύνατο.
Το «στημένο» προστατεύει και τον εγωισμό μας
Κανείς δεν θέλει να παραδέχεται ότι έκανε λάθος, ειδικά όταν ήταν πολύ σίγουρος για την πρόβλεψή του και τελικά έχασε χρήματα. Το «διάβασα λάθος τον αγώνα» σημαίνει ότι πρέπει να αμφισβητήσει την ανάλυση και την κρίση του. Το «ήταν στημένο» είναι πολύ πιο βολικό, αφού η πρόβλεψή του παραμένει για αυτόν σωστή και η ευθύνη για την ήττα μεταφέρεται αλλού.
Οι περισσότεροι δηλαδή θέλουμε να πιστεύουμε ότι δεν κάναμε λάθος επιλογή, αλλά ότι κάποιος άλλος άλλαξε το παιχνίδι και δεν μπορούσαμε να το γνωρίζουμε. Ακόμη και αν δεν υπάρχουν στοιχεία που να το αποδεικνύουν, ψυχολογικά είναι μια πολύ πιο εύκολη εξήγηση.
Γιατί θυμόμαστε τα «ύποπτα» και ξεχνάμε τα φυσιολογικά;
Ένα φαβορί μπορεί να κερδίσει δέκα φορές και πιθανότατα δεν θα θυμόμαστε καν τα περισσότερα από αυτά τα παιχνίδια. Εάν όμως χάσει την ενδέκατη με ένα γκολ στο 94', θα έχουμε έναν αγώνα που θα συζητάμε για μέρες. Ειδικά αν το είχαμε παίξει στο στοίχημα και το χάσαμε. Είναι λογικό ως έναν βαθμό. Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν έχει κάτι ιδιαίτερο για να μας μείνει. Μια μεγάλη ανατροπή ή μια φάση που σηκώνει συζήτηση είναι πολύ πιο εύκολο να τη θυμόμαστε και να την αναφέρουμε σε συζητήσεις που θα κάνουμε αργότερα.
«Έπεσε η απόδοση, άρα κάτι ήξεραν»
Ένα από τα επιχειρήματα που θα ακούσεις όταν γίνεται συζήτηση για έναν «ύποπτο» αγώνα είναι ότι λίγο πριν ξεκινήσει το ματς, έπεσε πολύ η απόδοση. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιοι ήξεραν από πριν τι θα συμβεί. Οι αποδόσεις αλλάζουν συνεχώς, ανάλογα με το ποντάρισμα που δέχεται κάθε σημείο αλλά και με τις νέες πληροφορίες που εμφανίζονται πριν από έναν αγώνα.
Μπορεί για παράδειγμα να έγινε γνωστή μια σημαντική απουσία ή να ανακοινώθηκε μια διαφορετική ενδεκάδα από αυτή που αναμενόταν. Γι’ αυτό άλλωστε και τα καλύτερα site για το online στοίχημα δίνει μεγάλη βαρύτητα σε τέτοιες πληροφορίες, αφού ακόμη και μια είδηση της τελευταίας στιγμής μπορεί να αλλάξει εντελώς τις ισορροπίες. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι στήθηκε το ματς. Μπορεί απλώς να άλλαξαν τα δεδομένα και οδήγησαν σε πτώση των αποδόσεων.
Πώς ξεχωρίζουμε την υποψία από το γεγονός;
Κάθε φορά που βλέπουμε έναν ισχυρισμό ότι κάποιο παιχνίδι ήταν στημένο, το πρώτο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε από πού προέρχεται. Υπάρχει κάποια επίσημη έρευνα ή ανακοίνωση; Έχουν παρουσιαστεί συγκεκριμένα στοιχεία ή όλη η συζήτηση ξεκίνησε επειδή συνέβη κάτι περίεργο στον αγώνα; Δεν χρειάζεται φυσικά να γίνουμε ούτε ερευνητές ούτε δικαστές για να επαληθεύσουμε ποιο παιχνίδι ήταν στημένο και ποιο όχι. Το ζητούμενο είναι να μπορούμε να ξεχωρίσουμε αν πρόκειται για μια φήμη που μπορεί να ξεκίνησε από ένα post στα social media ή για έναν ισχυρισμό που στηρίζεται σε πραγματικά στοιχεία.
Τα στημένα υπάρχουν, αλλά δεν είναι όλα στημένα
Τα στημένα παιχνίδια υπάρχουν και έχουν αποκαλυφθεί αρκετές σοβαρές υποθέσεις στο παρελθόν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πίσω από κάθε περίεργο αποτέλεσμα κρύβεται κάποια χειραγώγηση. Ο αθλητισμός έχει πάντα ένα βαθμό αβεβαιότητας, τα φαβορί θα τύχει να χάσουν και όσο σίγουροι κι αν είμαστε για μια πρόβλεψη, μπορεί στο τέλος απλώς να έχουμε πέσει έξω.
