Η Ευρώπη προετοιμάζεται για έναν Αύγουστο «θερμότερο από το συνηθισμένο», μετά από μια σειρά διαδοχικών καυσώνων.
«Ο ρυθμός των αλλαγών είναι εκπληκτικός. Κάθε λίγα χρόνια βλέπουμε να καταρρίπτονται ρεκόρ θερμοκρασίας στην Ευρώπη. Φέτος, αυτό συνέβη σε διαδοχικούς μήνες»
Όπως αναφέρει το Euronews, μεγάλο μέρος της ηπείρου αντιμετωπίζει δυσκολίες να αντεπεξέλθει, καθώς οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 40 °C τις τελευταίες εβδομάδες, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για τις πυρκαγιές που έχουν καταστρέψει τεράστιες εκτάσεις στη Γαλλία και την Ισπανία και έχουν οδηγήσει στην απομάκρυνση εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών.
Ωστόσο, οι πιθανότητες να έρθει η τόσο αναγκαία ανακούφιση από τις καυτές θερμοκρασίες φαίνονται μικρές, καθώς οι πρώτες προβλέψεις προειδοποιούν ότι ενδέχεται να ακολουθήσουν κι άλλοι καύσωνες.
Πώς θα είναι ο Αύγουστος στην Ευρώπη;
«Σύμφωνα με την έκδοσή τους από τις αρχές Ιουλίου, όλες οι εποχιακές προβλέψεις δείχνουν ότι ο Αύγουστος θα είναι θερμότερος από το κανονικό σε ολόκληρη την Ευρώπη, ενώ συμφωνούν ότι το ισχυρότερο και πιο αξιόπιστο σήμα καύσωνα εντοπίζεται στη Μεσόγειο και τη νοτιοανατολική Ευρώπη», δήλωσε στο Euronews Earth η Ιωάννα Βεργίνη, ιδρύτρια της πλατφόρμας μετεωρολογικών προβλέψεων WFY24.
Αυτό περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες «ζώνες καύσωνα», όπως η Ιβηρική χερσόνησος, η Ιταλία, η Ελλάδα και τμήματα των Βαλκανίων.
«Η εξαιρετικά θερμή Μεσόγειος αφήνει το αποτύπωμά της στην ξηρά, και σε πολλά μέρη αυτό γίνεται αισθητό τις νύχτες και όχι τα απογεύματα», πρόσθεσε η Βεργίνη.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του WFY24 για τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου, η θερμοκρασία στη Νάπολη, τη Βαρκελώνη, τη Ρώμη, τη Βαλένθια, τη Νίκαια, τη Θεσσαλονίκη, το Σπλιτ και την Αθήνα θα παραμείνει πάνω από τους 20 °C κάθε βράδυ.
Αυτό χαρακτηρίζεται ως «τροπική νύχτα», η οποία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρής θερμικής καταπόνησης – ιδίως μεταξύ των ευάλωτων πληθυσμιακών ομάδων.
Ακόμη πιο βόρεια, προβλέπονται καυτές θερμοκρασίες. Η Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου προειδοποιεί ότι τον Αύγουστο αναμένονται μέγιστες θερμοκρασίες 35 °C, καθώς το θερμόμετρο θα συνεχίσει να ανεβαίνει.
«Οι θερμοκρασίες θα είναι πιθανώς υψηλότερες από το κανονικό και ενδέχεται να σημειωθούν περίοδοι ζέστης και καύσωνα, ειδικά στον νότο», προσθέτει η μακροπρόθεσμη μετεωρολογική πρόγνωσή της.
Πώς γνωρίζουν οι επιστήμονες αν η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για τα ακραία καιρικά φαινόμενα;
Οι εξελίξεις στον τομέα των μετεωρολογικών και κλιματικών δεδομένων έχουν διευκολύνει τους επιστήμονες να αξιολογούν την επίδραση της υπερθέρμανσης του πλανήτη σε ακραία φαινόμενα, όπως οι καύσωνες και οι πλημμύρες.
Αυτό αναφέρεται συχνά ως «απόδοση ευθύνης για ακραία φαινόμενα».
Επειδή υπάρχουν πολλοί παράγοντες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, συμπεριλαμβανομένων φυσικών παραγόντων όπως το φαινόμενο Ελ Νίνιο, οι μελέτες απόδοσης ακραίων φαινομένων δεν αποσκοπούν στο να διαπιστώσουν αν η κλιματική αλλαγή προκάλεσε άμεσα έναν καύσωνα, αλλά πώς η αύξηση των θερμοκρασιών επηρέασε το φαινόμενο.
Αυτό γίνεται συχνά συγκρίνοντας τη συχνότητα με την οποία ένα ακραίο φαινόμενο εμφανίζεται σήμερα, σε σχέση με τη συχνότητα με την οποία θα εμφανιζόταν σε έναν κόσμο χωρίς την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Οι ερευνητές θα διερευνήσουν επίσης πώς η κλιματική αλλαγή μετέβαλε τα χαρακτηριστικά ενός ακραίου καιρικού φαινομένου – για παράδειγμα, αν ένας καύσωνας έγινε πιο έντονος λόγω των αερίων που παγιδεύουν τη θερμότητα.
Η ανάλυση για τις καυτές θερμοκρασίες του Ιουνίου
Για παράδειγμα, μια ταχεία ανάλυση απόδοσης αιτίων από τον οργανισμό World Weather Attribution (WWA) χρησιμοποίησε τόσο δεδομένα τεκμηριωμένων όσο και προβλεπόμενων θερμοκρασιών για να αναλύσει την πιο ζεστή τριήμερη περίοδο σε μια εκτεταμένη περιοχή στην Ευρώπη, η οποία πλήττεται από καυτές θερμοκρασίες στα τέλη Ιουνίου.
Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τόσο οι μέγιστες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της ημέρας όσο και οι θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της νύχτας θα ήταν «σχεδόν αδύνατο να σημειωθούν αυτή την εποχή του χρόνου» ακόμη και το 1976, μόλις 50 χρόνια πριν.
Η ανάλυση έδειξε επίσης ότι ένας παρόμοιος καύσωνας που θα είχε συμβεί πριν από 50 χρόνια θα ήταν 3,5 °C πιο δροσερός από αυτόν του περασμένου μήνα.
Οι επιστήμονες διαθέτουν αυτό που ονομάζεται «υψηλό βαθμό βεβαιότητας» όσον αφορά την ακραία ζέστη, λόγω του όγκου των δεδομένων και των γνώσεων που διαθέτουμε πλέον σχετικά με την κλιματική αλλαγή.
«Οι συνεχιζόμενες εκπομπές από ορυκτά καύσιμα ευθύνονται άμεσα για τις διαταραχές που βιώνουν οι άνθρωποι στα σπίτια, τα σχολεία και τους χώρους εργασίας τους», δήλωσε ο Δρ Κίπινγκ.
«Ο ρυθμός των αλλαγών είναι εκπληκτικός. Κάθε λίγα χρόνια βλέπουμε να καταρρίπτονται ρεκόρ θερμοκρασίας στην Ευρώπη. Φέτος, αυτό συνέβη σε διαδοχικούς μήνες», σημείωσε.
Όσον αφορά τα καιρικά φαινόμενα όπως οι ανεμοστρόβιλοι και το μεγάλο χαλάζι, τα δεδομένα είναι λιγότερο πλήρη.
Αυτό καθιστά πιο δύσκολο να αποδοθεί με βεβαιότητα η αιτία της εμφάνισής τους.
Αυξάνονται οι θάνατοι λόγω των καυσώνων
Οι μελέτες απόδοσης χρησιμοποιούνται επίσης για να καταδείξουν τις συνέπειες των ακραίων καιρικών φαινομένων που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή.
Μια ανάλυση του Imperial College London, της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου (Met Office) και της Σχολής Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου (London School of Hygiene and Tropical Medicine) χρησιμοποίησε πρόσφατα μετεωρολογικά δεδομένα, κλιματικά μοντέλα και μελέτες σχετικά με την υπερβολική θνησιμότητα κατά τη διάρκεια καυσώνων, προκειμένου να μετρήσει τον αντίκτυπο δύο πρόσφατων καυσώνων.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι μέγιστες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της ημέρας ήταν κατά 3°C έως 4°C υψηλότερες από ό,τι θα ήταν χωρίς την υπερθέρμανση του πλανήτη – με αποτέλεσμα 10.000 επιπλέον θανάτους.
«Η ακραία ζέστη σπάει ρεκόρ σε όλη την Ευρώπη και η επιστήμη είναι απολύτως σαφής ως προς το γιατί: η κλιματική αλλαγή εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα, λόγω της εξάρτησης του κόσμου από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου», δήλωσε ο Σάιμον Στιλ, εκτελεστικός γραμματέας του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή.
Ποιοι άλλοι παράγοντες επηρεάζουν τον ακραίο καιρό;
Πολλές αναφορές για ακραία καιρικά φαινόμενα, ιδίως για τους καύσωνες, εστιάζουν στο ατμοσφαιρικό μοτίβο που κρύβεται πίσω από το φαινόμενο – και όχι στην αιτία του.
Για παράδειγμα, τον περασμένο Μάιο, η γαλλική μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France απέδωσε τις θερμοκρασίες των 40 °C σε έναν «θερμικό θόλο».
Αυτό συμβαίνει όταν ένα σύστημα υψηλής πίεσης αναπτύσσεται στην ανώτερη ατμόσφαιρα, προκαλώντας την καθίζηση και τη συμπίεση του αέρα κάτω από αυτό, με αποτέλεσμα την αύξηση των θερμοκρασιών στην κατώτερη ατμόσφαιρα.
Επειδή ο θερμός αέρας διαστέλλεται, δημιουργείται έτσι ένας κυρτός θόλος που παγιδεύει τη θερμότητα στο εσωτερικό του.
Συνήθως, οι άνεμοι μπορούν να μετακινήσουν τα συστήματα υψηλής πίεσης, αλλά λόγω του μεγάλου βάθους στο οποίο εκτείνονται οι θερμικοί θόλοι στην ατμόσφαιρα, το μετεωρολογικό σύστημα καθίσταται σχεδόν στάσιμο.
Ωστόσο, μια μελέτη του 2025 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Proceedings of the National Academy of Sciences» διαπίστωσε ότι τα ατμοσφαιρικά φαινόμενα που προκαλούν ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι θερμικοί θόλοι και οι πλημμύρες, έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1950 λόγω της κλιματικής αλλαγής που προκαλεί ο άνθρωπος.
Μια ανάλυση του Climate Central το 2023 κατέδειξε επίσης ότι η πιθανότητα εμφάνισης ενός θερμικού θόλου, ο οποίος οδήγησε τις θερμοκρασίες να φτάσουν τους 48 °C σε περιοχές του Μεξικού και του νότιου τμήματος των ΗΠΑ, αυξήθηκε τουλάχιστον πέντε φορές λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Τι επίδραση έχει το Ελ Νίνιο
Το Ελ Νίνιο (στα ισπανικά «το αγόρι») είναι ένα φυσικό φαινόμενο που μπορεί να προκαλέσει ακραία καιρικά φαινόμενα.
Νωρίτερα φέτος, η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) ανακοίνωσε ότι οι συνθήκες του Ελ Νίνιο έχουν επίσημα ξεκινήσει στον τροπικό Ειρηνικό.
Το φαινόμενο «Ελ Νίνιο» εμφανίζεται όταν οι θερμοκρασίες της θάλασσας στον Ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό γίνονται ασυνήθιστα υψηλές και συνήθως προκαλεί αναταραχές στις τροπικές περιοχές.
Συχνά συνδέεται με ακραία καιρικά φαινόμενα, αν και οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χρησιμοποιείται ως «αντιπερισπασμός» από την παγκόσμια υπερθέρμανση.
Όταν επικρατούν συνθήκες Ελ Νίνιο, οι πλημμύρες αποτελούν συχνό κίνδυνο στη Νότια Αμερική, όπως στο βόρειο Περού, και μπορούν να επεκταθούν σε περιοχές της Ανατολικής Αφρικής, της Κεντρικής Ασίας και του νότιου τμήματος των ΗΠΑ.
Οι κίνδυνοι ξηρασίας και δασικών πυρκαγιών αυξάνονται επίσης κατά τη διάρκεια του Ελ Νίνιο, ιδίως σε μεγάλο μέρος της Αυστραλίας, στις βόρειες περιοχές της Νότιας Αμερικής και σε ασιατικές χώρες όπως η Ινδονησία.
Τα περισσότερα φαινόμενα Ελ Νίνιο έχουν προκαλέσει προσωρινή αύξηση των μέσων παγκόσμιων θερμοκρασιών κατά περίπου 0,2 ℃.
Αυτό δεν είναι τόσο σημαντικό όσο η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, η οποία έχει οδηγήσει σε αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας της επιφάνειας κατά περίπου 1,3-1,5 ℃ σε σύγκριση με τα προ-βιομηχανικά επίπεδα.
Το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ – θερμότερο ακόμη και από το έτος του Ελ Νίνιο το 2016 – παρά τη φυσική ψυχραντική επίδραση του φαινομένου Λα Νίνια (που στα ισπανικά σημαίνει «το κορίτσι»).
Το φαινόμενο Λα Νίνια συνήθως προκαλεί πτώση των παγκόσμιων θερμοκρασιών, ενισχύοντας τους αληγείς ανέμους και αντλώντας ψυχρότερα νερά από τα βάθη του ωκεανού προς την επιφάνεια σε ολόκληρο τον ισημερινό Ειρηνικό.
Εμφανίζεται επίσης σε ακανόνιστα χρονικά διαστήματα, αλλά τείνει να διαρκεί περισσότερο από το φαινόμενο Ελ Νίνιο.
Μήπως η μείωση των επιπέδων ρύπανσης ευθύνεται για το καυτό καλοκαίρι της Ευρώπης;
Σύμφωνα με το Euronews, μετά την καυτή έναρξη του καλοκαιριού στην Ευρώπη, αρκετοί σημαντικοί ειδησεογραφικοί οργανισμοί μετέδωσαν ότι οι διαδοχικοί καύσωνες προκλήθηκαν από τη μείωση των επιπέδων ρύπανσης.
Ο ισχυρισμός αυτός κοινοποιήθηκε στο διαδίκτυο από τον Ρίτσαρντ Τάις, αναπληρωτή ηγέτη του ακροδεξιού Reform UK, και έχει χρησιμοποιηθεί για να επικριθούν οι προσπάθειες της χώρας για την επίτευξη του στόχου «μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών».
Το συμπέρασμα αυτό προέρχεται από μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Geophysical Research Letters, η οποία δεν περιλαμβάνει δεδομένα σχετικά με τους πολύ πρόσφατους καύσωνες.
Η μείωση της ρύπανσης μπορεί να περιορίσει την ψυκτική επίδραση των αερολυμάτων, τα οποία απορροφούν ή ανακλούν το ηλιακό φως.
Ωστόσο, ο καθηγητής Έρικ Φίσερ, κλιματολόγος στο ETH της Ζυρίχης, δήλωσε στο Carbon Brief ότι είναι «λάθος» να θεωρηθεί αυτό ως η αιτία των καυσώνων στην Ευρώπη.
«Οι καύσωνες προκαλούνται από συστήματα υψηλής πίεσης και είναι πλέον πολύ πιο συχνοί και έντονοι, καθώς εκδηλώνονται σε ένα κλίμα που είναι πολύ θερμότερο από ό,τι πριν από 100 χρόνια, ως αποτέλεσμα της θέρμανσης που προκαλείται από τα αέρια του θερμοκηπίου», πρόσθεσε.
«Η μελέτη δείχνει ότι η καλοκαιρινή αύξηση της θερμοκρασίας που προκαλείται από τα αέρια του θερμοκηπίου είχε προσωρινά καλυφθεί από τα αερολύματα που ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα. Η πλήρης έκταση του φαινομένου για τα ευρωπαϊκά καλοκαίρια γίνεται ορατή μόνο τώρα, καθώς τα αερολύματα που ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα έχουν μειωθεί», συμπλήρωσε.
Πηγή: in.gr
