Του Θέμη Μαντά
Οι συμβολισμοί του αφέθηκαν στην φθορά των καιρικών φαινομένων από την μέρα που εγκαινιάστηκε, σαν σήμερα 23 του Νοέμβρη 1986.
Στο μνημείο βρίσκονται οι ζωές του λαού, η λαχτάρα για λευτεριά, για ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια. Κατάφορτο ζωντανών και επίκαιρων αναμνήσεων από την οργανωμένη αντίσταση κατά του φασισμού. Οι πράξεις των φιλειρηνιστών και των αλληλέγγυων συνανθρώπων μας που πρέπει να διδάσκονται δια βίου για να ποτίζουν τις συνειδήσεις μικρών και μεγάλων. Ο φασισμός καιροφυλακτεί παντού.
Στη σύνθεση του αείμνηστου πανεπιστημιακού γλύπτη Θύμιου Πανουργιά2-3 πρωταγωνιστεί η μορφή του Μητροπολίτη Ηλείας Αντωνίου -αρχηγού του ΕΑΜ Πελοποννήσου- όπου με τα χέρια υψωμένα φαίνεται να παρακινεί το λαό σε εξέγερση. Κατ’ άλλους επικαλείται τη θεϊκή δύναμη.
Είναι ο Δεσπότης που έγραψε την περίφημη επιστολή στην εφημερίδα «Πατρίς» για να ξεσηκωθεί ο λαός. Είναι ο Δεσπότης που δεν αποκαταστάθηκε ως ιερωμένος εν ζωή αλλά μόλις πέντε χρόνια πριν απ’ το θάνατό του. Αριστερά του Αντωνίου ένα παλικάρι. Συμβολίζει το σύνολο των ανταρτών μαχητών κι ένα δένδρο όπου συνδέει τη φύση που κυρίως μέσα σ’ αυτή έδρασαν τα ένοπλα τμήματα των αντιστασιακών οργανώσεων της εποχής εκείνης. Δεξιά του Αντωνίου μια γυναικεία φιγούρα. Η γυναίκα - μάνα, η γυναίκα - φροντίδα στη μάχη για την επιβίωση του λαού, των ανταρτών των παιδιών.
Στο άκρο της σύνθεσης ο φυλακισμένος που υποκύπτει στα μπουντρούμια από τα βασανιστήρια και υπό το βάρος της σκλαβιάς,.
Στη νοτιοδυτική πλευρά του μνημείου η ηρωϊκή μορφή της 18χρονης Πυργιώτισσας ΕΠΟΝίτισσας εργάτριας Μαρίας Γιαννοπούλου (1) που συνελήφθη, βιάστηκε και εκτελέστηκε στις 3-6-1944. Μαζί της: καθοδηγεί και προστατεύει ένα μικρό Αετόπουλο4 που γράφει συνθήματα στους τοίχους. Είναι κάθε νέος που πολεμά δουλεύει και μελετά για την αποκατάσταση του οράματος της νέας γενιάς. Τιμώνται έτσι τα παλικάρια που συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν, οι φοιτητές και τα παιδιά που μοίραζαν σε γειτονιές του Πύργου το διάγγελμα του Μητροπολίτη Αντώνιου.
Εκείνα που έγραφαν συνθήματα στους τοίχους, εκείνα που εκτελέστηκαν κι από τους συνεργάτες των κατακτητών. Όλες οι ζωντανές δυνάμεις της Αντίστασης χώρεσαν και απεικονίστηκαν σ’ ολόκληρο το έργο.
Έχω την αίσθηση ότι οι εκπαιδευτικοί ίσως θα πρέπει να διδάσκουν την ιστορία κάθε περιοχής. Ν’ αναδεικνύουν τα μνημεία, την ονοματοδοσία των δρόμων και ότι άλλο συνδέεται με τις επετείους και να ερευνούν. Ας μην φοβούνται μήπως δεν καλυφθεί η ύλη του αναλυτικού προγράμματος. Δεν πειράζει, θα έχουν διδάξει το κορυφαίο μάθημα της ζωής. Το δρόμο προς την ελευθερία.
Σημειώσεις:
Το έργο τοποθετήθηκε επί Δημαρχίας Λάμπη Κανελλακόπουλου.
1. Ολόκληρη η οικογένειά της συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση. Τα αδέρφια της Γιώργης και Θόδωρος 24-3-1942 έβαλαν πάνω στο ηρώο μία ελληνική σημαία και διένειμαν προκηρύξεις. Ο αδερφός της ο Χάρης ήταν οργανωμένος στα “Αετόπουλα”, την οργάνωση των μικρών μαχητών στο πλάι της ΕΠΟΝ.
2. Γεννήθηκε στο Αγρίνιο το 1931. Σπούδασε γλυπτική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών (1951-1956) με καθηγητή τον Γιάννη Παππά και συνέχισε με υποτροφία του Ι.Κ.Υ. στην École des Beaux-Arts του Παρισιού (1960-1963) με καθηγητή τον Louis Leygue.
3. Τη δουλειά του διακρίνει ένας γεωμετρισμός. Πίστευε ότι γίνονται πιο όμορφα τ’ ανθρώπινα δημιουργήματα γιατί συμβαδίζουν με τη φύση που προσφέρει υπόληψη, ηρεμία, αλλά και δυναμισμό. Η δουλειά του δεν περικλείει μεταφυσικό νόημα, φαίνεται στον παρόντα χρόνο. Ορθολογική, απλή, ανθρώπινη, με επικούρια διάθεση. Ο ίδιος χαρακτηρίζει το έργο του, ως “δομημένη πλαστικότητα”. Είχε δηλώσει μεταξύ άλλων: «Εάν ένας γλύπτης μπορεί να πει αυτά που θέλει με λόγια, τότε δεν χρειάζεται να κάνει γλυπτική. Όπως κι ένας μουσικός ...».
4. Τα ηρωϊκά αυτά Σουλιωτόπουλα του 1943, τα τρυφερά βλαστάρια του λαού μας, γεμάτα φλογερή πίστη, ενθουσιασμό και συγκίνηση για τον ιερό αγώνα της λευτεριάς, αφήσανε τα χάδια της μάνας τους και τη γλυκειά θαλπωρή του σπιτιού τους, πήρανε το όπλο στο χέρι, γίναν αντάρτες και πολεμάνε απ’ τα βουνά τους καταχτητές.
ΠΗΓΕΣ: «Πρωινή», «Πατρίς», Παντελής Μούτουλας «Το ΕΑΜ στην Ηλεία» Διδακτορική διατριβή, «Επονίτες-Αντάρτες», ο.π., φ. 1, 5/11/1943, σ. 2., https://xronos.gr/arthra/thymios-panoyrgias-kyvistis-pantos-den-eimai
