Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πλέον αποκλειστικά υπόθεση μηχανικών και προγραμματιστών. Καθώς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στην καθημερινότητα, οι εταιρείες που πρωταγωνιστούν στην κούρσα της AI στρέφονται πλέον και στη φιλοσοφία, αναζητώντας απαντήσεις σε ερωτήματα που μέχρι πρόσφατα ανήκαν σχεδόν αποκλειστικά στον χώρο της ηθικής και της πολιτικής θεωρίας.
Σε ένα εκτενές ρεπορτάζ, ο Guardian φωτίζει τον ρόλο του Ιάσονα Γκάμπριελ, Έλληνα στην καταγωγή πολιτικού φιλοσόφου και επικεφαλής του τομέα ηθικής της Google DeepMind, ο οποίος εδώ και σχεδόν μία δεκαετία προσπαθεί να απαντήσει σε ένα από τα δυσκολότερα ερωτήματα της εποχής: πώς μπορεί να αναπτυχθεί μια ολοένα ισχυρότερη τεχνητή νοημοσύνη χωρίς να συγκρουστεί με τις ανθρώπινες αξίες.
Ο Γκάμπριελ εντάχθηκε στη DeepMind το 2017, σε μια περίοδο που η εταιρεία είχε ήδη γίνει παγκοσμίως γνωστή χάρη στο AlphaGo, το σύστημα που νίκησε τον πρωταθλητή του επιτραπέζιου παιχνιδιού Go, Λι Σεντόλ. Εκείνη την εποχή, η δημιουργία μιας Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AGI) εξακολουθούσε να θεωρείται από πολλούς επιστήμονες μακρινό ή ακόμη και ουτοπικό σενάριο. Οι ιδρυτές της DeepMind, όμως, είχαν διαφορετική άποψη. Στόχος τους ήταν, όπως έλεγαν, να «λύσουν πρώτα το πρόβλημα της νοημοσύνης και μετά όλα τα υπόλοιπα».
Pleased to share our new piece @Nature titled: "We Need a New Ethics for a World of AI Agents".
AI systems are undergoing an ‘agentic turn’ shifting from passive tools to active participants in our world.
This moment demands a new ethical framework. pic.twitter.com/JTbfaqOAzR— Iason Gabriel (@IasonGabriel) August 5, 2025
Η AI δεν χρειάζεται μόνο καλύτερους αλγόριθμους
Σύμφωνα με τον Guardian, ο Γκάμπριελ βρέθηκε σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούσαν οι μηχανικοί και οι ειδικοί της πληροφορικής, φέρνοντας μια διαφορετική οπτική. Αντί να αντιμετωπίζει την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης αποκλειστικά ως τεχνικό πρόβλημα, υποστήριξε ότι το δυσκολότερο ερώτημα δεν είναι πώς θα κάνουμε μια μηχανή να ακολουθεί κανόνες, αλλά ποιος αποφασίζει ποιοι θα είναι αυτοί οι κανόνες.
Σε μία από τις σημαντικότερες εργασίες του, το 2020, υποστήριξε ότι σε έναν κόσμο με διαφορετικές πολιτισμικές, πολιτικές και ηθικές αντιλήψεις δεν μπορεί να υπάρξει ένα μοναδικό σύνολο αξιών που θα επιβληθεί στην τεχνητή νοημοσύνη. Αντίθετα, τα συστήματα AI πρέπει να σχεδιάζονται λαμβάνοντας υπόψη ότι οι άνθρωποι διαφωνούν εύλογα μεταξύ τους για το τι είναι σωστό ή δίκαιο.
Η προσέγγισή του αποδείχθηκε ιδιαίτερα διορατική, καθώς πολλά από τα ζητήματα που σήμερα απασχολούν την OpenAI, τη Google, την Anthropic και άλλες εταιρείες εμφανίστηκαν ακριβώς μετά τη μαζική διάδοση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
Από το ChatGPT στους κινδύνους του ανθρωπομορφισμού
Το 2022, η κυκλοφορία του ChatGPT άλλαξε ριζικά το τοπίο της τεχνητής νοημοσύνης. Η επιτυχία του ανάγκασε ακόμη και τη DeepMind να επανεξετάσει τις στρατηγικές της, καθώς μέχρι τότε πολλοί ερευνητές της πίστευαν ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα δεν αποτελούσαν την πιο υποσχόμενη πορεία προς τη γενική τεχνητή νοημοσύνη.
Ο Γκάμπριελ, ωστόσο, εστίασε σε έναν διαφορετικό κίνδυνο: στην τάση των ανθρώπων να αντιμετωπίζουν τα chatbot σαν πραγματικά πρόσωπα.
Όπως εξηγεί στον Guardian, οι χρήστες είναι εύκολο να αποδώσουν σε μια μηχανή προθέσεις, συναισθήματα ή ακόμη και προσωπικότητα, παρότι γνωρίζουν ότι συνομιλούν με λογισμικό. Γι’ αυτό είχε προτείνει εξαρχής τα μοντέλα να αποφεύγουν να παρουσιάζονται ως άνθρωποι.
Οι ανησυχίες αυτές αποδείχθηκαν προφητικές. Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιστατικά στα οποία άνθρωποι ανέπτυξαν έντονη συναισθηματική εξάρτηση από συστήματα AI, ενώ δεν έλειψαν και περιπτώσεις με τραγική κατάληξη.
Σε νεότερη έρευνά του, ο Γκάμπριελ περιέγραψε και ένα ακόμη φαινόμενο, το οποίο ονόμασε «social reward hacking». Πρόκειται για την τάση ορισμένων μοντέλων να κολακεύουν ή να συμφωνούν υπερβολικά με τον χρήστη, επειδή αυτό αποτελεί τον ευκολότερο τρόπο να εξασφαλίσουν θετική αξιολόγηση κατά την εκπαίδευσή τους.
Η κούρσα της AGI και οι μεγάλες αποφάσεις
Το δημοσίευμα του Guardian δεν περιορίζεται μόνο στα τεχνικά ζητήματα, αλλά εξετάζει και το ευρύτερο γεωπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσεται η τεχνητή νοημοσύνη.
Οι επενδύσεις των μεγαλύτερων εταιρειών τεχνολογίας ανέρχονται πλέον σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ ο ανταγωνισμός μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας επιταχύνει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη νέων συστημάτων.
Παράλληλα, η απόφαση της Google να επιτρέψει τη χρήση των τεχνολογιών AI της για «οποιονδήποτε νόμιμο κυβερνητικό σκοπό» προκάλεσε αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό της εταιρείας, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για τα όρια της στρατιωτικής αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης.
Την ίδια στιγμή, ακόμη και στελέχη της DeepMind αναγνωρίζουν ότι οι εμπορικές πιέσεις οδηγούν την τεχνολογία να εξελίσσεται ταχύτερα απ’ όσο ίσως θα επέτρεπε μια πιο προσεκτική δημόσια συζήτηση.
«Η AGI βρίσκεται πλέον στον ορίζοντα»
Οι περισσότεροι κορυφαίοι ερευνητές της DeepMind θεωρούν πλέον ότι η Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί μακρινό σενάριο αλλά πιθανή εξέλιξη των επόμενων ετών.
Ο ίδιος ο Ντέμης Χασάμπης έχει δηλώσει ότι «η AGI βρίσκεται πλέον στον ορίζοντα», ενώ ο Σέιν Λεγκ εκτιμά ότι τα βασικά τεχνικά εμπόδια ίσως ξεπεραστούν μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια.
Ο Ιάσων Γκάμπριελ αντιμετωπίζει αυτή την προοπτική με αισιοδοξία αλλά και επιφύλαξη. Θεωρεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποδειχθεί εξίσου μεταμορφωτική με τη Βιομηχανική Επανάσταση, όμως υπενθυμίζει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή συνοδεύεται από αναταράξεις.
«Τα πράγματα χειροτέρεψαν πριν γίνουν καλύτερα», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, απορρίπτει την ιδέα ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να υποκαταστήσει τον άνθρωπο. Όπως δηλώνει στον Guardian, θεωρεί τον εαυτό του «αμετανόητο ανθρωπιστή», πιστεύοντας ότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι μηχανές θα γίνουν εξυπνότερες από εμάς, αλλά αν η κοινωνία θα καταφέρει να θέσει τα όρια και τους κανόνες με τους οποίους θα αξιοποιήσει αυτή την τεχνολογία.
Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο ερώτημα που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη να μην αφορά τις δυνατότητές της, αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο. Καθώς οι υπολογιστές διεκδικούν πεδία που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αποκλειστικά ανθρώπινα —τη γλώσσα, τη δημιουργικότητα, την κρίση και το χιούμορ—, η κοινωνία καλείται να επαναδιατυπώσει ένα από τα αρχαιότερα φιλοσοφικά ερωτήματα: τι σημαίνει πραγματικά να είσαι άνθρωπος;
Πηγή: in.gr
