Γράφει ο Χάρης Β. Μικελόπουλος*
Είναι γνωστό πως η παρουσία γυναικών δεν επιτρέπεται καθώς υπάρχει το λεγόμενο Άβατον, κι έτσι το προνόμιο της επίσκεψης, διαμονής και παρακολούθησης των ιερών ακολουθιών να υφίσταται μόνο για τους άνδρες. Μπορεί κανείς να διαφωνεί με αυτή την αυστηρή παράδοση, όμως το Άγιο Όρος διέπεται από κανόνες που στέκονται ακριβώς σε αυτό, την παράδοση ανά τους αιώνες που δεν παρεκκλίνει ούτε κατ’ ελάχιστο. Αυτή ίσως είναι και η μοναδικότητα του που προκαλεί και προσκαλεί να το ανακαλύψεις. Είτε δια ζώσης για όσους μπορούν να το επισκεφθούν, είτε μέσα από κείμενα, εικόνες και κινηματογραφήσεις για όσες και όσους δεν μπορούν να το ζήσουν από κοντά.
ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΑΡΑΣ // EUROKINISSI
Και μιας και αναφερόμαστε στην παράδοση, ας μην ξεχνάμε πως στο Άγιο Όρος ακόμα κι ο χρόνος μετριέται διαφορετικά. Υπάρχει η Βυζαντινή Ώρα, μια σπάνια μέθοδος μέτρησης του χρόνου που δεν υπάρχει πια πουθενά αλλού παρά μόνον εκεί. Αυτός ο διαφορετικός τρόπος μέτρησης έρχεται να απαντήσει σε απορίες, όπως γιατί οι μοναχοί ξυπνούν μέσα στη νύχτα όπου αρχίζει η καθημερινότητά τους πρώτα, πρώτα με την λειτουργία σε κάθε μονή.
Αυτό συμβαίνει διότι η νέα ημέρα δεν ξεκινά στις 12 τα μεσάνυχτα όπως γίνεται στον κόσμο έξω από το Άγιο Όρος αλλά με την δύση του ηλίου. Κι επειδή όλοι γνωρίζουμε πως με τις εποχές του χρόνου, η δύση διαφοροποιείται ως προς την ώρα, γι’ αυτό και στην Αθωνική Πολιτεία τα ρολόγια αλλάζουν κάθε εβδομάδα ώστε να προσαρμόζονται σε αυτήν.
Έτσι, η ζωή των μοναχών ξεκινά κάθε μέρα στις 2.30 τα ξημερώματα με την λειτουργία η οποία τελειώνει γύρω στις 6.30 το πρωί.Ακολουθεί το πρωινό κι έπειτα οι εργασίες τις οποίες έχει ο καθένας. Το μεσημεριανό φαγητό προσφέρεται στις 10 το πρωί, στις 3.30 το απόγευμα γίνεται ο Εσπερινός κι αμέσως μετά ακολουθεί ο δείπνος.
Πέρα όμως από το τυπικό των ωρών, υπάρχει και η πνευματική διάσταση του χρόνου. Κι αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία στην μοναστική ζωή που είναι αφιερωμένη στον Θεό. Στο Άγιο Όρος όλα είναι μια δοκιμασία, μια πορεία μέσα από τον δρόμο που χάραξε και δίδαξε ο Χριστός, μια δοκιμασία όπως την έζησαν οι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως μαρτύρησαν οι Άγιοι κι όπως αγωνίστηκαν οι πρώτοι χριστιανοί για να μεταφέρουν παντού το μήνυμα μιας νέας ζωής, μιας άλλης ζωής.
Ο χρόνος αρχίζει με την δύση και το σκοτάδι δίνει σιγά, σιγά την θέση του στο φως του ζωοδότη ήλιου φέρνοντας το χαρμόσυνο μήνυμα της νέας ημέρας, της νέας αρχής. Όλα μεταφράζονται στο μήνυμα της Ανάστασης του ανθρώπου, από το σκότος της υπάρχουσας ζωής σε αυτή δίπλα στο μεγαλείο του Θεανθρώπου, του Ιησού Χριστού που ήρθε σε αυτό τον κόσμο για να μεταφέρει στους ανθρώπους το μήνυμα της αγάπης, της αλληλεγγύης, της ισότητας, της ταπεινοφροσύνης.
Γι’ αυτό κι είναι η Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα τόσο ιδιαίτερα στο Άγιο Όρος. Διότι ο άνθρωπος βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη σχέση με τον Θεό, ζει το Θείο Δράμα και οδηγείται στην Ανάσταση μέσα από μια αυστηρή Μεγάλη Σαρακοστή, νηστείας και προσευχής.
Το κρέας έτσι κι αλλιώς δεν καταναλώνεται στο Άγιο Όρος. Κι η Μεγάλη Σαρακοστή είναι η περίοδος όπου οι μοναχοί τρώνε μόνον όσπρια, λαχανικά και φρούτα κι επιτρέπεται μόνον δυο όλες κι όλες φορές το ψάρι, την ημέρα του Ευαγγελισμού και την Κυριακή των Βαϊων. Η τροφή φυσικά είναι το μέσον για να διατηρηθεί το σώμα ζωντανό, εκείνο όμως που έχει πρωτεύοντα ρόλο είναι η πνευματική τροφή, οι καθημερινές και πολλές προσευχές καθώς και οι λειτουργίες. Μέσα από αυτό τον πνευματικό δρόμο, θα οδηγηθούμε στην Εβδομάδα των Παθών και την Ανάσταση του Κυρίου έχοντας συνομιλήσει με τον εαυτό μας, έχοντας προσπαθήσει να δούμε μέσα μας, έχοντας αρνηθεί καθημερινές απολαύσεις κι έχοντας μιλήσει με τον Θεό για να ζητήσουμε από αυτόν να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε το μεγαλείο της ζωής, τόσο της υπάρχουσας όσο και της παντοτινής, της αέναης και απαλλαγμένης από τα βάρη του υλικού κόσμου.
Έτσι κυλά για τους μοναχούς η Μεγάλη Εβδομάδα και για τους λαϊκούς, τους επισκέπτες του Αγίου Όρους. Μέσα σε ένα κλίμα βαθιάς κατάνυξης, μέσα στη νύχτα, με μοναδικό φως αυτό των κεριών. Οι πολυέλαιοι δεν ανάβουν μέσα στην Εβδομάδα των Παθών. Το φως δεν έχει φτάσει ακόμα για να γεμίσει τους ναούς ούτε και τους ανθρώπους. Όλοι συμμετέχουν στο Θείο Δράμα με ταπεινότητα και ευλάβεια, συναισθανόμενοι την πορεία του Ιησού προς τον μαρτυρικό θάνατο πάνω στον Σταυρό.
Στο Άγιον Όρος δεν στολίζουν επιτάφιο με τη μορφή που γνωρίζουμε, δηλαδή αυτό το ξύλινο κουβούκλιο. Ο επιτάφιος - το πολύτιμο χρυσοκέντητο ύφασμα, το οποίο παριστάνει τη Θεία Αποκαθήλωση - τοποθετείται πάνω σε ένα τραπέζι, κοσμείται με φρέσκα λουλούδια, συνήθως λευκού και κόκκινου χρώματος, ενώ κατά το βυζαντινό τυπικό δεν βγαίνει στην περιφορά ο Εσταυρωμένος, αλλά μία εικόνα.
Η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρα αυστηρότατης νηστείας, δεν τρώνε οι μοναχοί τίποτα άλλο παρά μόνον λίγο ψωμί και ξηρούς καρπούς. Το Μεγάλο Σάββατο η πρώτη Ανάσταση γίνεται το πρωί και κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης του Ευαγγελίου ένας μοναχός μοιράζει βάγια, ενώ το βράδυ η λειτουργία ξεκινά από νωρίς και διαβάζονται οι Πράξεις των Αποστόλων.
Πριν ξεκινήσει η ακολουθία ο ηγούμενος της κάθε μονής και όλοι οι μοναχοί, φορώντας πανηγυρικά άμφια, κρατούν εικόνες στα χέρια και όλοι περνούν και προσκυνούν, ασπαζόμενοι ο ένας τον άλλον.
Η Ανάσταση δεν γίνεται ακριβώς τα μεσάνυχτα, ακολουθούν όπως είπαμε, το βυζαντινό τυπικό και το «Χριστός Ανέστη» ψάλλεται κατά περίπτωση, στις 2, στις 3 ή και αργότερα, ανάλογα με το πότε θα ξεκινήσει η λειτουργία, η οποία και ολοκληρώνεται νωρίς το πρωί, γύρω στις 6.
Στο «Χριστός Ανέστη» όλο το Όρος μεταμορφώνεται. Οι καμπάνες και τα σήμαντρα χτυπούν χαρμόσυνα και ασταμάτητα. Η Λαμπρή βρίσκει το νόημα της, αφού λάμπουν τα πάντα και ανάβουν όλα τα φώτα.
Το πασχαλινό τραπέζι που στρώνεται την Κυριακή λίγο μετά τις 6 το πρωί κι αμέσως μόλις ολοκληρωθεί η λειτουργία της Αναστάσεως είναι πλούσιο. Πριν το φαγητό, ο ηγούμενος της μονής ή ο γέροντας διαβάζει την ευχή του αγιασμού των αβγών και του τυριού, καθώς τα αβγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα απουσιάζουν σε όλη τη Σαρακοστή.
Το γεύμα περιλαμβάνει ψάρι αγιορείτικο, που είναι ροφός ή μπακαλιάρος, συνήθως σε φέτες και σε ζωμό κρεμμυδιού, ψαρόσουπα με πράσινα λαχανικά σαν μαγειρίτσα, κόκκινα αβγά, τυρί, φρούτα και γλυκό.
Όλα στο Άγιον Όρος είναι διαφορετικά αυτές τις μέρες. Η άκρα σιωπή που ξεκινά αύριο θα δώσει τη θέση της στη λαμπρότητα της Κυριακής του Πάσχα και στην ιερότητα των λιτανειών της Δευτέρας και της Τρίτης του Πάσχα.
Το Πάσχα αποτελεί μια συγκλονιστική εμπειρία για όσους τη ζήσουν στην πολίχνη των Καρυών, στις παρυφές της Σιμωνόπετρας, κάτω από τους χρυσούς τρούλους του Αγίου Παντελεήμονα, στα 50 κελιά της Σκήτης της Αγίας Άννας, στα Καρούλια με τους λιγοστούς ερημίτες, στα Κατουνάκια, ή σε μια καλύβα παρέα με έναν πράο και σοφό γέροντα. Συγκίνηση, δέος και αγαλλίαση ψυχής σε κάθε συναπάντημα με την αγιοσύνη και σε κάθε «ευλογείτε», που ανταλλάσσουν κοσμικοί και μοναχοί.
* Διακοσμητής/Αρχιτέκτονας εξωτερικών χωρών - π. Πρόεδρος Οργανισμού Πολιτισμού Δήμου Πύργου
