Το διδαγμένο κείμενο προέρχεται από το έργο του Αριστοτέλη ‘Ηθικά Νικομάχεια, Β 1.5-8, 1103b2-25’ (Ενότητα 13η). Το απόσπασμα δεν αναμένεται να δυσκολέψει ιδιαίτερα έναν καλά προετοιμασμένο μαθητή και κινήθηκαν στα δεδομένα της περσινής χρονιάς. Οι ερωτήσεις κλειστού τύπου κρίνονται βατές. Η πρώτη ερμηνευτική απαιτούσε την καταγραφή του τρόπου πώς γεννιούνται και πώς φθείρονται οι τέχνες και οι αρετές και ποια είναι η συμβολή του δασκάλου σε αυτή την διαδικασία.
Το παράλληλο κείμενο προέρχεται από ομιλία του καθηγητή Μιχ. Σταθόπουλου και ζητά να παρουσιαστούν η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου στα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Το αδίδακτο κείμενο είναι δικανικός λόγος και προέρχεται από το έργο του Λυσία Περί του Σηκοῦ Ἀπολογία. Η μετάφραση είναι αυξημένης δυσκολίας. Οι ερωτήσεις της Γραμματικής εξετάζουν μεγάλος εύρος γνώσεων ρηματικών και ονοματικών τύπων και δεν αναμένεται να δυσκολέψουν ιδιαίτερα τους προετοιμασμένους υποψηφίους. Οι ερωτήσεις του συντακτικού περιορίστηκαν σε αναγνώριση λέξεων, όρων αλλά και σε αναγνώριση υποθετικού λόγου και την μετατροπή του σε άλλο είδος.
Γενικά τα θέματα κρίνονται βατά για μαθητές που έχουν κάνει την κατάλληλη προετοιμασία και δεν κρύβουν παγίδες.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
Α1.α.
- Σωστό
- Λάθος
Α1.β.αὐτοῖς: τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι, τὰ έν τοῖς δεινοῖς, τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας, τὰ περὶ τὰς ὀργάς
περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς
τούτων : τὰς ἐνεργείας
Β1. Ο Αριστοτέλης παραθέτει ένα επιπλέον επιχείρημα από τον χώρο της πόλης καθώς για τον Αριστοτέλη υπάρχει στενή σχέση μεταξύ ηθικής και πολιτικής ότι δηλαδή οι δίκαιοι γίνονται δίκαιοι πράττοντας μόνο δίκαιες πράξεις. Όμοια και οι σώφρονες και οι ανδρείοι. Με άλλα λόγια γίνεται κανείς ηθικός μόνο όταν πράττει ηθικά. Το επιχείρημα που φέρνει ως μαρτυρία («μαρτυρεῖ δὲ») εισάγεται με τον προσθετικό «καὶ» («καὶ τὸ γινόμενον») και αφορά το έργο των νομοθετών. Βασικός στόχος και επιδίωξή τους είναι να κάνουν τους πολίτες να αποκτήσουν την ηθική αρετή μέσω του εθισμού σε ανάλογες πράξεις και συμπεριφορές («οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς,...»). Στο επιχείρημα αυτό εντοπίζεται και η γενικότερη αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων ότι το άτομο δεν λειτουργεί αποκλειστικά και μόνο για χάρη του εαυτού του, αλλά και για χάρη του κοινού καλού. Αποτελεί πάγια αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων ότι ο νόμος δεν αποβλέπει απλώς στην αποτροπή και τιμωρία των παραβατικών συμπεριφορών, αλλά παιδαγωγεί διά βίου τους πολίτες και τους οδηγεί σε επαινετές συμπεριφορές. Αυτή είναι και η θέση του Αριστοτέλη: ὁ νομοθέτης οὐκ ἐᾷ τὰ φαῦλα πράττειν, τὰ δὲ καλὰ καὶ σπουδαῖα κελεύει (Ἠθικὰ Μεγάλα, 1.9.9.2-3, 1187a14-15). Με αυτό τον τρόπο ο νόμος λειτουργεί ως ισχυρός παράγοντας ενότητας και συνοχής μέσα στην κοινωνία. Έτσι και οι νομοθέτες λειτουργούν με βάση τον γνώμονα αυτό. Στην ουσία το επιχείρημα αυτό έχει ως εξής: αν οι ηθικές αρετές ήταν έμφυτες, όλες οι ενέργειες των νομοθετών να κάνουν τους πολίτες καλούς θα ήταν μάταιες, αφού όλοι θα γεννιόντουσαν με ή χωρίς αυτές και οποιαδήποτε προσπάθεια δεν θα μπορούσε να μεταβάλει αυτά τα χαρακτηριστικά. Έτσι αποδεικνύεται αφενός ότι οι ηθικές αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως και αφετέρου ότι αυτές δεν αποκτώνται αλλιώς παρά μόνο με τη διαρκή άσκηση και την επανάληψη ηθικών πράξεων.
Ωστόσο, ο Αριστοτέλης επισημαίνει ότι κάποιοι νομοθέτες πετυχαίνουν τον στόχο τους και κατορθώνουν να βοηθήσουν τους πολίτες στην άσκηση της αρετής με τον τρόπο που πρέπει, ενώ κάποιοι άλλοι αποτυγχάνουν να ασκήσουν σωστά τους πολίτες στην αρετή. Γι’ αυτό, άλλωστε, και τα πολιτεύματα διακρίνονται σε καλά και λιγότερο καλά. (καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης). Παρατηρείται, λοιπόν, ότι η λέξη «φαύλης» (που κανονικά «φαῦλος» σημαίνει κακός, ευτελής, ασήμαντος) χρησιμοποιείται εδώ με διαφορετική σημασία, έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις αντιλήψεις του φιλοσόφου. Η αναφορά αυτή στη διάκριση των πολιτευμάτων φαίνεται, με την πρώτη ματιά, να μη σχετίζεται με το θέμα του κειμένου και να αποτελεί μια παρέκβαση. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν ισχύει, καθώς στόχος του φιλοσόφου είναι να συνδέσει την αξία των πολιτευμάτων με την αρετή των πολιτών. Συγκεκριμένα, ο Αριστοτέλης δεν πιστεύει ότι υπάρχουν κακά πολιτεύματα, αφού πρωταρχικός στόχος όλων των νομοθετών, και άρα και των πολιτευμάτων μέσα στα οποία δρουν, είναι να κάνουν τους πολίτες ενάρετους ασκώντας τους στην ηθική αρετή, προκειμένου να φτάσουν στον ύψιστο στόχο, την ευδαιμονία. Το κριτήριο διάκρισης των πολιτευμάτων σε καλά και λιγότερο καλά αφορά τον βαθμό επιτυχίας του έργου των νομοθετών: όσο δηλαδή πιο κοντά στον στόχο τους φτάνουν, να οδηγήσουν τους πολίτες στην ηθική αρετή, και άρα στην ευδαιμονία, τόσο πιο καλό θεωρείται και το πολίτευμα.
Κύριο έργο των νομοθετών είναι να κάνουν, με τους νόμους, τους πολίτες ηθικούς, ενάρετους, να τους σταθεροποιήσουν στον δρόμο της αρετής για να είναι και η πολιτεία αγαθή. Εντύπωση μας προκαλεί η σειρά των λέξεων στη φράση αυτή. Η κανονική σειρά θα ήταν: «διαφέρει τούτῳ πολιτεία ἀγαθὴ πολιτείας φαύλης». Η ανωμαλία αυτή ίσως να οφείλεται και πάλι στο γεγονός ότι τα κείμενα του Αριστοτέλη αποτελούν προσωπικές σημειώσεις, που λειτουργούσαν βοηθητικά στο έργο της διδασκαλίας. Είναι, λοιπόν, εύλογο να εντοπίζουμε κάποια χαρακτηριστικά του προφορικού λόγου.
Ο Αριστοτέλης προσθέτει νέο επιχείρημα, με το οποίο δείχνει ότι η αρετή είναι προϊόν εθισμού και η ποιότητά της εξαρτάται από την ποιότητα του εθισμού που την προκαλεί. Η δημιουργία και ο εκφυλισμός της επίκτητης ιδιότητας προκύπτουν από αντίστοιχους λόγους και ποιότητα εθισμού. Έτσι για συγκεκριμένους λόγους και με την κατάλληλη άσκηση οι άνθρωποι κατακτούν την αρετή και ακριβώς για τους αντίθετους λόγους και με την ακατάλληλη άσκηση η αρετή εκφυλίζεται. Ο Αριστοτέλης εννοεί μάλλον μια διαδικασία «δόμησης» και «αποδόμησης» της αρετής ενισχύοντας τη θέση του για τον επίκτητο χαρακτήρα της. Τα ρήματα «γίνεται-φθείρεται» μας παραπέμπουν στο θεμελιώδες αντιθετικό ζεύγος της φιλοσοφικής σκέψης «γένεσις- φθορά».
Με τη χρήση αναλογικής απόδειξης ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· συνεχίζει, για να δείξει ότι το ίδιο συμβαίνει και στις τεχνικές εργασίες. τέχνη: σύνολο γνώσεων και δεξιοτήτων που επιτρέπουν στον συγκεκριμένο κάτοχό τους να παράγει μορφές, τεχνικά δημιουργήματα. Υπό αυτήν την έννοια, δηλώνει ο Αριστοτέλης, η τέχνη μιμείται τη φύση· κοινός παράγοντας που τις συνδέει είναι η ύπαρξη κάποιας δημιουργικής λογικής. Έτσι, τεχνίτης δεν είναι μόνο ο καλλιτέχνης αλλά γενικότερα ο δημιουργός, και προϊόντα της τέχνης όχι μόνο τα καλλιτεχνικά έργα αλλά όλα τα δημιουργήματα του τεχνίτη. Χρησιμοποιεί τα ίδια παραδείγματα, που χρησιμοποίησε και στην προηγούμενη ενότητα, αυτά του οικοδόμου και του κιθαριστή γενικεύοντας («οἱ λοιποὶ πάντες»). Διευκρινίζει με αυτά ότι η απόκτηση μιας δεξιότητας προϋποθέτει την εξάσκηση του ανθρώπου στο περιεχόμενο της δεξιότητας που επιθυμεί να αποκτήσει. Έτσι, αν κάποιος αποφάσισε να γίνει οικοδόμος, η άσκησή του δεν μπορεί παρά να είναι στην οικοδομική τέχνη. Το ίδιο και εκείνος που θέλει να γίνει κιθαριστής, θα ασκηθεί στο παίξιμο της κιθάρας. Όμως απλώς η οποιαδήποτε εξάσκηση για την απόκτηση μιας δεξιότητας δεν οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα, αλλά η ποιότητα της εξασκήσεως, που προηγείται, καθορίζει την ποιότητα της αποκτημένης δεξιότητας. Σε αυτό ακριβώς αναφέρεται η συνέχιση του παραδείγματος από τον Αριστοτέλη.
Στην προηγούμενη ενότητα ο Αριστοτέλης χρησιμοποιώντας τα παραδείγματα των οικοδόμων και των κιθαριστών είχε υποστηρίξει ότι οι ηθικές αρετές κατακτώνται με τον εθισμό. Σ’ αυτή την ενότητα χρησιμοποιώντας τα ίδια παραδείγματα προσθέτει ένα νέο στοιχείο-επιχείρημα: τη σημασία της καλής («εὖ») και της κακής («κακῶς») άσκησης στην ποιότητα της αποκτημένης επίκτητης ιδιότητας. Δεν αρκεί, λοιπόν, απλώς να εξασκούμαστε σε μια οποιαδήποτε πράξη, αλλά να εξασκούμαστε σε καλές και σωστές πράξεις. Αυτό το βλέπουμε και στις τέχνες, αλλά και στις ηθικές αρετές. Θα γίνουμε καλοί οικοδόμοι, όχι αν απλώς οικοδομούμε συνεχώς, αλλά μόνο αν εξασκηθούμε στο σωστό χτίσιμο, και καλοί κιθαριστές, όχι αν απλώς παίζουμε συνεχώς κιθάρα, αλλά μόνο αν εξασκηθούμε στο σωστό παίξιμο της κιθάρας. Με τη χρήση του «επαγωγικού παραδείγματος» ο Αριστοτέλης δείχνει ότι στην πράξη η ποιότητα της άσκησης και της μαθητείας προσδιορίζει την ποιότητα της επίκτητης ιδιότητας. Έτσι φαίνεται να αποδέχεται ότι η ποιότητα άσκησης και η ποιότητα της επίκτητης ιδιότητας συνδέονται με σχέση αιτίου αποτελέσματος. Με τη σκέψη αυτή ο Αριστοτέλης επιχειρεί να αποδείξει ότι η ηθική αρετή προϋποθέτει τον εθισμό και η ποιότητα της ηθικής αρετής είναι ανάλογη της ποιότητας του εθισμού. Θα γίνουμε λοιπόν ηθικά ενάρετοι, μόνο αν εξασκηθούμε σε ηθικά ενάρετες πράξεις σύμφωνα με τους κανόνες της τέλειας αρετής.
Η ενότητα κλείνει με την επισήμανση του Αριστοτέλη ότι για την καλλιέργεια της ηθικής αρετής απαραίτητη κρίνεται η συμβολή του διδάσκοντος και της διδασκαλίας, της εκπαίδευσης γενικότερα, γιατί η ηθική ποιότητα του κάθε ανθρώπου προκύπτει όχι απλώς από την άσκηση, αλλά από την ποιότητα της άσκησης που έχει προηγηθεί. Ο δάσκαλος θα δώσει τον προσανατολισμό του ορθού εθισμού διδάσκοντας τους κανόνες της αρετής, τους τρόπους εφαρμογής τους και εκπαιδεύοντας στην ορθή άσκηση. Ο δάσκαλος είναι αυτός που παρακολουθεί και καθοδηγεί τους ανθρώπους στον σωστό εθισμό. Το ίδιο απαραίτητος είναι ο δάσκαλος και στις τέχνες, διότι αυτός θα διδάξει τον ασκούμενο σε μια τέχνη τους κανόνες της και τον σωστό τρόπο εφαρμογής τους.
Αυτός ακριβώς είναι και ο ρόλος του νομοθέτη στην πόλη: αποτελεί τον δάσκαλο των πολιτών, ο οποίος χρησιμοποιώντας τα σωστά μέσα, δηλαδή τους σωστούς νόμους, θα διδάξει τους πολίτες τι είναι δίκαιο και τι άδικο, θα ορίσει τους κανόνες της δίκαιης και ηθικής συμπεριφοράς μέσα στην πόλη και θα τους οδηγήσει στην κατάκτηση των ηθικών αρετών και, άρα, στην ευδαιμονία. Επομένως, καταλήγουμε και πάλι στο συμπέρασμα ότι οι ηθικές αρετές δεν είναι έμφυτες, αφού στην αντίθετη περίπτωση ο ρόλος του δασκάλου θα ήταν μάταιος. Αντίθετα, οι ηθικές αρετές κατακτώνται με τη σωστή άσκηση, με τη διαρκή επανάληψη ηθικών πράξεων.
Β2. Στο παράλληλο κείμενο του Μιχάλη Σταθόπουλου παρουσιάζονται η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου ως έκφραση της δικαιοσύνης, της επιείκειας και της κοινωνικής αλληλεγγύης. Ο άνθρωπος καλείται να κατανοεί την οπτική του άλλου, να σέβεται τις ανάγκες του και να τον στηρίζει όταν χρειάζεται. Η δίκαιη συμπεριφορά αποτελεί ηθική στάση που διαπερνά όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας, από τις προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις έως τις πολιτικές και διεθνείς σχέσεις.
Στο απόσπασμα «Οὕτω δὴ … ἄδικοι», ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου διαμορφώνουν τον χαρακτήρα του. Συγκεκριμένα, μέσα από τις συναλλαγές και τις σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους οι άνθρωποι γίνονται είτε δίκαιοι είτε άδικοι («πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι»).
Κοινό σημείο των δύο κειμένων είναι ότι η συμπεριφορά του ατόμου στις σχέσεις του με τους άλλους καθορίζει τόσο την προσωπική του ποιότητα όσο και την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας. Ωστόσο, στο παράλληλο κείμενο δίνεται έμφαση στο περιεχόμενο της δίκαιης συμπεριφοράς (κατανόηση, επιείκεια, αλληλεγγύη), ενώ στο αριστοτελικό κείμενο τονίζεται ότι οι επαναλαμβανόμενες πράξεις και οι επιλογές του ατόμου το καθιστούν δίκαιο ή άδικο.
Β3.
- Λάθος
- Λάθος
- Σωστό
- Σωστό
- Λάθος
Β4.
Ρυπογόγος : γινόμενον, γίνεται
Ανάθεση : νομοθέται
Ένδεια : ἔδει
Ξέφρενος : σώφρονες
Διάστρεμμα : ἀναστρέφεσθαι
Γ1.
Επομένως ποιος θα τολμούσε, επειδή έτσι έχουν αυτά, να επιχειρήσει τέτοιου είδους πράγματα; Μου φαίνεται ότι είναι φοβερό εσείς, στους οποίους η πόλη όλο τον χρόνο έχει επιβάλλει να φροντίζετε τα ιερά ελαιόδεντρα, ούτε ποτέ ως τώρα με έχετε τιμωρήσει επειδή εργάστηκα παράνομα , ούτε επειδή τα αφάνισα με στείλατε στον κίνδυνο, και ούτε όποιος τυχαίνει να καλλιεργεί αυτόν κάπου κοντά ούτε να έχει εκλεγεί επιμελητής (υπεύθυνος), ούτε έχοντας ηλικία γνωρίζουν για τέτοια πράγματα, να με καταγγείλει επειδή αφάνισα τα ιερά ελαιόδεντρα από τη γη.
Γ2.
Ο ομιλητής υποστηρίζει την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς με διάφορα επιχειρήματα. Αρχικά, τονίζει πως εν είχε σκοπό να παρανομήσει, θα το έκανε την περίοδο που κυβερνούσαν οι Τριάκοντα τύραννοι, αφού τότε οι πολίτες είχαν ευκαιρίες να προβούν σε παρανομίες ( τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξὸν ἀδικεῖν ἢ νυνί.) και να παραμένουν ατιμώρητοι. Ακόμα και τότε, ενώ είχε τη δυνατότητα, δεν διέπραξε το αδίκημα της κοπής, ούτε κάποιο άλλο αδίκημα (ἐγὼ τοίνυν οὐδ᾽ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτο οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι.). Ισχυρίζεται πως δεν θα απομάκρυνε ποτέ το ιερό δέντρο από το χωράφι, καθώς γνωρίζει ότι αυτοί που είναι επιφορτισμένοι με την υποχρέωση να το φυλούν βρίσκονται σε κατάσταση διαρκώς επαγρύπνησης (ὑμῶν οὕτως ἐπιμελομένων ἐκ τούτου τὴν μοριὰν). Μάλιστα, θεωρεί αδιανόητο να επιχειρήσει να απομακρύνει το ιερό ελαιόδεντρο από ένα χωράφι στο οποίο δεν υπήρχε κανένα άλλο δέντρο παρά μόνο ένας κορμός ιερού ελαιόδεντρου (ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός), αφού θα τον έβλεπαν όλοι, ιδίως από τη στιγμή που το χωράφι περιβάλλετε περιμετρικά από δρόμο, γύρω από το οποίο κατοικούν και από τις δύο πλευρές γείτονες, δεν έχει περίφραξη και είναι ορατό από παντού (κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν;). Τέλος, επισημαίνει πως είναι παράδοξο να μην του έχει επιβληθεί οποιοδήποτε πρόστιμο από τους άνδρες τους οποίους η πόλη έχει αναθέσει την ευθύνη της προστασίας των ιερών ελαιόδενδρων, γιατί καλλιέργησε στο χώρο γύρω από αυτές, ή να μην έχει παραπεμφθεί σε δίκη γιατί έκλεψε κάποιο ιερό δένδρο (ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μοριῶν ἐλαῶν ἐπιμέλεσθαι, μήθ᾽ ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί ‹με› μήθ᾽ ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι). Δεν του είχε επιβάλλει μήνυση κάποιος κατήγορος ούτε είχε κάποια κοντινή καλλιέργεια ούτε είχε οριστεί υπεύθυνος από την πολιτεία για την επίβλεψη των δένδρων ούτε είναι σε κατάλληλη ηλικία ώστε να γνωρίζει τέτοια ζητήματα (τοῦτον δ᾽ ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ᾽ ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ᾽ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μοριὰν ἀφανίζειν.).
Γ3.α.
τοῦτον : τούτους
ὃς : οἵ
γεωργῶν : γεωργοῦντες
τυγχάνει : τυγχάνουσι
ἐπιμελητὴς : ἐπιμεληταί
ᾑρημένος: ᾑρημένοι
Γ3.β. διαβεβλημένος: διαβλήθητι
ἀφανίζειν: ἀφανιεῖν
φησιν: φαίη
περιωκοῦσι: περιᾠκουν
Γ4. α.
οὔσης : επιρρηματική χρονική μετοχή (που δηλώνει το σύγχρονο) με υποκείμενό της το «δημοκρατίας» γενική απόλυτη
ἀδικεῖν : είναι υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα «ἐξῆν», τελικό απαρέμφατο, (ετεροπροσωπία)
ἐμαυτῷ : δοτική αντικειμενική στο κακονούστατος
ἐλαῶν : αντικείμενο στο τελικό απαρέμφατο ἐπιμελεῖσθαι
ὡς ἀφανίσαντα : επιρρηματική αιτιολογική μετοχή, υποκειμενικής αιτιολογίας (συνοδεύεται από το ὡς) και είναι συνημμένη στο εννοούμενο «με»
ἐπιμελητὴς : είναι κατηγορούμενο στο υποκείμενο ὃς από τη μετοχή ᾑρημένος
Γ4. β.
Υπόθεση: «εἰ μὴ … κακονούστατος ἦν» (εἰ + οριστ. παρατατικού).
Απόδοση: «πῶς ἂν … ἐπεχείρησα» (δυνητική οριστική).
Είδος: δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού.
Μετατροπή στο προσδοκώμενο (ἐάν + υποτακτική / οριστ. μέλλοντα): «Πῶς δ’, ἐὰν μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ὦ, … τὴν μορίαν ἐπιχειρήσω ἀφανίζειν τοῦ χωρίου;»
Ομάδα Φιλολόγων Φροντιστηρίων ΒΟΛΛΑΡΗ
ΒΟΛΛΑΡΗ ΕΞΑΚΟΥΣΤΗ
ΒΟΛΛΑΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΦΑΜΕΛΟΥ ΒΙΚΥ
ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΩ
