Μουδιασμένοι, οργισμένοι αλλά και αποφασισμένοι να μην εγκαταλείψουν τη γη που καλλιεργούν εδώ και γενιές εμφανίζονται οι κάτοικοι της Κουτσοχέρας, του Χειμαδιού, του Ελαιώνα και του Περιστερίου, μετά τη δημοσιοποίηση της πρόθεσης εκποίησης της έκτασης των 20.000 στρεμμάτων του Μετοχίου «Ρετεντού» από την Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων Αροανίας.
Η ανακοίνωση της Μονής φέρει ημερομηνία 31 Ιανουαρίου, ωστόσο εστάλη στο ilialive.gr, μόλις το βράδυ της 17ης Φεβρουαρίου, δηλαδή σχεδόν δέκα ημέρες πριν από την εκπνοή της 30ήμερης προθεσμίας που η ίδια έθεσε για επικοινωνία των ενδιαφερομένων. Ένα χρονικό πλαίσιο που ήδη προκαλεί ερωτήματα και αντιδράσεις.
Αγώνας διαρκείας από το 2018
Το ζήτημα του Μετοχίου Ρετεντού, μιας έκτασης που σύμφωνα με τη Μονή, περιήλθε στην ιδιοκτησία της από την εποχή της Τουρκοκρατίας, δεν είναι καινούργιο. Από το 2018 οι κάτοικοι των τεσσάρων κοινοτήτων βρίσκονται σε διαρκή κινητοποίηση, επιχειρώντας με νομικές και πολιτικές παρεμβάσεις να διασφαλίσουν τα χωράφια που δηλώνουν, καλλιεργούν και φορολογούνται για δεκαετίες.
Παρά τις συσκέψεις και τις επαφές με πολιτικούς και θεσμικούς παράγοντες, ουσιαστική λύση δεν βρέθηκε. Τώρα, η πρόθεση εκποίησης επαναφέρει το θέμα με δραματικό τρόπο.
Η ανακοίνωση της Μονής: «Μοναδικός τρόπος επίλυσης η εκποίηση»
Στην επιστολή της, η Μονή κάνει λόγο για «γενική πρόσκληση διευθέτησης» και χαρακτηρίζει ως «μόνο δυνατό τρόπο επίλυσης» τη μελλοντική εκποίηση του Μετοχίου, το οποίο όπως αναφέρει, της ανήκει «κατά πλήρες δικαίωμα κυριότητος».
Υποστηρίζει ότι το Μετόχι δεν αποφέρει όφελος, ενώ επικαλείται οικονομική ένδεια και αυξημένες ανάγκες, επισημαίνοντας ότι η διαδικασία θα κινηθεί σύμφωνα με το ισχύον εκκλησιαστικό και πολιτειακό δίκαιο, κατόπιν εγκρίσεων και προβλεπόμενων διαδικασιών.
Παράλληλα, καλεί κάθε ενδιαφερόμενο, φυσικά πρόσωπα αλλά και επιχειρήσεις αξιοποίησης μεγάλων εκτάσεων, να επικοινωνήσουν εντός 30 ημερών για διερεύνηση «ρύθμισης ανά τμήμα γης». Διευκρινίζει δε ότι ακόμη δεν μπορεί να ανακοινωθεί τίμημα, καθώς αυτό θα καθοριστεί σε επόμενη φάση από ειδικούς επιστήμονες.
Το γεγονός όμως ότι η ανακοίνωση, αν και εκδόθηκε στις 31 Ιανουαρίου, έγινε ευρέως γνωστή στην Ηλεία μόλις στις 19 Φεβρουαρίου από το ρεπορτάζ του ilialive.gr, περιορίζει σημαντικά το χρονικό περιθώριο αντίδρασης, δημιουργώντας έντονη καχυποψία στις τοπικές κοινωνίες.
«Αν μας τα πάρουν, είναι σαν να μας πετάνε στο δρόμο»
Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, παραγωγός στο Χειμαδιό, καλλιεργεί 42 στρέμματα με ελιές και σταφίδες. «Πρόκειται για το εισόδημά μου, την περιουσία μου. Αν μου τα πάρουν, είναι σαν να με πετάνε στο δρόμο», τονίζει.
Υπογραμμίζει ότι οι ίδιοι πληρώνουν ΕΝΦΙΑ και όλα τα έξοδα, ενώ εκφράζει απογοήτευση για τη στάση της πολιτείας: «Μας θυμήθηκαν μόνο στις εκλογές. Τώρα κανείς δεν ασχολείται» τονίζει και συμπληρώνει: «Πιστεύουμε ότι από την αρχή το μοναστήρι αυτό ήθελε να κάνει, να ζητήσει χρήματα. Δεν μπορώ να δεχθώ ότι αναφέρουν πως παθαίνουν ζημιά από την έκταση γιατί δεν τους προσφέρει τίποτα. Ουσιαστικά αυτή η έκταση δεν ανήκει στο μοναστήρι και δεν παθαίνουν καμιά ζημιά γιατί δεν πληρώνουν οι ίδιοι απολύτως τίποτα».
Ανάλογη είναι η αγωνία του προέδρου του Αγροτικού Συλλόγου Χειμαδιού-Σοπίου, Τρύφωνα Χριστόπουλου, ο οποίος είναι νέος αγρότης ενταγμένος σε πρόγραμμα τα τελευταία χρόνια και μια τέτοια εξέλιξη θα έχει αλυσιδωτές συνέπειες για τον ίδιο.
«Εγώ έχω περίπου 20 στρέμματα τα οποία τα καλλιεργώ και τώρα κινδυνεύω να χάσω την περιουσία μου.
Πρέπει να γίνει άμεση κινητοποίηση από όλους τους αγροτοκτηνοτρόφους και από την πολιτεία και άμεση παρέμβαση από τοπικούς παράγοντες τους δημάρχους, τους περιφερειάρχες και την ίδια την κυβέρνηση, για να αποκαταστήσουν αυτή την αδικία. Εμείς αυτά τα κτήματα τα βρήκαμε από τους παππούδες μας. Εδώ υπάρχουν προγράμματα. Εγώ είμαι νέος αγρότης. Είμαι στο πρόγραμμα τρία με τέσσερα χρόνια. Καταλαβαίνετε ότι εγώ και όλοι όσοι είναι στην ίδια θέση με μένα, κινδυνεύουμε με απένταξη από το πρόγραμμα. Σε αυτή την περίπτωση θα χρειαστεί να επιστρέψουμε και τα χρήματα που έχουμε λάβει.
Ήθελαν δηλαδή να μας διώξουν από τα χωριά μας ; Τόσα χρόνια πληρώνουμε ΕΝΦΙΑ για αυτά τα χωράφια. Σε πολλά από αυτά τα χωράφια υπάρχουν υποδομές, αποθήκες, ο κόσμος έχει ξοδέψει χρήματα. Θέλουμε άμεση στήριξη από την πολιτεία. Πρέπει να παρέμβει ο δήμαρχος, ο περιφερειάρχης και η κυβέρνηση να βρουν λύσεις. Δεν γίνεται αλλιώς. Πρέπει όλοι οι τοπικοί παράγοντες να είναι με το μέρος μας για να μπορέσει να ακουστεί η φωνή μας,
Το νομικό τοπίο και οι δασικοί περιορισμοί
Ο Δασάρχης Πύργου Παναγιώτης Λάττας αποσαφηνίζει ότι η έκταση είναι ένα μωσαϊκό που περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες. Δασικές, γεωργικές, δρόμους και υποδομές.
Όπως εξηγεί, «…υπάρχει μία χαρτογραφημένη έκταση που ανήκει στην Μονή. Από αυτή την έκταση κάποια πολύγωνα είναι δασικές εκτάσεις και κάποια άλλα είναι γεωργικές καλλιέργειες, δρόμοι, υποδομές κτίρια. Όλα αυτά τα χρόνια σε αυτή την έκταση έχει υπάρξει μία εξέλιξη. Η Μονή μπορεί να αποφασίσει να εκποιήσει. Αυτά όμως που μπορεί να πουλήσει είναι μόνο αυτά που είναι κυρωμένα χωράφια ανέκαθεν. Τα (ΑΑ) δηλαδή. Αυτά που είναι δάση δεν μπορεί να τα πουλήσει. Πρέπει πρώτα να εκδηλώσει ενδιαφέρον το Δημόσιο και εφόσον το Δημόσιο τα πουλήσει τότε μπορεί να τα πάρει άλλος, σύμφωνα με τη νομοθεσία.
Αυτές οι εκτάσεις που ήταν (ΔΑ) δηλαδή εκτάσεις που ήταν δάσος αλλά σήμερα έχουν γίνει χωράφια δεν μπορούν να πουληθούν διότι πρέπει να ελεγχθεί το γεγονός με τις καταπατήσεις, να ελεγχθεί ποιος είναι ο χρήστης.
Πρέπει δηλαδή αυτά να εξεταστούν πολύγωνο πολύγωνο για να πουληθούν. Δεν είναι απλό. Αν πάλι είναι (ΑΔ) ήταν για παράδειγμα χωράφι το 1945 και σήμερα είναι αγρός. Αυτό δεν μπορεί να το εκχερσώσει οποιοσδήποτε. Πρέπει να έχει τίτλους. Μόνο η Μονή μπορεί να το εκχερσώσει και να το κάνει χωράφι. Δηλαδή η διαδικασία εκποίησης δεν είναι καθόλου εύκολη. Αν βρεθεί κάποιος αγοραστής και θέλει μία μεγάλη έκταση, η έκταση αυτή πρέπει να αντιμετωπιστεί τμηματικά. Και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό που τα πολύγωνα μπορεί να είναι εκατοντάδες ακόμα και χιλιάδες» επισημαίνει ο κ. Λάττας υπογραμμίζοντας την πολυπλοκότητα της κατάστασης.
«Να ξαναγοράσουμε τη γη μας; Ας έρθουν! Τους περιμένουμε…»
Ο πρόεδρος της Κουτσοχέρας, Δημήτρης Μητρόπουλος, εμφανώς αγανακτισμένος τονίζει ότι οι παραγωγοί που κινδυνεύουν να χάσουν τις περιουσίες τους δεν σκοπεύουν να παραδώσουν εύκολα τα όπλα: «Εδώ δεν υπάρχει δυνατότητα να γίνει αυτό που ζητάνε. Τι; Να ξανά αγοράσουμε την γη μας; Τα χωράφια αυτά τα έχουμε από τους πατεράδες μας, από τους παππούδες μας. Κάποιοι άλλοι επίσης τα έχουν αγοράσει. Ας έρθουν να τους βγάλουν έξω. Ας έρθουν! Τους περιμένουμε… Η πολιτεία και η εκκλησία προσπαθούν να μας διώξουν από τα χωριά μας.
Εδώ το κράτος έχει δώσει άδειες σε αποθήκες, στάβλους, γεωτρήσεις. Δεν μπορεί πριν 20 χρόνια το κράτος να σου δίνει άδειες και τώρα να σου λέει ότι δεν σου ανήκει η γη για την οποία σου έχω δώσει άδεια νωρίτερα. Είναι τρέλα αυτά τα πράγματα» αναφέρει ο κ. Μητρόπουλος που όπως τονίζει στην Κουτσοχέρα, το 80% της περιοχής φέρεται να διεκδικείται από τη Μονή, γεγονός που εάν γίνει πράξη τότε αφήνει ολόκληρο το χωριό χωρίς κτήματα.
«Αλλιώς ας έρθει το κράτος να μας πάει κάπου αλλού. Να μας αντικαταστήσει τα κτήματα» συμπληρώνει.
Η πρόεδρος του Χειμαδιού, Αμαλία Ξουλεή, κάνει λόγο για πανικό: «Τώρα στο χωριό επικρατεί πανικός διότι οι περισσότεροι έχουν χωράφια που ανήκουν στο μοναστήρι. Προσπαθούμε να βρούμε μία λύση και νιώθουμε πολύ αδικημένοι. Πρόκειται για χωράφια που έχουμε από τους παππούδες μας και κινδυνεύουμε να τα χάσουμε.
Προσπαθούμε σε συνεργασία με τον Δήμο να λάβουμε μία κοινή απόφαση και να δούμε πως θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε από εδώ και πέρα.
Μιλάμε για χωράφια που τα καλλιεργούμε εδώ και 200 χρόνια.
Και τώρα στην ουσία μας ζητάνε να πληρώσουμε την γη μας;».
Ο πρόεδρος της ΟΑΣΗ, Θανάσης Βομπίρης, θέτει πολιτικό ζήτημα: «Η κυβέρνηση πρέπει να αποφασίσει και να δώσει τα χωράφια σε αυτούς που τα καλλιεργούν τόσα χρόνια. Δεν μπορεί να μεταβιβάζονται από πάππου προς πάππου, να πληρώνονται φόροι και να λαμβάνονται επιδοτήσεις και τώρα να τίθεται θέμα ιδιοκτησίας. Καλούμε όλους τους βουλευτές του νομού, την κυβέρνηση και την βουλή να λάβουν αποφάσεις έτσι ώστε να γυρίσουν νόμιμα πίσω τα χωράφια σε αυτούς που τα δικαιούνται. Η εκκλησία ας κοιτάξει τα του οίκου της».
Η τοποθέτηση του Δικηγόρου των πληττόμενων κατοίκων Νικολάου Πατρίκιου
«Η ανακοίνωση που εξέδωσε η Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων οπωσδήποτε θέτει νέα και σημαντικά δεδομένα, τα οποία θα πρέπει να εξεταστούν με νηφαλιότητα και ψυχραιμία ώστε να καταστεί σαφές εάν πράγματι υπάρχει δυνατότητα “διευθέτησης και επίλυσης αυτού του μείζονος ζητήματος με ειρηνικό, δίκαιο και κοινωνικά ευαίσθητο τρόπο”, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται.
Για την ορθή αξιολόγηση του περιεχομένου αυτής της ανακοίνωσης και την εκτίμηση των ενδεχόμενων συνεπειών της, ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς και τα επιμέρους εμπράγματα δικαιώματα σε μια έκταση 20.000 περίπου στρεμμάτων, η οποία περιλαμβάνει τις Τοπικές Κοινότητες Χειμαδιού (Ρετεντούς), Περιστερίου (Μπεσερέ) και Κουτσοχέρας των Δήμων Πύργου και Ήλιδας, θα πρέπει να τύχουν υπενθυμίσεως ορισμένα κρίσιμα στοιχεία που αφορούν τη συγκεκριμένη υπόθεση και τον τρόπο που έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια.
Με τη διάταξη του Αρ.51 §7 του Ν.4301/2014 προβλέφθηκε ότι τα εκδοθέντα κατ’ εξουσιοδότηση του Αρ.8 §2 του Ν.4684/1930 διαχωριστικά διατάγματα, συνιστούν νόμιμους τίτλους ιδιοκτησίας και αποτελούν πλήρη απόδειξη των εμπραγμάτων δικαιωμάτων των Ιερών Μονών και του Δημοσίου έναντι παντός τρίτου, χωρίς μάλιστα να απαιτείται μεταγραφή τους στα οικεία βιβλία μεταγραφών ή καταχώριση στα αντίστοιχα κτηματολογικά βιβλία. Με αυτόν τον τρόπο η ακίνητη περιουσία των Ιερών Μονών της Εκκλησίας της Ελλάδος ανά την Ελληνική επικράτεια (συμπεριλαμβανομένης και της Ιεράς Μονής Αγίων Θεοδώρων) απέκτησε νόμιμο τίτλο κτήσεως ex lege, αποκλειστικά και μόνο με την περιγραφή της στα εν λόγω διατάγματα, και ο οποίος ισχύει έναντι παντός τρίτου προσώπου (ισχύς “erga omnes”). Με αυτή τη διάταξη, όμως, διερρήχθη με πρωτοφανή τρόπο η συστηματική ενότητα του εμπράγματου δικαίου και κατερρίφθησαν διαχρονικώς ισχύουσες γενικές αρχές αυτού, αφού κατέστη δυνατή (και κατ’ εξαίρεση νόμιμη) η κτήση εμπραγμάτων δικαιωμάτων σε ακίνητα, κατά παράλειψη της υποχρεωτικής μεταγραφής των τίτλων κτήσεως στα αντίστοιχα βιβλία μεταγραφών του κατά τόπον αρμοδίου Υποθηκοφυλακείου. Παράλληλα, η εφαρμογή της συγκεκριμένης διάταξης έθεσε ορατό κίνδυνο απώλειας των νομίμως κτηθέντων εμπραγμάτων δικαιωμάτων των εκατοντάδων κατοίκων των περιοχών αυτών, που βρίσκονται διαχρονικά και καλόπιστα στη νομή και κατοχή με διάνοια κυρίων των παραπάνω ακινήτων, αποκλείοντας τη δυνατότητά τους να θεμελιώσουν και να ανταποδείξουν αυτά τα δικαιώματά τους με τα εκ του νόμου προβλεπόμενα προσόντα της τακτικής και έκτακτης χρησικτησίας που διαθέτουν.
Την προβληματική αυτή κατάσταση διόγκωσε, όπως ήταν αναμενόμενο, και η ολοκλήρωση της διαδικασίας κτηματογραφήσεως στην Ηλεία, καταλήγοντας αφενός στην πρόκριση των δηλώσεων της Ιεράς Μονής Αγίων Θεοδώρων και αφετέρου στην απόρριψη των δηλώσεων των κατοίκων των περιοχών αυτών, μολονότι σημαντικό μέρος τους προσκόμισε και επικαλέστηκε πολλαπλούς και αδιάκοπους συμβολαιογραφικούς τίτλους κτήσεως των επίμαχων ακινήτων. Συνέπεια αυτής της εξέλιξης ήταν η αναπόφευκτη περιέλευση των κατοίκων σε κατάσταση κυριολεκτικής ακτημοσύνης, ανατρέποντας βίαια και αιφνίδια την επί εκατονταετίες ισχύουσα και ειρηνευμένη κατάσταση, καθώς επίσης την εύλογη και δικαιολογημένη πεποίθηση τους ότι έχουν αποκτήσει με νόμιμο τρόπο τα -ουδέποτε αμφισβηθέντα- εμπράγματα δικαιώματά τους.
Επανερχόμενοι στο περιεχόμενο της ανακοίνωσης, αυτό που χρήζει ιδιαίτερης επισήμανσης είναι το γεγονός ότι η Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων δηλώνει μεν ευθέως την πρόθεση εκποιήσεως των εν λόγω ακινήτων, αλλά συγχρόνως απευθύνει μια “γενική πρόσκληση διευθέτησης του ζητήματος σε κάθε ενδιαφερόμενο προκειμένου να διερευνηθεί, η κατά περίπτωση, δυνατότητα ρύθμισης του προβλήματος ανά τμήμα γης”, και μάλιστα όχι περιοριζόμενη στους κατοίκους των περιοχών (όπως θα ήταν εύλογο, αφού αυτών τα εμπράγματα δικαιώματα ανατρέπονται), αλλά εκτεινόμενη και σε “επιχειρήσεις εκμετάλλευσης και ανάπτυξης μεγάλων εδαφικών εκτάσεων” (η σχέση των οποίων με αυτό το “μείζον ζήτημα” είναι τουλάχιστον δυσνόητη).
Επιπλέον, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων αποφεύγει επιμελώς να προσδιορίσει τις ειδικότερες παραμέτρους υπό τις οποίες θα εξετάσει αυτή την προκαταρκτική εκδήλωση ενδιαφέροντος (όπως το εάν η “δυνατότητα ρύθμισης” που προσφέρει θα προσλάβει τη μορφή πωλήσεως, ενοικιάσεως ή άλλης παραχωρήσεως των ακινήτων, αλλά και τον τρόπο υπολογισμού του σχετικού οικονομικού αντιτίμου), ενώ σε κάθε περίπτωση δηλώνει ότι θεωρεί αυτή την πρωτοβουλία της ως “ενημερωτική κίνηση” και ότι τα τυχόν αποτελέσματά της “δεν μπορούν να θεωρηθούν δεσμευτικά” εν όψει της δεδηλωμένης πρόθεσής της να προβεί σε εκποίηση των εν λόγω ακινήτων.
Από τις παραπάνω επισημάνσεις γεννάται η εύλογη απορία σχετικά με τις πραγματικές συνέπειες (έννομες και μη) που μπορούν να παραχθούν ως απότοκο της εκδήλωσης ενδιαφέροντος, υπό τους όρους που φαίνεται να θέτει η Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων. Σε αυτό το πλαίσιο, και από αμιγώς νομική οπτική, εφιστάται ιδιαίτερη προσοχή στους κατοίκους των περιοχών που επηρεάζονται δυσμενώς από αυτήν την εξέλιξη, καθώς η ενδεχόμενη εκδήλωση ενδιαφέροντος από μέρους τους σύμφωνα με τα παραπάνω, και ιδίως σε περίπτωση που κληθούν να υποβάλουν ή να συμπληρώσουν προδιατυπωμένες αιτήσεις που περιλαμβάνουν κρίσιμους όρους ή παραδοχές (ιδίως ως προς το δικαίωμα κυριότητας της Ιεράς Μονής Αγίων Θεοδώρων για το εκάστοτε επίμαχο τμήμα γης, για το οποίο η τελευταία κάνει επανειλημμένα λόγο στην ανακοίνωσή της ως προϋπόθεση της εκδήλωσης ενδιαφέροντος) ενδέχεται να εκληφθεί ως εξωδικαστική και ανεπιφύλακτη συνομολόγηση του εν λόγω δικαιώματος της Ιεράς Μονής, και κατ’ επέκταση να δυσχεράνει ουσιωδώς την όποια μελλοντική διεκδίκηση των νόμιμων αξιώσεών τους έναντι αυτής, ακόμη και αν δεν τελεσφορήσει η “δυνατότητα ρύθμισης” (για την οποία η Ιερά Μονή ούτως ή άλλως δεν δεσμεύεται, όπως η ίδια παραδέχεται).
Καταληκτικά, θα πρέπει να τονιστεί ότι είναι ευτυχές το ότι η Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων φαίνεται να έχει αντιληφθεί την έκταση και τη βαρύτητα της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί (χαρακτηρίζοντάς την ως “μείζον ζήτημα” και “πρόβλημα”), πλην όμως η συγκεκριμένη ανακοίνωση, με τα πολλαπλά ερωτήματα που αναγκαίως γεννά και τους πολυεπίπεδους κινδύνους που εγκυμονεί, για τους κατοίκους των θιγόμενων περιοχών, αυτή η εκδήλωση ενδιαφέροντος υπό αδιευκρίνιστους και ομιχλώδεις όρους, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με ιδιαίτερη προσοχή και επιφύλαξη, ιδίως εν όψει της απαραίτητης αντιμετώπισης της κατάστασης ακτημοσύνης που δημιουργείται αιφνιδίως για ένα μεγάλο μέρος του χειμαζόμενου αγροτοκτηνοτροφικού πληθυσμού της Ηλείας. Η σημασία του συγκεκριμένου ζητήματος απαιτεί γενναίες αποφάσεις και ουσιαστικές παρεμβάσεις (ακόμη και σε νομοπαρασκευαστικό επίπεδο, όπως έχει ήδη προταθεί στο παρελθόν), που θα προστατεύσουν τους κατοίκους και θα διασφαλίσουν με οριστικό και δίκαιο τρόπο τα δικαιώματά τους».
Πολιτικές ευθύνες και επόμενα βήματα
Το κλίμα στις τέσσερις κοινότητες είναι βαρύ. Οι κάτοικοι ζητούν άμεση παρέμβαση από δήμο, περιφέρεια, βουλευτές και κυβέρνηση, ενώ δεν αποκλείουν δυναμικές κινητοποιήσεις.
Το βασικό πλέον ερώτημα, είναι αν θα αναζητηθεί πολιτική λύση που θα κατοχυρώνει τους καλλιεργητές ή θα οδηγηθεί η υπόθεση σε μακρόχρονες δικαστικές αντιπαραθέσεις.
Με την προθεσμία της Μονής να λήγει σε λιγότερο από έναν μήνα από την ημερομηνία έκδοσης της ανακοίνωσης και ουσιαστικά σε πολύ λιγότερο χρόνο από τη στιγμή που έγινε γνωστή στην τοπική κοινωνία, οι εξελίξεις αναμένονται καταιγιστικές.
Για τους ανθρώπους της γης, πάντως, το διακύβευμα δεν είναι νομικό ή διαχειριστικό. Είναι υπαρξιακό. Είναι το χωράφι τους, το εισόδημά τους, η ίδια τους η παραμονή στα χωριά τους.
