Για χρόνια, η Τάνια Χεντ ήταν μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές μεταξύ των ανθρώπων που είχαν επιζήσει από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Η ιστορία που αφηγούνταν ήταν συγκλονιστική: βρισκόταν, όπως έλεγε, στον Νότιο Πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου όταν έπεσε πάνω του το δεύτερο αεροπλάνο, κατάφερε να βγει ζωντανή και έχασε τον αρραβωνιαστικό της την ίδια ημέρα.
Μόνο που τίποτα από αυτά δεν είχε συμβεί.
Πίσω από την Τάνια Χεντ βρισκόταν η Αλίσια Εστέβε Χεντ, μια γυναίκα από τη Βαρκελώνη που δεν είχε βρεθεί ποτέ στους Δίδυμους Πύργους. Η απίστευτη ιστορία της εξαπάτησης και, κυρίως, το ερώτημα γιατί τόσοι άνθρωποι ήταν έτοιμοι να την πιστέψουν βρίσκονται στο επίκεντρο του ντοκιμαντέρ «La superviviente» («Η επιζήσασα»).
Όπως αναφέρει το El País English, οι δημιουργοί του, ο σκηνοθέτης Κίκε Μαΐγιο και ο σεναριογράφος και θεατρικός συγγραφέας Μάρκος Γκοϊκολέα, δεν ενδιαφέρθηκαν απλώς να ανασυνθέσουν ένα από τα πιο παράξενα περιστατικά που συνδέθηκαν με την 11η Σεπτεμβρίου. Επιχειρούν να εξετάσουν πώς κατασκευάζεται ένα μεγάλο ψέμα – και τι χρειάζεται από την πλευρά μιας κοινωνίας για να γίνει αυτό το ψέμα αποδεκτό.
Η γυναίκα που έγινε η φωνή των επιζώντων
Η ιστορία της Χεντ ήταν τόσο πειστική ώστε δεν παρέμεινε απλώς μία ακόμη προσωπική μαρτυρία για την 11η Σεπτεμβρίου. Σταδιακά απέκτησε κεντρικό ρόλο στην κοινότητα των επιζώντων και έφτασε να γίνει πρόεδρος του World Trade Center Survivors’ Network.
Η εικόνα που είχε δημιουργήσει για τον εαυτό της ήταν εκείνη μιας γυναίκας που είχε περάσει από την απόλυτη καταστροφή και είχε καταφέρει να συνεχίσει τη ζωή της. Η προσωπική τραγωδία που περιέγραφε –η δική της σωτηρία και ο θάνατος του αρραβωνιαστικού της– την είχε μετατρέψει σε σύμβολο αντοχής.
Το οικοδόμημα άρχισε να καταρρέει το 2007, όταν έρευνα των New York Times αποκάλυψε την πραγματική της ταυτότητα. Η Τάνια Χεντ ήταν στην πραγματικότητα η Αλίσια Εστέβε Χεντ από τη Βαρκελώνη και δεν είχε ζήσει όσα περιέγραφε. Δεν είχε καν βρεθεί μέσα στους Δίδυμους Πύργους.
Η περίπτωση έμοιαζε εξαρχής με ιστορία γραμμένη για τον κινηματογράφο. Ο Μαΐγιο –ο οποίος έχει σκηνοθετήσει και το ντοκιμαντέρ «Oswald. El falsificador»– και ο Γκοϊκολέα επέλεξαν, ωστόσο, να την προσεγγίσουν με έναν τρόπο που θολώνει σκόπιμα τα όρια ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία.
Το «La superviviente» έκανε πρεμιέρα στις ισπανικές κινηματογραφικές αίθουσες στις 28 Αυγούστου, ενώ στις 11 Σεπτεμβρίου θα κυκλοφορήσει στην ισπανική πλατφόρμα Filmin ως σειρά δύο επεισοδίων.
Μια ηθοποιός στον ρόλο της γυναίκας που έπαιζε έναν ρόλο
Οι δημιουργοί επιστράτευσαν την ηθοποιό Χάνα Μπέκερ για να υποδυθεί την Αλίσια, ενώ παράλληλα ενσωμάτωσαν στο ντοκιμαντέρ τη διαδικασία με την οποία η ίδια προετοιμάζεται για τον ρόλο.
Η επιλογή εξυπηρετεί αρχικά έναν πρακτικό σκοπό, καθώς προστατεύει την ταυτότητα της πραγματικής πρωταγωνίστριας. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί ένα παιχνίδι ανάμεσα στην πραγματικότητα και την αναπαράσταση: η Μπέκερ υποδύεται μια γυναίκα η οποία, με τη σειρά της, είχε δημιουργήσει και υποδυόταν επί χρόνια μια άλλη γυναίκα.
Ο Μαΐγιο εξηγεί στο El País English ότι ο τρόπος με τον οποίο η Αλίσια κατασκεύασε την Τάνια έμοιαζε εντυπωσιακά με τη διαδικασία δημιουργίας ενός φανταστικού χαρακτήρα. Οι κινηματογραφιστές, επομένως, αποφάσισαν να κινηθούν ακριβώς σε αυτή την ενδιάμεση περιοχή, ανάμεσα στην πραγματική εξαπάτηση της Αλίσια και στη δική τους κινηματογραφική αναπαράσταση της απατεώνισσας.
Για τον Γκοϊκολέα, μάλιστα, η Αλίσια δεν λειτούργησε μόνο ως ηθοποιός της δικής της ιστορίας. Λειτούργησε και ως σεναριογράφος. Κατάφερε να δημιουργήσει μια αφήγηση που ανταποκρινόταν σε αυτό που ένα ολόκληρο κοινό είχε ανάγκη να ακούσει μετά την 11η Σεπτεμβρίου: μια ιστορία απώλειας, επιβίωσης και ανθεκτικότητας.
Εδώ βρίσκεται και ένα από τα βασικά ερωτήματα του ντοκιμαντέρ. Ένα μεγάλο ψέμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσο ικανός είναι εκείνος που το λέει. Χρειάζεται επίσης ανθρώπους πρόθυμους να το πιστέψουν.
Πώς κατασκευάστηκε η Τάνια Χεντ
Το «La superviviente» συνδυάζει αρχειακό υλικό, μαρτυρίες που δεν είχαν παρουσιαστεί στο παρελθόν και στοιχεία μιας διεθνούς έρευνας με τις σκηνές της Μπέκερ και τις πρόβες της.
Η ίδια η διαδικασία των προβών έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή παραπέμπει στον τρόπο με τον οποίο η Αλίσια φαίνεται ότι εξέλιξε την πλαστή ταυτότητά της.
Όπως εξηγούν οι δημιουργοί, αρχικά άρχισε να αφηγείται την επινοημένη ιστορία της σε διαδικτυακό φόρουμ. Στη συνέχεια δημιούργησε ένα εργαστήριο γραφής, μέσα από το οποίο μπορούσε να αντλεί στοιχεία και έμπνευση από τις εμπειρίες άλλων ανθρώπων. Παράλληλα, οι συνεδρίες ομαδικής θεραπείας στις οποίες συμμετείχε λειτούργησαν, κατά μία έννοια, σαν χώρος «πρόβας» για την ιστορία και την περσόνα που είχε δημιουργήσει.
Το ντοκιμαντέρ συνδέει την περίπτωσή της και με εκείνη του Ισπανού Ενρίκ Μάρκο Μπατλέ, ο οποίος είχε παρουσιάσει τον εαυτό του ως επιζώντα των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης, μέχρι που αποκαλύφθηκε ότι είχε κατασκευάσει την ιστορία του. Η υπόθεσή του ενέπνευσε το βιβλίο «El impostor» («Ο απατεώνας») του Χαβιέρ Θέρκας.
Ο Μαΐγιο εντοπίζει μια κοινή γοητεία σε τέτοιες προσωπικότητες. Όπως και ο πλαστογράφος Όσβαλντ, με τον οποίο είχε ασχοληθεί σε προηγούμενο ντοκιμαντέρ του, η Χεντ κινείται σε μια περιοχή ηθικής αμφισημίας. Πρόκειται για ανθρώπους που επιχειρούν να ξεφύγουν από τη συνηθισμένη ζωή δημιουργώντας μια άλλη πραγματικότητα και τελικά κατοικούν μέσα στο ίδιο τους το ψέμα.
Δεν αναζητούσε χρήματα
Μία από τις σημαντικότερες πτυχές που αναδεικνύει το «La superviviente» είναι ότι η Αλίσια δεν φαίνεται να είχε οικονομικό κίνητρο. Οι δημιουργοί θεωρούν ότι αυτό που επιδίωκε ήταν κυρίως ένα είδος «συναισθηματικού κέρδους»: αποδοχή, αγάπη, στοργή, αναγνώριση και την αίσθηση ότι ανήκει κάπου.
Η οικονομική άνεση που διέθετε εκείνη την περίοδο τη βοήθησε, μάλιστα, να συντηρήσει την απάτη. Δεν χρειαζόταν να ζητήσει οικονομική βοήθεια και έτσι απέφευγε έναν δρόμο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερο έλεγχο της ιστορίας της.
Παρότι της προσφέρθηκαν παροχές ως υποτιθέμενης επιζήσασας της τρομοκρατικής επίθεσης, τις απέρριψε. Την ίδια στιγμή, όμως, χρησιμοποιούσε τη θέση της για να βοηθήσει πραγματικούς επιζώντες της 11ης Σεπτεμβρίου και μέλη της οργάνωσής της να εξασφαλίσουν τη στήριξη που δικαιούνταν.
Αυτή η αντίφαση είναι που κάνει την ιστορία ακόμη πιο δύσκολο να χωρέσει σε μια απλή κατηγορία. Η γυναίκα που είχε κατασκευάσει μία από τις πιο εντυπωσιακές ψεύτικες ιστορίες γύρω από την 11η Σεπτεμβρίου μπορούσε ταυτόχρονα να προσφέρει πραγματική βοήθεια σε ανθρώπους που είχαν πράγματι ζήσει την τραγωδία.
Οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ δηλώνουν στο El País English πεπεισμένοι ότι ακόμη και αν η Αλίσια δεν διέθετε οικονομική άνεση, δεν θα είχε επιχειρήσει να αποσπάσει χρήματα παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως θύμα τρομοκρατικής επίθεσης.
Και ίσως αυτή ακριβώς η αντίφαση να εξηγεί γιατί η περίπτωση της Τάνια Χεντ εξακολουθεί να προκαλεί τόσο μεγάλο ενδιαφέρον. Δεν πρόκειται μόνο για την ιστορία μιας γυναίκας που είπε ένα τεράστιο ψέμα. Είναι και η ιστορία μιας κοινωνίας που ήταν έτοιμη να το πιστέψει, επειδή η αφήγηση που είχε κατασκευάσει ήταν ακριβώς εκείνη που, εκείνη τη στιγμή, πολλοί άνθρωποι είχαν ανάγκη να ακούσουν.
Πηγή: in.gr
