Το ημερολόγιο έγραφε 4 Οκτωβρίου 1875. Ήταν η ημέρα που βυθιζόταν για πρώτη φορά η αρχαιολογική σκαπάνη στην Αρχαία Ολυμπία, υπό την καθοδήγηση του Γερμανού αρχαιολόγου Έρνστ Κούρτιους, και σήμανε την αρχή ενός σημαντικού έργου. Μιας ανακάλυψης, που επιβεβαίωσε τους μεγάλους αρχαίους συγγραφείς και έφερε στο φως όλα τα ιερά μνημεία στην Αρχαία Ολυμπία όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.
Το περασμένο Σάββατο, ακριβώς 150 χρόνια μετά, το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο γιόρτασε την έναρξη των αρχαιολογικών ανασκαφών, σε συνεργασία με τον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας, το Υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηλείας, σε μια εκδήλωση όπου μεταφέρθηκε, μέσα από ομιλίες, τοποθετήσεις, αναλύσεις και εικόνες, όλος ο ενθουσιασμός που κατέκλυσε εκείνη την εποχή τους ανθρώπους που πρωταγωνίστησαν στις έρευνες. Από διακεκριμένους Γερμανούς και Έλληνες αρχαιολόγους μέχρι τον τελευταίο ντόπιο εργάτη!
Σε μια εκδήλωση, όπου η συγκίνηση και ο θαυμασμός για όλα όσα προηγήθηκαν ενάμιση αιώνα πριν και όσα ακολούθησαν μετά ήταν διάχυτα στο χώρο, τιμήθηκε στο Δημαρχείο της Αρχαίας Ολυμπίας, η δημιουργική παρουσία του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στην Ελλάδα που άλλαξε ριζικά την ιστορία των αρχαιολογικών ερευνών στην Ηλεία και τη χώρα μας.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν ο Πρέσβης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Andreas Kindl, ο οποίος μίλησε άψογα ελληνικά, η Προϊσταμένη της Γενικής Δ/νσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ Ολυμπία Βικάτου, η Δ/ντρια του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών Prof. Dr. Katja Sporn, ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ηλείας κ.κ. Αθανάσιος Β, ο βουλευτής Ηλείας ΠΑΣΟΚ Μιχάλης Κατρίνης, ο Δήμαρχος Αρχαίας Ολυμπίας Άρης Παναγιωτόπουλος, ο Αντιπεριφεριάρχης Πολιτισμού ΠΔΕ Παναγιώτης Μπράμος, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηλείας Δρ. Ερωφίλη-Ίρις Κόλλια, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Αρχαίας Ολυμπίας Γιώργος Αηδόνης, ο Αντιδήμαρχος Οικονομικών του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας Σωτήρης Παπαηλιού, η Αν. Διοικήτρια ΓΝ Ηλείας-ΝΜ Κρεστένων Αριστέα Παπαδοπούλου, αρχαιολόγοι του Ινστιτούτου και της ΕΦΑ Ηλείας κ.α.
Την εκδήλωση «άνοιξε» η Δ/ντρια του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών Prof. Dr. Katja Sporn η οποία αναφέρθηκε στην ιστορία και το έργο του Ινστιτούτου μέσα από την πολύχρονη παρουσία του στην Ελλάδα.
Η Διευθύντρια του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών Prof. Dr. Katja Sporn
Το λόγο πήρε αμέσως μετά, ο Δήμαρχος Αρχαίας Ολυμπίας για να απευθύνει θερμό χαιρετισμό προς όλα τα μέλη του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και να τονίσει: «Η παρουσία του Ινστιτούτου στην Ελλάδα, ήδη από τον 19ο αιώνα, σήμανε ότι η έρευνα δεν γνωρίζει σύνορα, αλλά χτίζει γέφυρες. Οι ανασκαφές της Ολυμπίας δεν έφεραν στο φως απλώς μάρμαρα και χώματα. Αλλάξαν τον τρόπο που ο τόπος μιλά στον κόσμο. Το στάδιο, οι ναοί, τα αριστουργήματα της γλυπτικής… Όλα όσα γνωρίζαμε από τη γραμματεία, με έναν τρόπο μυθιστορηματικό αλλά όχι μαγικό έγιναν ορατά, ψηλαφητά, καθημερινά. Έτσι αναγεννήθηκε και το Ολυμπιακό Ιδεώδες. Η ευγενής άμιλλα, η ειρήνη, η αναστολή των συγκρούσεων, η ιδέα ότι οι λαοί μπορούν να συναντιούνται με κανόνες και μέτρο. Γιατί όταν οι αξίες, οι ιδέες, το πνεύμα και οτιδήποτε άυλο στο νου και την καρδιά των ανθρώπων αποκτά εικόνα, τότε το μήνυμα ενισχύεται. Αυτή είναι, και η μεγάλη αξία, η μεγάλη προσφορά των ανασκαφών αυτών».
Ο Δήμαρχος Αρχαίας Ολυμπίας Άρης Παναγιωτόπουλος.
Ο κ. Παναγιωτόπουλος μίλησε για την εμπειρία του επισκέπτη σήμερα στην Αρχαία Ολυμπία, χάριν στις ανασκαφές που την έχουν καταστήσει ένα «Πανεπιστήμιο» για όλους, και μοιράστηκε τις σκέψεις του για ένα κοινό όραμα υπογραμμίζοντας, μεταξύ άλλων: «Σε καιρούς αβεβαιότητας, κλιματικής πίεσης, κοινωνικών ανισοτήτων και ραγδαίων τεχνολογικών αλλαγών, η Ολυμπία μπορεί ξανά να γίνει πυξίδα. Το παράδειγμα που γεννήθηκε εδώ μάς καλεί να επενδύσουμε στην παιδεία, στην έρευνα, στη βιώσιμη διαχείριση των μνημείων, στη σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με την καθημερινότητα των πολιτών… Σ’ αυτό το όραμα, η Αρχαία Ολυμπία, με την υποστήριξη της Ελληνικής Πολιτείας, της Εφορείας Ηλείας και του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, μπορεί να λειτουργήσει ως διεθνές παράδειγμα συνύπαρξης κληρονομιάς και σύγχρονης ζωής».
«Ανθεκτική σχέση άξια επαίνου»
Ο Πρέσβης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Andreas Kindl
Ο Πρέσβης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Andreas Kindl, μίλησε για την έναρξη των ανασκαφών προ 150 ετών τονίζοντας πως: «Αυτό που αποδεικνύεται ως αξιοσημείωτο από εκείνη την εποχή έως σήμερα είναι, η εξαιρετική συνεργασία του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και των Ελληνικών Υπηρεσιών. Μια τέτοια ανθεκτική σχέση βασισμένη στην αμοιβαία εμπιστοσύνη ακόμη και σε δύσκολες εποχές, είναι άξια επαίνου. Αποτελεί απόδειξη ότι η αρχαιολογία έχει διπλωματική ισχύ και συμβάλλει στην υπέρβαση των χασμάτων».
Ο πρέσβης αναφέρθηκε στην διακρατική συνθήκη του 1874 μεταξύ των τότε κυβερνήσεων της Ελλάδας και της Γερμανίας για την έναρξη κοινών αρχαιολογικών ανασκαφών στην Αρχαία Ολυμπία, όπου αποτέλεσαν ορόσημο στην εξέλιξη των αρχαιολογικών ανασκαφών. «Αντίθετα με τα ήθη εκείνης της εποχής, πρωταρχικός στόχος ήταν η πλήρης αποκάλυψη του καλυμμένου από παχιά στρώση ιζήματος, Ιερού, και όχι η ανακάλυψη αρχαίων ευρημάτων, προκειμένου αυτά να μεταφερθούν εκτός πόλης. Εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες το θαυμάζουν ετησίως. Η UNESCO το βρήκε τόσο συναρπαστικό ώστε ο αρχαιολογικός χώρος το 1989 ανακηρύχθηκε ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς».
«Η ανασκαφή της Ολυμπίας αποτελεί την εντυπωσιακότερη προσφορά της Γερμανίας στην έρευνα της αρχαίας Ελλάδας»
Για το ιστορικό των ανασκαφών και της παρουσίας του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στη χώρα μας μίλησε η Προϊσταμένη της Γενικής Δ/νσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ Ολυμπία Βικάτου, και συνεχάρη την διευθύντρια και όλους τους συνεργάτες για την εξαιρετική συνεργασία. «Το ΓΑΙ που ιδρύθηκε το 1874 ως παράρτημα του Ινστιτούτου που εδρεύει στο Βερολίνο, ήταν το δεύτερο ξένο αρχαιολογικό ινστιτούτο στην Ελλάδα και έχει συμβάλει ουσιαστικά στην ελληνική αρχαιολογία με τις μεγάλες ανακαλύψεις».
Αναφέρθηκε στο πλούσιο αρχείο του που διαφυλάσσουν ανεκτίμητο υλικό για πολλά μνημεία κάποια από τα οποία στο πέρασμα του χρόνου αλλοιώθηκαν ή χάθηκαν. «Οι επιστημονικές του δημοσιεύσεις όλων των ανασκαφών επιβεβαιώνουν τον σημαντικό του ρόλο στην προώθηση της ελληνικής αρχαιολογικής έρευνας καθώς αναδείχθηκαν μνημεία, ευρήματα, διευρύνοντας τη γνώση για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ενώ καθιέρωσε υψηλά πρότυπα στην αρχαιολογική έρευνα.
Η Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, Ολυμπία Βικάτου
Η ανασκαφή της Ολυμπίας αποτελεί την εντυπωσιακότερη προσφορά της Γερμανίας στην έρευνα της αρχαίας Ελλάδας…Έδωσε μεγάλη ώθηση στην περιοχή, επεκτάθηκε το σιδηροδρομικό δίκτυο από τον Πύργο προς την Ολυμπία με την ανέγερση του σιδηροδρομικού σταθμού, και με την ανέγερση του πολυτελούς ξενοδοχείου ΣΠΑΠ» και επεσήμανε τις επόμενες φάσεις των ανασκαφών, μέχρι την πιο πρόσφατη.
Η κα Βικάτου υπογράμμισε την άριστη συνεργασία που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα μεταξύ του Ινστιτούτου με το ΥΠΠΟ, η οποία τα τελευταία χρόνια επικεντρώθηκε κυρίως στην προστασία, συντήρηση αποκατάσταση και ανάδειξη των ρωμαϊκών κυρίως μνημείων της Ολυμπίας, έργων που αποσκοπούν, όπως τόνισε, στην ανάδειξη της πολύ σημαντικής αλλά ουσιαστικά άγνωστης πτυχής της ρωμαϊκής φάσης του Ιερού και παράλληλα στη βελτίωση της αναγνωρισιμότητας της Ολυμπίας από το ευρύ κοινό αλλά και στην επέκταση του προσβάσιμου για τους επισκέπτες χώρου και μνημείου.
Αναφερόμενη στην αρχική ανασκαφή, με εμφανή συγκίνηση, την χαρακτήρισε συγκλονιστική, χάρη στην οποία αναδείχθηκε η Ολυμπία. «Μια πρωτοποριακή σε μεθόδους ανασκαφή η οποία επιβεβαίωσε τους αρχαίους συγγραφείς που προκάλεσε μεγάλο ενθουσιασμό και θαυμασμό, την επισκέπτονταν σπουδαίες προσωπικότητες που έφερε στο φως ό,τι στοργικά είχαν καταχώσει και διαφυλάξει οι ποτάμιοι θεοί του Ιερού, όχι μόνο ναούς κτίρια, λουτρά αλλά και μοναδικά αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Μια ανασκαφή που άλλαξε τη μοίρα του φτωχού τόπου και τον ανέδειξε σε μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Που προκάλεσε παγκόσμιο ενδιαφέρον και ένα νέο Ολυμπιακό κίνημα. Τώρα 150 χρόνια μετά, ίσως είναι δύσκολο να φανταστούμε εκείνον τον πρώτο ενθουσιασμό και τις συνθήκες ακόμη κάτω από τις οποίες έκαναν τις ανασκαφές. Αλλά ας προσπαθήσουμε να φανταστούμε τις συγκλονιστικές στιγμές των μεγάλων ανακαλύψεων όπως αυτές περιγράφονταν μέσα από τα ημερολόγια Γερμανών και Ελλήνων αρχαιολόγων και τις μαρτυρίες πολλών ντόπιων εργατών. Τιμούμε και θυμόμαστε όλους τους πρωταγωνιστές της έρευνας από τους επιφανείς αρχαιολόγους έως και τον τελευταίο εργάτη».
Ξεχωριστή στιγμή στην ομιλία της, η αφιέρωση του χαιρετισμού της στον αρχαιολόγο Άγγελο Λιάγκουρα που μόλις πριν λίγες ώρες είχε περάσει στην αιωνιότητα...
Έρευνες υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηλείας Δρ. Ερωφίλη-Ίρις Κόλλια
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηλείας Δρ. Ερωφίλη-Ίρις Κόλλια, μίλησε για τις πρωτοποριακές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στις ανασκαφές εκείνης της εποχής. «Δεν ήταν μόνο οι ανακαλύψεις των μεμονωμένων ευρημάτων όπως γινόταν έως τότε, όσο η κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης και της πολιτισμικής σημασίας της Ολυμπίας, πρωτοποριακό γεγονός για την εποχή εκείνη. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες με βασικότερο ζήτημα την έλλειψη στοιχειωδών υποδομών και το κακό κλίμα της εποχής με ελονοσία, τύφο και άλλες αρρώστιες που μάστιζαν το μέρος. Παρά τα όποια προβλήματα οι σχέσεις και συνεργασία των δύο πλευρών δεν διαταράχθηκαν. Και γινόταν προσπάθεια για την επίλυση των διαφωνιών που ανέκυπταν χωρίς να προκαλούνται περαιτέρω ζητήματα στην έρευνα. Αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας υπήρξε αργότερα η ίδρυση και λειτουργία του παλαιού αρχαιολογικού μουσείου της Ολυμπίας στα αρχιτεκτονικά πρότυπα των μεγάλων μουσείων της Ευρώπης» τόνισε.
Ο Διευθντής της συλλογής κλασικών αρχαιοτήτων Βερολίνου Prof. Dr.Dr. h.c. Andreas Scholl
Ο Διευθυντής των γερμανικών ανασκαφών στην Ολυμπία Apl.Prof. Dr. Oliver Pliz
Σύντομους χαιρετισμούς απηύθυναν επίσης ο Δ/ντης της συλλογής κλασικών αρχαιοτήτων Βερολίνου Prof. Dr.Dr. h.c. Andreas Scholl, η Πρόεδρος του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Prof. Dr.Dr. h.c. Friederike Fless και ο Δ/ντης των γερμανικών ανασκαφών στην Ολυμπία Apl.Prof. Dr. Oliver Pliz, ενώ η ηθοποιός Στεφανία Βλάχου απήγγειλε το ποίημα «Ολυμπία» που έγραψε ειδικά για την εκδήλωση ο Θανάσης Λάμπρου.
Η Πρόεδρος του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Prof. Dr.Dr. h.c. Friederike Fless
Η ηθοποιός Στεφανία Βλάχου
