Σχολή Αγιογραφίας Ι.Μ. Ηλείας: Εκεί όπου το «φυσικό» γεφυρώνεται με το «πνευματικό»

Γράφει η Βίκυ Γκουγκουστάμου 

Μόλις λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη του Πύργου, στην τοπική κοινότητα του Αγ. Ιωάννη δεσπόζει η Σχολή Αγιογραφίας (και Βυζαντινής Μουσικής) της Ιεράς Μητρόπολης Ηλείας, στο Ιερό Προσκύνημα Παναγίας Εισοδιωτίσσης. Κάθε Σάββατο αποτελεί σημείο συνάντησης για δεκάδες μαθητές, όλων των ηλικιών και από διάφορα σημεία του Νομού. Με πινέλα, χρώματα, μολύβια και εξαρτήματα ζωγραφικής δίνουν «πνοή» σε χαρτιά και καμβάδες. Εκεί όπου η πνευματική αναζήτηση οδηγεί στη συνάντηση του πραγματικού με το Θείο…

Το παλιό μετόχι της Ι.Μ. Σκαφιδιάς σφύζει από ζωή κάθε Σάββατο, τις ώρες των μαθημάτων. Το άρωμα των χρωμάτων διάχυτο στο χώρο. Οι καθηγητές πηγαινοέρχονται σε κάθε μαθητή ξεχωριστά για να βοηθήσουν, να προτείνουν, να νουθετήσουν… Από τα βασικά μαθήματα σχεδίου μέχρι την αποτύπωση Αγίων, η Βυζαντινή Αγιογραφία αποτελεί ένα ζωντανό κύτταρο της Ορθοδοξίας και του πολιτισμού μας.

Εκεί, μας υποδέχτηκε ο αεικίνητος Διευθυντής της Σχολής, π. Νεκτάριος Μπακόπουλος και ο καθηγητής Αγιογραφίας και υπεύθυνος της σχολής Νίκος Παπαηλιού. Ο κ. Παπαηλιού ήταν ένας εκ των πρώτων μαθητών της Σχολής, και ίσως δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το ταλέντο του στάθηκε αφορμή για τον Μακαριστό Μητροπολίτη Ηλείας Αθανάσιο Α’  να ιδρύσει και να λειτουργήσει τη Σχολή το 1977. Μας περίμενε και μια ευχάριστη αλλά και συγκινητική έκπληξη. Μαζί με τον κ. Παπαηλιού, ο  Χρήστος Θεοδωρόπουλος και ο Δημήτρης Κομπορόζος αποτελούν την πρώτη τριάδα μαθητών. «Δεν θα ξεχάσω ποτέ την ημέρα που άνοιξε η Σχολή και ήρθαμε εδώ. Ήταν 10 Οκτωβρίου του 1977, ημέρα Κυριακή», μας λέει ο κ. Κομπορόζος, ο οποίος σήμερα είναι καθηγητής αγιογραφίας στη Σχολή.

Εκείνη την εποχή 25 παιδιά απ’ όλη την Ελλάδα και την Κύπρο ήταν οι πρώτοι μαθητές. Ο κ. Θεοδωρόπουλος περίμενε να τελειώσει το μάθημα του γιού του. «Κάποτε για μένα, εδώ ήταν το σπίτι μου και σήμερα φέρνω το γιο μου. Ζήσαμε πέντε ολόκληρα χρόνια στη Σχολή. Αυτό που έκανε τότε η Μητρόπολη Ηλείας με την ίδρυσή της, ήταν σωτήριο για πολλά παιδιά. Εδώ ήταν η μάθηση, η εστίαση, η διαμονή… Και κάποιοι σήμερα είναι λαμπροί επαγγελματίες αγιογράφοι…»

Η πνευματικότητα της τέχνης                                                                                                                                                             

Ο πατέρας Νεκτάριος μας ξενάγησε στους χώρους της Σχολής και στο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας. Μας μιλάει για τους στόχους του τμήματος Αγιογραφίας, μέσω του οποίου η Ι.Μ. Ηλείας αποσκοπεί στο να διατηρηθεί η παράδοση της Βυζαντινής τέχνης, όπως και η εκμάθηση της σε νέους καλλιτέχνες και μελλοντικούς αγιογράφους. Αλλά και το τί εισπράττουν οι μαθητές κατά τη θητεία τους στη Σχολή και πώς γίνεται η «διεργασία» της πνευματικότητας στην τέχνη.

«Υπάρχει μια άρρηκτη επαφή με το Θείο. Όταν κάποιος αγιογραφεί έναν Άγιο ή την Παναγία, το μυαλό του μεταβαίνει εκεί. Οι μαθητές, συγκεντρωμένοι για να αποτυπώσουν την εικόνα της Παναγίας και του Αγίου, έχουν μέσα τους παραστάσεις από τη ζωή των Αγίων. Με τη διαφορά ότι δεν υπάρχει ρεαλισμός. Στην εικόνα δεν αποτυπώνονται τα χαρακτηριστικά του Αγίου στην πραγματική ζωή, αλλά στην πνευματική. Υπάρχει δηλαδή μια πνευματική διάσταση» μας λέει ο πατέρας Νεκτάριος και παράλληλα υπογραμμίζει ότι εξασκείται η τέχνη που αργότερα, όποιος επιθυμεί και έχει πραγματικό ταλέντο, μπορεί να ακολουθήσει  ως επάγγελμα.

Αρκεί όμως μόνο το ταλέντο για να μπορέσει κανείς να προσδώσει την πνευματική διάσταση της Βασιλείας των Ουρανών; «Μπορεί κάποιος να ασχοληθεί με την Αγιογραφία από ένα απλό ενδιαφέρον. Η  πίστη θα έρθει μετά… Όταν κάποιος αγιογραφεί, «μέσα» του έρχονται άλλες παραστάσεις που δεν τις είχε πριν… Και ειδικά την περίοδο του Πάσχα το σκηνικό αλλάζει και όλο αυτό το συναίσθημα αποτυπώνεται στα έργα» καταλήγει ο π. Νεκτάριος.

Σε κάθε έργο αποτυπώνεται η ψυχοσύνθεση του αγιογράφου

Ο καθηγητής Αγιογραφίας και υπεύθυνος της Σχολής, Νίκος Παπαηλιού, θυμάται την πρώτη του συνάντηση με τον Μακαριστό Μητροπολίτη Ηλείας Αθανάσιο Α΄. Παιδί ο ίδιος ακόμη, παπαδάκι στο Λούβρο, απ’ όπου κατάγεται, είχε έρθει ο τότε  Μητροπολίτης και τον ρώτησε τι θέλει να γίνει όταν μεγαλώσει. «Ζωγράφος» του απάντησε. «Αγίους μπορείς να κάνεις;» τον ρωτά, με το παιδί να αποκρίνεται θετικά. «Ζωγράφισέ μου τον Άγιο Νικόλαο και φέρτον μου στη Μητρόπολη».

Και πράγματι έτσι έγινε. Ο Δεσπότης  με ενθουσιασμό δέχτηκε την ζωγραφιά αλλά αναρωτήθηκε, σύμφωνα με τις διηγήσεις του κ. Παπαηλιού: «Αυτό το παιδάκι θα μπορέσει να αξιοποιήσει το ταλέντο του στο χωριό; Θα ανοίξω σχολή Αγιογραφίας και θα είναι ο πρώτος της μαθητής» θυμάται. Και κάπως έτσι άνοιξε ο δρόμος για την Αγιογραφία με τον ίδιο να μην φεύγει τόσα χρόνια από τη Σχολή.

«Η Σχολή Αγιογραφίας είναι μια αγκαλιά για όλους τους ανθρώπους. Άλλοι έχουν ταλέντο, άλλοι ψάχνουν τη λύτρωση μέσα από την τέχνη. Το σίγουρο είναι ότι η ψυχολογία όλων αλλάζει εδώ…» σημειώνει ο κ. Παπαηλιού  και συνεχίζει:

 «Χωρίς πίστη δεν μπορείς να αποδώσεις το Θείο. Σε ένα έργο αποτυπώνεται και η ψυχοσύνθεση του αγιογράφου. Πως θα είναι λοιπόν το έργο ενός αγιογράφου με εγωισμό; Η πνευματική αναζήτηση είναι το ζητούμενο στο έργο…» καταλήγει ο κ. Παπαηλιού. 

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•