Γράφει η Θεώνη Ρωμαίου
Οι μοναχοί καλλιεργούν οι ίδιοι τα λαχανικά και τα όσπριά τους, φροντίζουν αμπέλια και ελιές, συλλέγουν άγρια χόρτα, βότανα και, φυσικά, ψαρεύουν. Η κουζίνα τους είναι αποτέλεσμα αυτάρκειας, σεβασμού στη φύση και εγκράτειας.
Στον μοναστηριακό κόσμο, η νηστεία δεν σημαίνει άνοστο φαγητό ή στέρηση γεύσης. Αντίθετα, αποτελεί μια δημιουργική διαδικασία, όπου η απλότητα μετατρέπεται σε νοστιμιά και ταπεινά υλικά αποκτούν βάθος και χαρακτήρα. Πιάτα λιτά, αλλά γεμάτα αρώματα, υφή και μνήμη. Αυτήν ακριβώς τη φιλοσοφία κατάφερε να συστήσει στον κόσμο ένας μοναχός του Αγίου Όρους: ο Γέροντας Επιφάνιος Μυλοποταμινός.
{Πατέρας Επιφάνιος | Η Μαγειρική του Αγίου Όρους και τα κρασιά Μυλοπόταμου}
Η μοναστηριακή κουζίνα στους κύκλους της διεθνούς γαστρονομίας
Ο Γέροντας Επιφάνιος δεν αντιμετώπισε ποτέ τη μαγειρική ως κοσμική ενασχόληση. Για τον ίδιο, το φαγητό ήταν προέκταση της πνευματικής ζωής. Ήταν μέτρο, φροντίδα και αγάπη για τον άνθρωπο. Όμως είχε και κάτι σπάνιο: τη δυνατότητα να επικοινωνεί αυτή τη φιλοσοφία έξω από τα όρια του μοναστηριού.
Στον Μυλοπόταμο του Αγίου Όρους, όπου υπηρέτησε στο διακόνημα του μάγειρα, η κουζίνα του βασίστηκε σε όσα προσφέρει ο τόπος: όσπρια, λαχανικά, ψάρια, θαλασσινά, ελαιόλαδο, κρασί. Χωρίς περίπλοκες τεχνικές, αλλά με βαθιά γνώση της πρώτης ύλης, «γέννησε» ένα γαστρονομικό αφήγημα που δεν είχε ως στόχο να εντυπωσιάσει , αλλά να αναδείξει την αλήθεια της γεύσης και την ευγνωμοσύνη στον Κύριο για όσα απλόχερα μας χάρισε.
Από το μοναστικό κελί… στο διεθνές κοινό
Η μεγάλη τομή του Επιφανίου ήταν ότι «άνοιξε» τη μοναστηριακή κουζίνα προς το ευρύ κοινό. Το βιβλίο του «Μαγειρική του Αγίου Όρους» δεν ήταν απλώς ένα βιβλίο συνταγών. Ήταν μια εισαγωγή σε έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, γι’ αυτό και μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και «ταξίδεψε» σε όλο τον κόσμο.
Παράλληλα, η συμμετοχή του σε διεθνείς γαστρονομικές διοργανώσεις και παρουσιάσεις έφερε την αγιορείτικη κουζίνα σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούσαν η τεχνική και η ένταση. Εκεί, η απλότητα των μοναστηριακών πιάτων λειτούργησε ανατρεπτικά και απέδειξε ότι η ουσία προηγείται του εντυπωσιασμού.
Για πολλούς επαγγελματίες σεφ και ανθρώπους της γαστρονομίας, η γνωριμία με το έργο του γέροντα Επιφάνιου ήταν μια αποκάλυψη: μια κουζίνα βαθιά παραδοσιακή, αλλά ταυτόχρονα σύγχρονη, βιώσιμη και απόλυτα εναρμονισμένη με τις σημερινές τάσεις της συνειδητής διατροφής, πολύ πριν αυτές γίνουν μόδα.
«Όψον και Ψαλμός»: Όταν η μαγειρική συνάντησε την παράδοση
Καθοριστικό ρόλο στη διάδοση αυτής της φιλοσοφίας έπαιξε και η εκπομπή –ντοκιμαντέρ «Όψον και Ψαλμός» στην ΕΡΤ3, με τον ίδιο στο ρόλο του παρουσιαστή. Εκεί, ο Γέροντας Επιφάνιος δεν μαγείρευε απλώς μπροστά στην κάμερα. Αφηγούνταν ιστορίες, εξηγούσε τη σχέση της νηστείας με τη γεύση και έδειχνε πώς το φαγητό εντάσσεται στη μοναστηριακή καθημερινότητα. Η εκπομπή λειτούργησε σαν ένα «παράθυρο» στο Άγιον Όρος, όχι ως εξωτικό τοπίο, αλλά ως ζωντανή πολιτιστική και γαστρονομική πραγματικότητα.
{Όψον και Ψαλμός -Xταπόδι με λαδερά φασολάκια-Aχνιστή χταποδόσουπα Σαρακοστής | ΕΡΤ}
Σε μια εποχή όπου αναζητούμε ξανά την απλότητα, την καθαρή πρώτη ύλη και το νόημα πίσω από το φαγητό, το έργο του Γέροντα Επιφάνιου μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Μας δίδαξε πως με εγκράτεια και ταπεινότητα μπορούμε να πετύχουμε σπουδαία επιτεύγματα. Χάρη σ’ εκείνον η μοναστηριακή κουζίνα δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά έχει εξέχουσα θέση στο παρόν και το μέλλον της διεθνούς γαστρονομίας!!
