Στην αναδιάρθρωση των δημόσιων καταφυγίων της πρωτεύουσας προχωρά ο σχεδιασμός του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με στόχο τη δημιουργία σύγχρονων υποδομών που θα μπορούν να προστατεύσουν τον άμαχο πληθυσμό σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης.
Το σχέδιο, το οποίο επεξεργάζεται ο Νίκος Δένδιας σε συνεργασία με το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, προβλέπει τόσο την αξιοποίηση υφιστάμενων υπόγειων εγκαταστάσεων όσο και την αναβάθμιση δημόσιων χώρων που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως καταφύγια έκτακτης ανάγκης.
Κεντρική θέση στον σχεδιασμό, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει ο υπόγειος χώρος του πρώην Θεάτρου Μπάντμιντον, στο Άλσος Στρατού, ενώ παράλληλα εξετάζεται η δυνατότητα αξιοποίησης σταθμών του μετρό. Οι σχετικές ανακοινώσεις αναμένονται πριν τα Χριστούγεννα, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν οριστικοποιηθεί οι τεχνικές προδιαγραφές, το κόστος ή το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Αθήνα δεν διαθέτει σήμερα σύγχρονα, οργανωμένα καταφύγια με τις απαραίτητες προδιαγραφές για την ασφαλή παραμονή μεγάλου αριθμού πολιτών. Τα περισσότερα από τα υφιστάμενα καταφύγια ανάγονται στην περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και, παρά την ιστορική τους σημασία, παρουσιάζουν προβλήματα φθοράς και δεν διαθέτουν τις υποδομές που απαιτούνται για τις σημερινές συνθήκες ασφαλείας.
Το πρώην Μπάντμιντον στο σχέδιο για μεγάλο καταφύγιο
Το υπόγειο συγκρότημα του Θεάτρου Μπάντμιντον αποτελεί μία από τις βασικές επιλογές που εξετάζονται για τη δημιουργία σύγχρονου καταφυγίου. Το κτίριο, το οποίο κατασκευάστηκε το 2004 για τις ανάγκες των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, βρίσκεται πλέον σε διαδικασία κατεδάφισης, μετά την πυρκαγιά που εκδηλώθηκε τον περασμένο Ιούλιο και προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές.
Στον σχεδιασμό του υπουργείου Εθνικής Άμυνας εξετάζεται η αξιοποίηση του υπόγειου χώρου, ο οποίος εκτιμάται ότι θα μπορούσε, μετά τις απαραίτητες παρεμβάσεις, να φιλοξενήσει έως και 1.000 άτομα.
Η μετατροπή του σε οργανωμένο καταφύγιο θα απαιτήσει εκτεταμένες εργασίες και την εγκατάσταση εξειδικευμένου εξοπλισμού. Μεταξύ των παρεμβάσεων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι:
- Συστήματα εξαερισμού με ειδικά φίλτρα, για την προστασία των ανθρώπων από χημικούς και βιολογικούς παράγοντες.
- Μεταλλικές θύρες βαρέως τύπου, οι οποίες θα επιτρέπουν την ερμητική σφράγιση του χώρου σε περίπτωση πυραυλικής επίθεσης.
- Ενίσχυση της αντοχής των εγκαταστάσεων, ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις προστασίας από εξωτερικές απειλές.
- Χώροι κατάκλισης και παραμονής, προκειμένου να εξασφαλίζεται η φιλοξενία πολιτών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
- Υποδομές υγιεινής και ψυχαγωγίας, για την κάλυψη βασικών αναγκών κατά τη διάρκεια παρατεταμένης παραμονής.
- Δυνατότητα δημιουργίας υπόγειου νοσοκομείου, μέσω πρόσθετων εγκαταστάσεων και κατάλληλου εξοπλισμού.
Η συγκεκριμένη επιλογή δεν περιορίζεται, επομένως, στη δημιουργία ενός χώρου προσωρινής προστασίας από βομβαρδισμούς, αλλά αφορά την ανάπτυξη μιας υποδομής που θα μπορεί να υποστηρίξει τη διαβίωση μεγάλου αριθμού ανθρώπων σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης.
Στο μικροσκόπιο και οι σταθμοί του μετρό
Επειδή φυσικά το Μπάντμιντον, μπορεί να εξυπηρετήσει πολύ μικρό αριθμό των κατοίκων της πρωτεύουσας, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας εξετάζει την αξιοποίηση του δικτύου του μετρό ως δεύτερου πυλώνα του σχεδιασμού για την προστασία των πολιτών. Κάτι που έχει γίνει κατά κόρον στην Ουκρανία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μετρό του Κιέβου, το οποίο έχει μετατραπεί σε ένα από τα μεγαλύτερα καταφύγια της χώρας. Κατά τη διάρκεια των ρωσικών βομβαρδισμών, εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες έχουν χρησιμοποιήσει τους σταθμούς και τις υπόγειες εγκαταστάσεις για προστασία και διανυκτέρευση.
Σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν γίνει επισκέψεις σε σταθμούς, προκειμένου να αξιολογήσουν την καταλληλότητά τους και τις δυνατότητες προσαρμογής τους σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η εγκατάσταση συστημάτων εξαερισμού και η δημιουργία κατάλληλων χώρων υγιεινής, ώστε οι σταθμοί να μπορούν να φιλοξενήσουν πολίτες εφόσον απαιτηθεί.
Το δίκτυο του μετρό προσφέρει τη δυνατότητα συγκέντρωσης και προσωρινής προστασίας μεγάλου αριθμού ανθρώπων, ωστόσο η αξιοποίησή του για παρατεταμένη παραμονή προϋποθέτει πρόσθετες υποδομές.
Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης εξετάζονται επίσης λύσεις που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες, όπως η μετατροπή υπόγειων χώρων στάθμευσης σε καταφύγια, με την εγκατάσταση ειδικών θυρών, συστημάτων εξαερισμού και βασικών υποδομών υποστήριξης.
Το πρόβλημα με τα υφιστάμενα καταφύγια
Ένα από τα βασικά ζητήματα που καλείται να αντιμετωπίσει το υπουργείο Εθνικής Άμυνας είναι η αποτύπωση της πραγματικής κατάστασης των καταφυγίων που υπάρχουν σήμερα στην Αττική.
Παρά το γεγονός ότι στην πρωτεύουσα διατηρείται σημαντικός αριθμός δημόσιων καταφυγίων, πολλά από αυτά κατασκευάστηκαν κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες απαιτήσεις προστασίας. Οι περισσότερες εγκαταστάσεις εμφανίζουν σημάδια εγκατάλειψης, ενώ δεν διαθέτουν εξοπλισμό που θα επέτρεπε την παραμονή πολιτών για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Την ίδια στιγμή, η διαχείριση των καταφυγίων παραμένει κατανεμημένη μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών. Σε αυτήν εμπλέκονται το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, οι υπηρεσίες Παλλαϊκής Άμυνας και Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτων Αναγκών, καθώς και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Σε περίοδο πολέμου, όμως την κεντρική ευθύνη για τη λειτουργία των καταφυγίων και την εφαρμογή των σχεδίων προστασίας του άμαχου πληθυσμού αναλαμβάνει το ΓΕΕΘΑ.
Ο σχεδιασμός δεν αφορά μόνο την Αθήνα, καθώς εξετάζεται η δυνατότητα ανάπτυξης αντίστοιχων υποδομών και σε άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας. Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, όπως ο αριθμός των καταφυγίων που θα δημιουργηθούν, η δυναμικότητα φιλοξενίας τους, οι απαιτούμενες επενδύσεις και ο χρόνος ολοκλήρωσης των έργων.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
Η ετοιμότητα της Ευρώπης σε δημόσια και ιδιωτικά καταφύγια πολέμου παρουσιάζει έντονες ανισότητες ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο. Μετά το 2022 και την υιοθέτηση της ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ετοιμότητας της Ένωσης (Preparedness Union Strategy), πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναβαθμίζουν παλιές υποδομές ή θεσπίζουν νέους οικοδομικούς κανονισμούς, ωστόσο η σημερινή εικόνα διαφέρει δραστικά από χώρα σε χώρα.
Ελβετία
Η Ελβετία διαθέτει το πιο πλήρες σύστημα παγκοσμίως, με περίπου 370.000 δημόσια και ιδιωτικά καταφύγια που προσφέρουν περίπου 9 εκατομμύρια θέσεις, καλύπτοντας πάνω από το 100% του πληθυσμού. Από το 1963 ισχύει ο νόμος που προβλέπει ένα καταφύγιο για κάθε κάτοικο, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των υποδομών ύψους άνω των 220 εκατομμυρίων ελβετικών φράγκων.
Φινλανδία
Η Φινλανδία διαθέτει περίπου 50.500 καταφύγια με συνολική χωρητικότητα 4,8 εκατομμυρίων θέσεων, καλύπτοντας το 85% έως 90% του πληθυσμού, ενώ ειδικά στο Ελσίνκι η χωρητικότητα ξεπερνά τον αριθμό των κατοίκων. Οι χώροι αυτοί λειτουργούν σε καιρό ειρήνης ως αθλητικά κέντρα, πισίνες ή υπόγεια γκαράζ και μετατρέπονται σε πλήρως λειτουργικά καταφύγια εντός 72 ωρών.
Σουηδία
Στη Σουηδία καταγράφονται περίπου 64.000 καταφύγια με χωρητικότητα 7 εκατομμυρίων θέσεων, τα οποία καλύπτουν περίπου το 70% του πληθυσμού. Υπάρχει θεσμοθετημένη υποχρέωση ετοιμότητας εντός 48 ωρών και η κυβέρνηση επενδύει σημαντικά κονδύλια για τον εκσυγχρονισμό και την αντικατάσταση φίλτρων χημικής, βιολογικής και ραδιολογικής προστασίας.
Δανία
Η Δανία διαθέτει χιλιάδες δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους προστασίας που καλύπτουν από 57% έως 80% του πληθυσμού, ανάλογα με την κατηγορία των χώρων. Βρίσκεται σε εξέλιξη πανεθνικός έλεγχος καταλληλότητας των υπαρχόντων καταφυγίων που κατασκευάστηκαν την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.
Νορβηγία
Στη Νορβηγία υπάρχουν περίπου 18.600 έως 20.000 καταφύγια με χωρητικότητα 2,5 εκατομμυρίων θέσεων, καλύπτοντας περίπου το 45% του πληθυσμού. Παρότι η κατασκευή νέων καταφυγίων είχε παγώσει το 1998, προωθείται πλέον νέο πλαίσιο για υποχρεωτικά καταφύγια σε κρίσιμες υποδομές και αξιοποίηση υπόγειων χώρων στάθμευσης.
Πολωνία
Η Πολωνία διαθέτει περίπου 300.000 θέσεις σε αμιγή καταφύγια, ποσοστό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από 1% του πληθυσμού, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη πανεθνική απογραφή όλων των χώρων προστασίας. Από το 2026 ισχύουν νέοι κανονισμοί που υποχρεώνουν τις νέες πολυκατοικίες, τα δημόσια κτίρια και τα υπόγεια γκαράζ να κατασκευάζονται με προδιαγραφές προσωρινού καταφυγίου, με κρατική επιδότηση.
Γερμανία
Από τα περίπου 2.000 δημόσια καταφύγια της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου, στη Γερμανία παραμένουν διαθέσιμα μόλις 579, με χωρητικότητα περίπου 478.000 θέσεων (ποσοστό 0,5% έως 5% του πληθυσμού). Εκπονείται εθνικό σχέδιο για τη δημιουργία 1 εκατομμυρίου θέσεων προστασίας μέσω της μετατροπής σταθμών μετρό, σηράγγων και υπόγειων χώρων.
Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία
Στις χώρες της Δυτικής και Νότιας Ευρώπης τα δημόσια καταφύγια καλύπτουν κάτω από το 1% έως 2% του πληθυσμού, καθώς δεν υπάρχει οργανωμένο δίκτυο για τον γενικό πληθυσμό. Παρατηρείται ωστόσο μεγάλη αύξηση στη ζήτηση κατασκευής ιδιωτικών καταφυγίων, ιδιαίτερα στην Ισπανία.
Γενικές ευρωπαϊκές προδιαγραφές και ετοιμότητα
Τα σύγχρονα ευρωπαϊκά καταφύγια βασίζονται στην αρχή της διπλής χρήσης, λειτουργώντας καθημερινά ως γυμναστήρια, σταθμοί μετρό ή υπόγεια πάρκινγκ με ενισχυμένο σκυρόδεμα και θωρακισμένες πόρτες. Παρέχουν προστασία από ωστικά κύματα, θραύσματα, καταρρεύσεις κτιρίων και ραδιενεργό σκόνη μέσω ειδικών φίλτρων υπερπίεσης. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συστήνει σε όλους τους πολίτες να διατηρούν στο σπίτι βασικές προμήθειες επιβίωσης (νερό, τρόφιμα, φακό, ραδιόφωνο, φάρμακα) για τουλάχιστον 72 ώρες, καθώς η άμεση μετακίνηση προς καταφύγια δεν είναι πάντοτε εφικτή.
Πηγή: ethnos.gr




























