Ελαιοτριβείο Χροναράκη - Τυποποίηση Ελαιολάδου
Παρράς Euronics
Παρράς Euronics
Silk Oil Παρασκευόπουλος
Silk Oil Παρασκευόπουλος
Ελαιοτριβείο Χροναράκη - Τυποποίηση Ελαιολάδου
Κόσμος

Οι κάλπες που κρίνουν το μέλλον της Ευρώπης: Ο φόβος της ακροδεξιάς και ο καθοριστικός ρόλος της Γαλλίας

Οι κάλπες που κρίνουν το μέλλον της Ευρώπης: Ο φόβος της ακροδεξιάς και ο καθοριστικός ρόλος της Γαλλίας Φωτογραφία: ΑΠΕ-ΜΠΕ.EPA/OLIVIER MATTHYS
Από τις πρόωρες κάλπες της Ισπανίας μέχρι τις αναμετρήσεις σε Πολωνία και Ιταλία, η άνοδος της ακροδεξιάς απειλεί με παράλυση τις Βρυξέλλες – Οι αναλυτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι μια ενδεχόμενη επικράτηση της Μαρίν Λεπέν στο Παρίσι θα μπορούσε να κλονίσει τα ίδια της τα θεμέλια
Γεωργικά Μηχανήματα ΣΚΟΥΤΑΣ - STIHL
Γεωργικά Μηχανήματα ΣΚΟΥΤΑΣ - STIHL
Θάνος Καράμπελας - Γεωπόνος
Θάνος Καράμπελας - Γεωπόνος

Στα τέλη του 1998, ο Τόνι Μπλερ βρισκόταν στην πρωθυπουργία της Βρετανίας, ο Λιονέλ Ζοσπέν κρατούσε το τιμόνι της Γαλλίας και ο Γκέρχαρντ Σρέντερ είχε μόλις αναλάβει την καγκελαρία της Γερμανίας. Σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση 15 κρατών-μελών, τα φιλοευρωπαϊκά, κεντροαριστερά κόμματα κυριαρχούσαν —είτε αυτοδύναμα είτε σε κυβερνήσεις συνεργασίας— στις 13 από τις 15 πρωτεύουσες.

Η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη ανέβαζε το βιοτικό επίπεδο και η διεύρυνση προς την Ανατολή βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Την ίδια ώρα στην Ουάσινγκτον, ο Μπιλ Κλίντον χάρασσε τη δική του εκδοχή του κεντρώου «τρίτου δρόμου», αναζητώντας τη χρυσή τομή ανάμεσα στον καπιταλισμό της ελεύθερης αγοράς και τον παραδοσιακό σοσιαλισμό. Η ΕΕ έμοιαζε να έχει τον άνεμο της Ιστορίας στα πανιά της.

Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, το πολιτικό εκκρεμές της ηπείρου γέρνει ξανά μονόπλευρα. Μόνο που αυτή τη φορά, τη δυναμική κρατά στα χέρια της η εθνικιστική ακροδεξιά, απειλώντας να ξηλώσει τη μεταπολεμική συναίνεση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η ενωμένη Ευρώπη. Από τα τέλη αυτού του μήνα έως το τέλος του επόμενου έτους, ένας πρωτοφανής εκλογικός «υπερκύκλος» θα σαρώσει την Ένωση, αναφέρει χαρακτηριστικά σε ανάλυσή του ο Guardian. Οι πολίτες σε τέσσερις από τις πέντε μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ —πληθυσμιακά και οικονομικά— προσέρχονται στις κάλπες, ενώ το εκλογικό ημερολόγιο περιλαμβάνει επίσης εθνικές αναμετρήσεις σε Ελλάδα, Εσθονία, Φινλανδία και Σλοβακία, καθώς και κρίσιμες περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία.

Το ντόμινο των καλπών

Η αυλαία ανοίγει στην Ισπανία με τις πρόωρες εκλογές της 29ης Νοεμβρίου. Ο σοσιαλιστικός συνασπισμός του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ βρίσκεται αντιμέτωπος με το φάσμα της ήττας από τη συμμαχία του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος (PP) και του ακροδεξιού Vox — ένα σχήμα που ήδη δοκιμάζεται στη διακυβέρνηση αρκετών ισπανικών περιφερειών.

Τη σκυτάλη παίρνει την άνοιξη η Γαλλία, με προεδρικές και βουλευτικές εκλογές. Στην κούρσα για το Ελιζέ, η Μαρίν Λεπέν του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού (RN) προβάλλει ως το αδιαφιλονίκητο φαβορί, αφήνοντας πολύ πίσω τόσο τον ριζοσπάστη της άκρας αριστεράς Ζαν-Λυκ Μελανσόν όσο και μια απελπιστικά κατακερματισμένη συστημική αντιπολίτευση.

Λίγους μήνες αργότερα, στην Πολωνία, τα εθνικιστικά κόμματα —που αθροιστικά αγγίζουν σχεδόν το 50% των ψήφων— απειλούν ευθέως να εκθρονίσουν τον φιλελεύθερο συνασπισμό του Ντόναλντ Τουσκ, παρά τις εσωτερικές τους τριβές. Και στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι, επικεφαλής των μεταφασιστικών ριζών «Αδελφών της Ιταλίας», διεκδικεί μια δεύτερη θητεία πριν από το τέλος του 2027, δεχόμενη ωστόσο ασφυκτικές πιέσεις από τα δεξιά της, από το νεοσύστατο και σκληροπυρηνικό κόμμα «Εθνικό Μέλλον».

Το ευρωπαϊκό παράδοξο και η φθορά του παραδοσιακού κέντρου

Παραδόξως, αυτή η εθνικιστική επέλαση συντελείται τη στιγμή που η δημοτικότητα της ΕΕ αγγίζει ιστορικά υψηλά. Σοκαρισμένοι από το χάος του Brexit και αναζητώντας απάγκιο σε έναν ασταθή κόσμο, ένα ποσοστό-ρεκόρ 74% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι η χώρα του ωφελείται από τη συμμετοχή της στην Ένωση. Πλέον, ελάχιστα ευρωσκεπτικιστικά κόμματα τολμούν να ζητήσουν ανοιχτά την έξοδο.

Ωστόσο, οι εθνικιστές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις Βρυξέλλες ως έναν υπερεθνικό μηχανισμό που επιβάλλεται «από τα πάνω» και ροκανίζει την εθνική κυριαρχία. Στόχος τους δεν είναι η αποχώρηση, αλλά η μετάλλαξη της ΕΕ σε μια χαλαρή ένωση κυρίαρχων εθνών-κρατών. Όπως προειδοποιεί η Ιταλίδα πολιτική επιστήμονας Ναταλί Τότσι, αυτός ο εκλογικός υπερκύκλος μπορεί να «αλλάξει δραματικά το πρόσωπο της Ευρώπης», οδηγώντας όχι απλώς σε «μια αργή διάβρωση, αλλά στο άδειασμα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος εκ των έσω — αν όχι σε μια ολοκληρωτική κατάρρευση».

Κάθε χώρα έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, όμως οι αναλυτές εντοπίζουν κοινούς υποκείμενους παράγοντες: η αναιμική ανάπτυξη, η δημογραφική γήρανση, τα στενά δημοσιονομικά περιθώρια και η ακρίβεια έχουν διαβρώσει τη βάση των παραδοσιακών κομμάτων της κεντροαριστεράς και της κεντροδεξιάς. Το κύμα νεανικών διαδηλώσεων που σαρώνει την ήπειρο είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου της κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Η «κανονικοποίηση» της ακροδεξιάς

Την ίδια ώρα, τα εθνικιστικά κόμματα αποδεικνύονται εξαιρετικά επιδέξια στην εργαλειοποίηση κάθε πιθανής κρίσης — από το μεταναστευτικό και τα εμβόλια, μέχρι την πράσινη μετάβαση, τη βοήθεια στην Ουκρανία και την παγκοσμιοποίηση. Αφηγήματα που τροφοδοτούνται τόσο από τη ρωσική παραπληροφόρηση όσο και από την απροκάλυπτη στήριξη του Λευκού Οίκου του Ντόναλντ Τραμπ προς τα «πατριωτικά» κινήματα. Το αποτέλεσμα είναι η βαθιά πόλωση: σχεδόν ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψηφίζει πλέον ακροδεξιά — ποσοστό σχεδόν πενταπλάσιο σε σχέση με τα μέσα της δεκαετίας του ’90.

Η πορεία αυτή δεν ήταν χωρίς πισωγυρίσματα. Τον τελευταίο χρόνο, ενώ η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) κατέγραψε ιστορική νίκη στην ανατολική Γερμανία, στην Ολλανδία το κόμμα του Γκερτ Βίλντερς έχασε σχεδόν το ένα τρίτο των εδρών του, ο Βίκτορ Όρμπαν υπέστη βαριά ήττα στην Ουγγαρία και οι Σουηδοί Δημοκράτες υποχώρησαν για πρώτη φορά έπειτα από 16 χρόνια.

Η γενική τάση παραμένει ανοδική — κυρίως, όπως επισημαίνουν οι πολιτικοί επιστήμονες, επειδή τα μέσα ενημέρωσης «κανονικοποίησαν» τη ρητορική της ακροδεξιάς, ιδίως στο μεταναστευτικό. Παράλληλα, η κεντροδεξιά ρίχνει σταδιακά τα «τείχη προστασίας» που απέκλειαν κάθε συνεργασία με τα άκρα. Ακόμη και στις Βρυξέλλες, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) συμπράττει ολοένα και συχνότερα με ομάδες στα δεξιά του για να «ξηλώσει» πτυχές της Πράσινης Συμφωνίας και να σκληρύνει τη μεταναστευτική πολιτική.

Ο κίνδυνος παράλυσης και το γαλλικό «κλειδί»

Το μεγαλύτερο πλήγμα για την ΕΕ ενδέχεται να εκδηλωθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου σήμερα απομένουν μόλις τρεις κεντροαριστεροί ηγέτες στους 27. Αν μέχρι τα τέλη του 2027 ευρωσκεπτικιστές ηγέτες σε Γαλλία, Ισπανία και Πολωνία προστεθούν σε εκείνους της Ιταλίας, της Τσεχίας, της Ρουμανίας, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας, δεν θα έχουν την πλειοψηφία για να αλλάξουν τις ευρωπαϊκές συνθήκες. Θα συγκροτούν, όμως, μια πανίσχυρη μειοψηφία αρνησικυρίας, ικανή να «παγώσει» τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, τη διεύρυνση, τη στήριξη στην Ουκρανία και την ενοποίηση σε κρίσιμους τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια και η τεχνολογία.

Η «ασφάλεια των αριθμών», σημειώνει η Τότσι, μπορεί να αλλάξει και τη στάση της Τζόρτζια Μελόνι. Μέχρι σήμερα, η σχετική μετριοπάθειά της υπαγορευόταν από την απομόνωσή της ανάμεσα σε ηγέτες όπως ο Μακρόν, ο Σάντσεθ και ο Τουσκ, αλλά και από την εξάρτηση της Ρώμης από τα 200 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης. Με συμμάχους όπως η Λεπέν, ο Πολωνός Γιάροσλαβ Κατσίνσκι (PiS) και μια κυβέρνηση με τη στήριξη του Vox, και με τα ευρωπαϊκά κονδύλια να στερεύουν, η Ιταλίδα πρωθυπουργός θα έχει ελάχιστα κίνητρα να παίζει με τους κανόνες των Βρυξελλών.

Όλοι οι αναλυτές, ωστόσο, συμφωνούν ότι το κλειδί βρίσκεται στο Παρίσι. Το πρόγραμμα της Λεπέν προμηνύει μετωπική σύγκρουση: περικοπή 11 δισ. ευρώ από τη γαλλική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ, συνταγματικό δημοψήφισμα για την υπεροχή του γαλλικού έναντι του ευρωπαϊκού δικαίου και αμφισβήτηση των κανόνων της ενιαίας αγοράς. Όπως τονίζει ο Μουτζτάμπα Ραχμάν της Eurasia Group, σε αντίθεση με τον Όρμπαν, μια πρόεδρος Λεπέν στη Γαλλία θα διέθετε «πολύ μεγαλύτερη ισχύ για να υπονομεύσει εκ των έσω την υπερεθνική αρχιτεκτονική της ΕΕ».

Τριάντα χρόνια μετά το 1998, οι επερχόμενες κάλπες αποτελούν, κατά τον Στέφαν Λένε του Carnegie Europe, ένα «κρίσιμο τεστ αντοχής». Ο κίνδυνος ίσως να μην είναι η άμεση διάλυση της ΕΕ, αλλά κάτι εξίσου σοβαρό: η αδυναμία της να εξελιχθεί ώστε να απαντήσει στις προκλήσεις του μέλλοντος, οδηγούμενη αργά αλλά σταθερά στην πολιτική και γεωπολιτική «απώλεια βαρύτητας».

Πηγή: in.gr

Ακολουθήστε το ilialive.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις Ειδήσεις