Σημαντικές παρεμβάσεις στη χωρική οργάνωση των μικρών οικισμών της Ηλείας προβλέπει το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ), το οποίο καθορίζει για πρώτη φορά σαφές πλαίσιο οριοθέτησης, ζωνοποίησης και ανάπτυξης για δεκάδες οικισμούς με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων.
Ο σχεδιασμός, όπως παρουσιάστηκε σε ειδική εκδήλωση στο Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο, βασίζεται σε πολυγωνικές ζώνες μέσα στις οποίες καθορίζονται οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες, οι χρήσεις γης, οι όροι δόμησης και το καθεστώς προστασίας. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στους μικρούς οικισμούς, οι οποίοι αποτελούν σημαντικό στοιχείο της χωρικής και κοινωνικής ταυτότητας της Ηλείας.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η μεθοδολογία οριοθέτησης διαφοροποιείται ανάλογα με το μέγεθος των οικισμών. Για τους οικισμούς έως 700 κατοίκους, το όριο καθορίζεται ουσιαστικά από τις αποφάσεις του Νομάρχη, ενώ για τους οικισμούς από 700 έως 2.000 κατοίκους εφαρμόζεται σύστημα ζωνοποίησης που καθορίζει διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης και δόμησης.
Ζώνες οικισμού και ανάπτυξης
Η πολεοδομική οργάνωση των οικισμών βασίζεται σε τέσσερις βασικές ζώνες:
• Ζώνη Α: αποτελεί τον ιστορικό πυρήνα του οικισμού που προϋφίσταται του 1923. Πρόκειται για το συνεκτικό τμήμα με τουλάχιστον 10 οικοδομές σε μικρές μεταξύ τους αποστάσεις.
• Ζώνη Β: αφορά το συνεκτικό τμήμα που αναπτύχθηκε από το 1923 έως το 1983.
• Ζώνη Β1: περιλαμβάνει το πιο διάσπαρτο τμήμα δόμησης της ίδιας περιόδου, όπου οι αποστάσεις μεταξύ των κτισμάτων είναι μεγαλύτερες.
• Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (ΖΑΟ): αποτελεί τη ζώνη που εκτείνεται πέρα από τις προηγούμενες και λειτουργεί ως χώρος μελλοντικής ανάπτυξης.
Η περιοχή μεταξύ της Ζώνης Β1 και του ορίου του οικισμού χαρακτηρίζεται ως ζώνη ανάπτυξης. Εκεί προβλέπεται μεγαλύτερη αρτιότητα οικοπέδων – συνήθως της τάξης των δύο στρεμμάτων – ώστε να εξασφαλιστεί καλύτερη οργάνωση της επέκτασης των οικισμών, αλλά και να αποφευχθεί η διάχυση της κατοικίας μέσα στην αγροτική γη.
Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, πολλές από αυτές τις περιοχές δεν είναι σήμερα δομημένες, καθώς πρόκειται κυρίως για αγροτικές εκτάσεις που θα μπορούσαν στο μέλλον να δεχθούν ανάπτυξη, εφόσον υπάρξει αυξημένη οικιστική πίεση.
Οι κατηγορίες οικιστικών περιοχών
Στο πλαίσιο της χωρικής οργάνωσης του ΕΠΣ καταγράφονται επτά βασικές κατηγορίες οικιστικών περιοχών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
• οικισμοί κάτω των 2.000 κατοίκων που οριοθετούνται για πρώτη φορά (9)
• οριοθετημένοι οικισμοί με απόφαση Νομάρχη που αναοριοθετούνται (28)
• οικισμοί με ήδη έγκυρο όριο
• οικιστικές περιοχές με πολεοδομικό σχεδιασμό δεύτερου επιπέδου
• περιοχές που προβλέπεται να πολεοδομηθούν από προγενέστερα σχέδια ή νέες προτάσεις
Οι οικισμοί που οριοθετούνται για πρώτη φορά
Συνολικά εννέα οικισμοί της Ηλείας αποκτούν για πρώτη φορά επίσημα όρια:
• Δήμος Πηνειού: Αρκούδι, Καλύβια, Βρανάς
• Δήμος Πύργου: Πυργί, Παραλία, Κυανή Ακτή, Καβούρι, Καλλιθέα, Κάτω Καβούρι
Οι οικισμοί που αναοριοθετούνται
Παράλληλα, 28 οικισμοί που είχαν οριοθετηθεί με αποφάσεις Νομάρχη επανεξετάζονται και αναοριοθετούνται:
- Δήμος Ανδραβίδας - Κυλλήνης: Στρούσι, Κάστρο, Νεοχώρι, Μυρσίνη, Αρετή, Κουρτέσι
- Δήμος Πηνειού : Ρεγκλαίικα, Δήμητρα, Λυγιά, Μάχος, Καβάσιλας, Καρδιακαύτι, Παλαιοχώρι
- Δήμος Ήλιδας : Πετρούλες, Δουναίικα, Κάτω Κερτεζαίικα, Μαραθέα
- Δήμος Πύργου : Σταματαλαίικα, Μυρτέα, Σκουροχώρι, Λεβεντοχώρι, Σκαφιδιά, Άγιος Ιωάννης, Καλακαίικα, Γρανιτσαίικα, Βυτιναίικα, Άγιος Ηλίας, Κορακοχώρι
Ποιες εκτάσεις εξαιρούνται από τα όρια
Κατά την οριοθέτηση των οικισμών λαμβάνονται υπόψη συγκεκριμένα κριτήρια και περιορισμοί. Εκτός των ορίων παραμένουν, μεταξύ άλλων:
• δάση και δασικές εκτάσεις
• αρχαιολογικοί χώροι και ζώνες προστασίας μνημείων
• εκτάσεις αναδασμού που έχουν παραχωρηθεί για αγροτική χρήση
• ζώνες αιγιαλού και παραλίας
• γεωλογικά ακατάλληλες περιοχές για δόμηση
Επίσης, συνήθως δεν περιλαμβάνονται εκτάσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια της υπεραστικής συγκοινωνίας ή νεότερα κοιμητήρια.
Για τη διαμόρφωση των ορίων χρησιμοποιούνται στοιχεία όπως ορθοφωτοχάρτες του Κτηματολογίου (1945–1960), αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού του 1985, οι κυρωμένοι δασικοί χάρτες, στοιχεία για το οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο καθώς και δεδομένα από το Κτηματολόγιο για περιοχές αναδασμού.
