Για το ευρύ κοινό είναι ένας από τους κορυφαίους αστυνομικούς συντάκτες της χώρας. Για τη δημοσιογραφική οικογένεια είναι ο «δάσκαλός» μας. Ο Πάνος Σόμπολος είναι από εκείνους τους δημοσιογράφους που δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του αστυνομικού ρεπορτάζ, καταγράφοντας εγκλήματα, τραγωδίες και γεγονότα που σημάδεψαν την ελληνική κοινωνία. Μετά τη συνταξιοδότησή του, έκανε πραγματικότητα μια επιθυμία που είχε από τα χρόνια της ενεργού δημοσιογραφικής του δράσης: να αποτυπώσει σε βιβλία όσα έζησε, όσα είδε, αλλά και όσα ανακάλυψε μέσα από την έρευνα σε παλαιότερα αστυνομικά αρχεία.
Σήμερα, με το όγδοο βιβλίο του, «Γυναικοκτονίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο», από τις εκδόσεις Πατάκη, επιστρέφει σε 42 πραγματικές υποθέσεις δολοφονιών γυναικών, από το 1950 μέχρι τις ημέρες μας. Υποθέσεις που αποκαλύπτουν όχι μόνο την ακραία βία, αλλά και τις κοινωνικές αντιλήψεις, τις προκαταλήψεις και τις σιωπές που για χρόνια επέτρεπαν στην κακοποίηση να μένει πίσω από κλειστές πόρτες.
Ανάμεσα στις ιστορίες του βιβλίου βρίσκεται και μια υπόθεση από την Ηλεία, εκείνη που ενέπνευσε το γνωστό τραγούδι «Ο Γιάννης ο φονιάς», σε στίχους του Νίκου Γκάτσου και μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, με τη φωνή του Μανώλη Μητσιά. Μια ιστορία που αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις αντιλήψεις μιας άλλης εποχής, όταν ένα έγκλημα μπορούσε να δικαιολογηθεί στο όνομα της «τιμής» και ο δράστης να επιστρέψει στον τόπο του ως ήρωας.
Την Τρίτη 10 Νοεμβρίου, ο Πάνος Σόμπολος θα βρεθεί στον Πύργο, προσκεκλημένος του βιβλιοπωλείου «Κορκολής», για την παρουσίαση του νέου του βιβλίου, στο Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο στις 19.00. Με αφορμή την παρουσία του στην Ηλεία, μιλά στο ilialive.gr για τις συγκλονιστικές υποθέσεις που καταγράφει, τις αλλαγές στην ελληνική κοινωνία, τη σημασία της καταγγελίας της κακοποίησης, αλλά και τα μαθήματα ζωής που αφήνει πίσω της μια μακρά πορεία στο αστυνομικό ρεπορτάζ.
«Στον Πύργο έρχομαι πάντα. Με συνδέουν σχέσεις φιλίας, εκτός από τις τόσες φορές που έχω έρθει για ρεπορτάζ. Πάντα με τιμάει και τον τιμάω κι εγώ και χαίρομαι που θα είμαι και πάλι εδώ», μας λέει, εκφράζοντας τη χαρά του που θα συναντήσει ξανά το αναγνωστικό κοινό της περιοχής.
Πρόκειται για το όγδοο βιβλίο σας μετά τη συνταξιοδότησή σας. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε στη συγγραφή του και πόσο δύσκολο είναι να μετατρέπετε πραγματικές, συχνά τραγικές ιστορίες, σε βιβλία;
Είναι το όγδοο βιβλίο μου από τότε που συνταξιοδοτήθηκα. Όταν εργαζόμουν, είχα την επιθυμία μόλις θα έβγαινα στη σύνταξη, όλα όσα ζούσα και κατέγραφα στο ρεπορτάζ να προσπαθήσω να τα αποτυπώσω σε βιβλία.
Βέβαια, δεν καταγράφω μόνο όσα έζησα προσωπικά. Ανατρέχω και σε αρχεία του παρελθόντος, της τότε Χωροφυλακής και της τότε Αστυνομίας Πόλεων, ακόμη και σε εποχές πριν ξεκινήσω τη δημοσιογραφία. Θέλω να είμαι απολύτως σωστός σε όσα γράφω. Δεν γράφω αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά πραγματικά περιστατικά, τα οποία τεκμηριώνονται από στοιχεία και δεν επιδέχονται αμφισβήτησης.
Ποιο είναι το περιεχόμενο του βιβλίου «Γυναικοκτονίες που συγκλόνισαν το πανελλήνιο»; Ποιες υποθέσεις επιλέξατε να συμπεριλάβετε;
Είναι το όγδοο κατά σειρά βιβλίο μου και περιλαμβάνει 42 δολοφονίες γυναικών. Αρχικά είχα συμπεριλάβει 50 υποθέσεις, αλλά τελικά, για λόγους αναγνωσιμότητας, περιορίσαμε τον αριθμό.
Πρόκειται για δολοφονίες που έγιναν σε ολόκληρη την Ελλάδα: στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, τον Έβρο και σε πολλές ακόμη περιοχές. Οι υποθέσεις καλύπτουν μια χρονική περίοδο από το 1950 μέχρι σήμερα.
Ξεκινώ με τη δολοφονία της Καρολάιν από τον σύζυγό της, ο οποίος επί 37 ημέρες υποκρινόταν ότι ήταν συντετριμμένος, μέχρι που οι αστυνομικοί αποκάλυψαν την αλήθεια και αναγκάστηκε να ομολογήσει. Στο βιβλίο περιλαμβάνονται επίσης οι δολοφονίες της Ελένης Τοπαλούδη στη Ρόδο, της Γαρυφαλλιάς στη Φολέγανδρο και άλλες των πρόσφατων ετών.
Ανάμεσα στις παλαιότερες υποθέσεις βρίσκεται και μια δολοφονία που σημειώθηκε σε χωριό της Ηλείας και ενέπνευσε το τραγούδι «Ο Γιάννης ο φονιάς», που ερμήνευσε ο Μανώλης Μητσιάς, σε στίχους του Νίκου Γκάτσου και μουσική του Μάνου Χατζιδάκι.
Η δολοφονία αυτή έγινε, όπως έλεγαν τότε, για λόγους «τιμής». Αναδεικνύει, μάλιστα, με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη νοοτροπία της εποχής. Ο δράστης δικάστηκε, αθωώθηκε και επέστρεψε στο χωριό του με επευφημίες! Και δεν ήταν κάτι που συνέβαινε μόνο στην Ηλεία. Τέτοιες συμπεριφορές συναντούσαμε σε ολόκληρη την Ελλάδα. Έτσι ήταν τότε η κοινωνία.
Ευτυχώς, η κοινωνία έχει αλλάξει σημαντικά από τότε. Ωστόσο, οι ιστορίες που περιγράφετε αποκαλύπτουν μια σκληρή πραγματικότητα για τη θέση της γυναίκας σε προηγούμενες δεκαετίες.
Έχει αλλάξει προς το θετικό. Η κοινωνία βλέπει πλέον διαφορετικά αυτά τα ζητήματα. Στο βιβλίο υπάρχουν εγκλήματα που πραγματικά δεν τα χωράει ο ανθρώπινος νους. Ο αναγνώστης θα συναντήσει περιστατικά που σήμερα μας φαίνονται αδιανόητα. Κι όμως, συνέβησαν!
Ένας άντρας σκότωσε τη γυναίκα του επειδή δεν του είχε σιδερώσει το πουκάμισο. Σε ένα χωριό της Εύβοιας, ένας άλλος τη σκότωσε επειδή δεν του είχε ετοιμάσει το φαγητό. Σε μια ακόμη υπόθεση, ο άντρας δολοφόνησε τη γυναίκα του επειδή γεννούσε μόνο κορίτσια και εκείνος ήθελε αγόρι. Όταν γεννήθηκε και το πέμπτο κορίτσι, την έσφαξε! Αδιανόητες καταστάσεις. Κι όμως, όλα αυτά συνέβησαν.
Το σημαντικό είναι να μιλάει η γυναίκα. Σήμερα ανοίγουν στόματα. Η γυναίκα μιλάει, δεν φοβάται τόσο όσο παλαιότερα μήπως ρεζιλευτεί ή στιγματιστεί από την κοινωνία. Τότε δεν τολμούσε να μιλήσει και υφίστατο τα πάνδεινα. Κανείς δεν μιλούσε, κανείς δεν ζητούσε βοήθεια.
Ένα από τα σημαντικά μηνύματα που θέλω να περάσω μέσα από το βιβλίο είναι ότι πρέπει να μιλούν και τα συγγενικά πρόσωπα που γνωρίζουν πως μια γυναίκα κακοποιείται. Να μιλάει και ο γείτονας όταν αντιλαμβάνεται κάτι τέτοιο. Να σηκώνει το τηλέφωνο, ακόμη και ανώνυμα, και να ειδοποιεί την Αστυνομία. Αν δεν το κάνουμε, είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι για την κατάληξη.
Παρότι πλέον περισσότερες γυναίκες βρίσκουν το θάρρος να μιλήσουν και να καταγγείλουν την κακοποίηση, τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας που καταγράφονται εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία. Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η εικόνα; Έχει αυξηθεί η βία ή απλώς καταγράφεται πλέον περισσότερο;
Κατά την προσωπική μου άποψη, παλαιότερα υπήρχαν πολύ περισσότερα περιστατικά κακοποίησης, απλώς δεν άνοιγαν στόματα. Σήμερα οι γυναίκες μιλούν περισσότερο και γι' αυτό καταγράφονται περισσότερα περιστατικά.
Τα περιστατικά είναι πάρα πολλά, πάνω από 100 σε καθημερινή βάση σε ολόκληρη την Ελλάδα, και αυτό έχει προβληματίσει πολλούς ειδικούς, εγκληματολόγους, ψυχολόγους και άλλους επιστήμονες.
Κατά την προσωπική μου άποψη, ένας από τους παράγοντες είναι και η πορεία προς την ισότητα των δύο φύλων, η οποία παλαιότερα δεν υπήρχε στον βαθμό που υπάρχει σήμερα. Πολλοί άντρες, ακόμη και στις μέρες μας, δεν αποδέχονται αυτή την ισότητα. Και αυτό είναι ένα από τα στοιχεία που τροφοδοτούν τέτοιες συμπεριφορές.
Δεν πρέπει, όμως, να ξεχνάμε και τα παιδιά. Τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον ενδοοικογενειακής βίας είναι επίσης θύματα. Μπορείτε να φανταστείτε πώς διαμορφώνεται ο ψυχισμός τους όταν βιώνουν τέτοιες καταστάσεις και πώς μπορεί να επηρεαστεί η μετέπειτα πορεία τους μέσα στην κοινωνία;
Τι θα θέλατε να κρατήσει από το βιβλίο μια γυναίκα αναγνώστρια και τι ένας άντρας; Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θέλετε να περάσετε μέσα από τις 42 αυτές υποθέσεις;
Πολλά είναι τα μηνύματα που περνούν μέσα από αυτές τις 42 υποθέσεις. Ένα από τα σημαντικότερα είναι ότι, όταν μια γυναίκα συνάψει μια σχέση και διαπιστώσει ακόμη και την παραμικρή κακοποιητική συμπεριφορά, πρέπει να απομακρυνθεί αμέσως. Να φύγει όσο είναι νωρίς. Όσο πιο γρήγορα διακόψει τη σχέση, τόσο πιο εύκολα θα είναι τα πράγματα. Όσο περνάει ο καιρός, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί χωρίς καν να το αντιληφθεί. Ο κακοποιητής άντρας δεν αλλάζει με τίποτα στην πορεία της ζωής του. Χειρότερος θα γίνεται, καλύτερος ποτέ! Έχω ακούσει πολλές γυναίκες να λένε «θα τον αλλάξω». Δεν πρέπει να έχουν ποτέ αυτή την ψευδαίσθηση. Ο κακοποιητής δεν αλλάζει. Γίνεται όλο και χειρότερος.
Ο άντρας αναγνώστης, από την άλλη, θα δει μέσα από αυτές τις ιστορίες το απόλυτο κακό στο οποίο μπορεί να οδηγήσει η βία. Θα αντιληφθεί πόσο σημαντικό είναι να σέβεται τη γυναίκα, να την ακούει και να αναγνωρίζει την ισοτιμία της.
Κάτι που λέω συχνά στα ζευγάρια, είτε είναι νέα είτε έχουν πολλά χρόνια κοινής ζωής, είναι ότι χρειάζονται αμοιβαίες υποχωρήσεις και αλληλοκατανόηση. Και τελικά, αν διαπιστώσουν ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν μαζί, να χωρίζουν με σεβασμό, τόσο απέναντι στα παιδιά τους όσο και απέναντι στους ίδιους τους τους εαυτούς.
Στα 45 χρόνια της δημοσιογραφικής σας διαδρομής στο αστυνομικό ρεπορτάζ ήρθατε αντιμέτωπος με το απόλυτο κακό, με ανθρώπινες τραγωδίες και εικόνες που δύσκολα μπορεί κανείς να διαχειριστεί. Πώς καταφέρνατε να αποφορτίζεστε από όλα αυτά; Σας επηρέασαν ποτέ όσα είδατε, καταγράψατε και βιώσατε;
Πράγματι, αυτό μου το λένε πολλοί και το διαπιστώνω κι εγώ στον εαυτό μου. Παρότι ασχολήθηκα με εγκλήματα, δυστυχήματα και θύματα φυσικών καταστροφών, όπως τότε που ήρθα στην Ηλεία, είχα κάτι καλό, που μάλλον μου το έδωσε η Παναγία.
Όταν επέστρεφα στο σπίτι και έκλεινα την πόρτα, άφηνα τα πάντα έξω. Υπήρχε μόνο η οικογένειά μου. Η γυναίκα μου και τα παιδιά μου. Όσο βέβαια κατάφερνα να τα βλέπω, γιατί, δυστυχώς, τα παιδιά μεγάλωσαν και εγώ δεν το πήρα χαμπάρι! Ευτυχώς, είχα μια πάρα πολύ καλή γυναίκα, την οποία έχασα το 2007. Εκείνη κράτησε την οικογένεια, γιατί εγώ έτρεχα από τη μία άκρη της Ελλάδας στην άλλη για το ρεπορτάζ.
Άφηνα, λοιπόν, τα πάντα πίσω μου όταν επέστρεφα στο σπίτι. Δεν ασχολούμουν με τίποτα από όσα είχα ζήσει στη δουλειά. Όχι ότι τα ξεχνούσα, αλλά δεν ήθελα να τα θυμάμαι μέσα στο σπίτι.
Κοιτάζοντας σήμερα πίσω, μετά από τόσα χρόνια στο αστυνομικό ρεπορτάζ, τι θεωρείτε ότι σας δίδαξε περισσότερο αυτή η διαδρομή; Τι είναι αυτό που θα θέλατε να μείνει στον κόσμο από τη δημοσιογραφική σας πορεία;
Νομίζω ότι αυτό που πρέπει να κρατήσουμε είναι πως η ανθρώπινη ζωή είναι πάνω απ' όλα. Δεν υπάρχει τίποτα που να δικαιολογεί την αφαίρεσή της, τη βία και την κακοποίηση.
Μέσα από τη δουλειά μου είδα πολλά. Είδα ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους, οικογένειες να καταστρέφονται, παιδιά να μεγαλώνουν μέσα στον πόνο. Γι' αυτό και επιμένω τόσο πολύ στο μήνυμα της έγκαιρης αντίδρασης. Δεν πρέπει να περιμένουμε να συμβεί το κακό για να κινητοποιηθούμε. Πρέπει να μιλάμε, να ακούμε και να παρεμβαίνουμε όταν αντιλαμβανόμαστε ότι ένας άνθρωπος κινδυνεύει. Η σιωπή δεν βοηθάει κανέναν.
