Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται και μένουν στον ίδιο τόπο μια ζωή. Υπάρχουν όμως κι εκείνοι που μεγαλώνουν αλλού και αισθάνονται ότι ανήκουν σε περισσότερα από ένα μέρη. Κάπως έτσι αισθάνεται η Ειρήνη Λαμπρινοπούλου για την Ηλεία. Και αυτή η αίσθηση δεν είναι τυχαία.
Η Ηλεία και ο Πύργος έχουν «χαραχθεί» στο DNA της. Είναι η εγγονή του Πυργιώτη ποιητή και συγγραφέα Τάκη Δόξα, το όνομα του οποίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το πνευματικό απόθεμα του τόπου…
Η ίδια δεν είχε την ευκαιρία να γνωρίσει προσωπικά τον παππού της. Τον γνώρισε όμως μέσα από τις αφηγήσεις της οικογένειάς της και κυρίως μέσα από το έργο και την παρακαταθήκη του. Σήμερα, επιστρέφει καλλιτεχνικά στην Ηλεία. Ο «Σταφιδόκαμπος», που φέρει την σκηνοθετική της υπογραφή παρουσιάζεται την Παρασκευή και το Σάββατο , 21 & 22 Αυγούστου, στο Αρχαίο Θέατρο Ήλιδας, στο πλαίσιο του προγράμματος του θεσμού του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός». Μια παράσταση, που συνομιλεί με τον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχωφ και χρησιμοποιεί τη σταφίδα και το σπίτι ως σύμβολα μιας κοινωνίας που αλλάζει, μιας οικονομίας που μετασχηματίζεται και μιας μνήμης που επιμένει.
Η Ειρήνη Λαμπρινοπούλου μιλά στο ilialive.gr για τον παππού της που γνώρισε μέσα από τις αφηγήσεις των άλλων, για τη δική της σχέση με την Ηλεία, για το τι σημαίνει καταγωγή, αλλά και για μια παράσταση που γεννήθηκε μέσα από τις πρόβες, τον αυτοσχεδιασμό και την ανάγκη της να κατανοήσει καλύτερα τον τόπο από τον οποίο προέρχεται.
Ο Τάκης Δόξας υπήρξε μια σημαντική προσωπικότητα για τον Πύργο, την Ηλεία και τα ελληνικά γράμματα. Εσείς, όμως, δεν είχατε την ευκαιρία να τον γνωρίσετε. Πώς έχει διαμορφωθεί η εικόνα σας για εκείνον;
Δυστυχώς, δεν είχα την ευκαιρία να γνωρίσω τον παππού μου προσωπικά. Τον γνώρισα μέσα από τις αφηγήσεις του πατέρα και του θείου μου, αλλά και μέσα από το έργο του. Υπήρξε σημαντική προσωπικότητα για τον τόπο και τα ελληνικά γράμματα, με ιδιαίτερη αγάπη για τους νέους και βαθιά αφοσίωση στον πολιτισμό και στη διάδοση των ελληνικών γραμμάτων στο εξωτερικό. Παρότι η τύχη δεν μου επέτρεψε να τον γνωρίσω από κοντά, έχω την πολύτιμη δυνατότητα να τον γνωρίζω μέσα από την παρακαταθήκη που άφησε.
Μπορεί ένας άνθρωπος να αισθάνεται ότι κατάγεται από έναν τόπο που ουσιαστικά δεν έζησε; Τι σημαίνει για εσάς η Ηλεία;
Δεν ξέρω αν υπάρχει πραγματικά η έννοια της καταγωγής ή αν είναι κάτι που κατασκευάζουμε μεγαλώνοντας, για να μπορέσουμε να εξηγήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται και μένουν στον ίδιο τόπο μια ζωή. Υπάρχουν όμως κι εκείνοι που μεγαλώνουν αλλού και αισθάνονται ότι ανήκουν σε περισσότερα από ένα μέρη. Κάπως έτσι αισθάνομαι κι εγώ για την Ηλεία.
Από τον Πύργο κατάγεται η οικογένεια του πατέρα μου. Δεν μεγάλωσα εκεί, ούτε μπορώ να διεκδικήσω μια βιωματική σχέση με τον τόπο. Έχω όμως αναμνήσεις που μοιάζουν να έχουν αφήσει πάνω μου βαθύτερο αποτύπωμα απ' όσο καταλάβαινα όταν ήμουν παιδί. Το σπίτι των θείων μου, τα πασχαλινά τραπέζια, η αυλή, οι μυρωδιές, κάποια καλοκαίρια που σήμερα υπάρχουν περισσότερο σαν αίσθηση παρά σαν εικόνα. Οι οικογενειακές ιστορίες που επαναλαμβάνονταν κάθε χρόνο όταν ήμουν παιδί και αποκτούσαν τη βαρύτητα μύθου.
Μεγαλώνοντας κατάλαβα πως οι τόποι δεν διαμορφώνονται μόνο από τη γεωγραφία αλλά και από τις αφηγήσεις. Από τις λέξεις που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι, από το χιούμορ τους, από τις σιωπές τους, από τον τρόπο που αντιλαμβάνονται την οικογένεια, την εργασία, την απώλεια, τη χαρά. Όλα αυτά τα κουβαλάμε μαζί μας όπου κι αν ζούμε.
Έχοντας ζήσει και εργαστεί στην Αθήνα, πώς βλέπετε σήμερα την αντίθεση ανάμεσα στην επαρχία και την πόλη; Ποιες διαφορές εντοπίζετε;
Συχνά μιλάμε για την επαρχία σαν να είναι ένας ξεχωριστός κόσμος απέναντι στην πόλη. Δεν είμαι σίγουρη ότι συμφωνώ. Οι συμπεριφορές που αποδίδουμε στην επαρχία υπάρχουν εξίσου στην Αθήνα. Άλλωστε η Αθήνα δεν αποτελείται μόνο από ανθρώπους που γεννήθηκαν εδώ.
Είναι μια πόλη που διαρκώς υποδέχεται ανθρώπους από αλλού, ανθρώπους που μεταφέρουν μαζί τους τις οικογένειες, τις νοοτροπίες, τις παραδόσεις και τις αντιφάσεις των τόπων τους. Καμιά φορά σκέφτομαι πως όλες οι πόλεις, όσο μεγάλες κι αν γίνουν, παραμένουν στην ουσία μεγάλα χωριά. Με μεγαλύτερη ανωνυμία ίσως, αλλά με τις ίδιες ανάγκες για αποδοχή, για αναγνώριση, για ένταξη.
Ο «Σταφιδόκαμπος» αντλεί υλικό από την Ηλεία. Πρόκειται για μια συνειδητή καλλιτεχνική επιστροφή στον τόπο καταγωγής σας;
Ο Σταφιδόκαμπος είναι η δεύτερη παράσταση που δημιουργώ, αντλώντας υλικό από την Ηλεία, μετά τη «Λυγερή» του Ανδρέα Καρκαβίτσα στο Εθνικό Θέατρο. Δεν ήταν μια συνειδητή απόφαση να επιστρέψω στον ίδιο τόπο. Το αντιλήφθηκα στην πορεία. Και τότε θυμήθηκα μια κουβέντα που μου είχε πει πριν από χρόνια ένας φίλος σκηνοθέτης: «Όταν αποδεχτείς πραγματικά από πού κατάγεσαι, τότε θα μπορέσεις να κάνεις μεγάλη τέχνη».
Ανεξάρτητα από το αν αυτή η επιστροφή μπορεί να οδηγήσει σε «μεγάλη τέχνη», τι αισθάνεστε ότι αναζητάτε εσείς μέσα από αυτήν;
Δεν έχει σημασία αν κάνω μεγάλη τέχνη ή όχι. Αυτό που έχει σημασία είναι πως κάθε φορά που επιστρέφω σε αυτόν τον τόπο αισθάνομαι πως πλησιάζω λίγο περισσότερο σε ερωτήματα που με αφορούν προσωπικά. Δεν είναι μια αναζήτηση ταυτότητας με τη στενή έννοια. Είναι μια ανάγκη να καταλάβω καλύτερα τους ανθρώπους από τους οποίους προέρχομαι, τις αντιφάσεις τους, τον τρόπο που αγάπησαν, που απέτυχαν, που επιβίωσαν. Και μέσα από αυτούς να καταλάβω και κάτι για τον εαυτό μου.
Ο «Σταφιδόκαμπος» συνομιλεί - όπως έχετε αναφέρει- με τον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχωφ. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο σε αυτή τη συνομιλία και γιατί επιλέξατε τη σταφίδα ως κεντρικό σύμβολο;
Προτιμώ τη λέξη «συνομιλία» από τις λέξεις «διασκευή» ή «μεταγραφή», γιατί αυτό ακριβώς είναι. Δεν προσπαθήσαμε να μεταφέρουμε τον Τσέχωφ στην Ελλάδα, ούτε να αφηγηθούμε ξανά την ιστορία του. Μας ενδιέφερε να σταθούμε απέναντί του και να του απαντήσουμε μέσα από έναν άλλο τόπο και μια άλλη ιστορική συνθήκη. Δανειζόμαστε κάποιες βασικές συνθήκες. Ένα σπίτι οδηγείται σε πλειστηριασμό. Μια οικογένεια χάνει τη γη κάτω από τα πόδια της. Ένα νέο οικονομικό μοντέλο εμφανίζεται και ανατρέπει ό,τι μέχρι τότε έμοιαζε σταθερό. Κυρίως όμως κρατήσαμε αυτό που για μένα είναι η καρδιά του έργου: το σπίτι. Το σπίτι ως μνήμη. Ως χώρος όπου συγκεντρώνονται γενιές ανθρώπων. Ως τόπος που επιβιώνει μέσα από τις αφηγήσεις περισσότερο παρά μέσα από τους τοίχους του. Το σπίτι είναι οι άνθρωποί του, ακόμη κι όταν αυτοί έχουν φύγει. Είναι οι σχέσεις που δημιουργούνται μέσα του, είτε πρόκειται για συγγένεια είτε για δεσμούς που η καθημερινότητα έχει κάνει ισχυρότερους από το αίμα.
Η σταφίδα, από την άλλη, δεν εμφανίζεται μόνο επειδή ανήκει στην ιστορία της Ηλείας. Είναι ένα σύμβολο. Όπως οι βυσσινιές στον Τσέχωφ, έτσι κι αυτή γίνεται φορέας μιας ολόκληρης οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας. Μιλά για την ευημερία, την κατάρρευση, την εργασία, την ιδιοκτησία, την αλλαγή. Ένα μικρό προϊόν που κουβαλά μια τεράστια ιστορία.
Το κείμενο γράφτηκε εξ ολοκλήρου μέσα στις πρόβες. Πώς είναι να ξεκινά μια παράσταση χωρίς ένα ολοκληρωμένο κείμενο και να διαμορφώνεται μέσα από τη δουλειά με τους ηθοποιούς;
Η διαδικασία της πρόβας υπήρξε από τις πιο χαρούμενες και δημιουργικές εμπειρίες που έχω ζήσει. Ελπίζω να ήταν το ίδιο και για τους ηθοποιούς, παρότι πιθανότατα τους ταλαιπώρησα αρκετά. Το κείμενο γράφτηκε εξ ολοκλήρου μέσα στις πρόβες. Μέσα από αυτοσχεδιασμούς, μέσα από τις δικές τους λέξεις, από πολύωρες συζητήσεις για το ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι, τι κουβαλούν, τι εκπροσωπούν και γιατί υπάρχουν πάνω στη σκηνή. Αυτή η μέθοδος μπορεί να φαίνεται σαν να ξεκινάς από το απόλυτο μηδέν. Στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει αυτό.
Υπάρχει ήδη ο κορμός της ιστορίας, η αισθητική κατεύθυνση, η επιθυμία για το τι θέλεις να πεις. Εκείνο που δεν γνωρίζεις είναι ο δρόμος που θα ακολουθήσεις μέχρι να το ανακαλύψεις. Και αυτό απαιτεί εμπιστοσύνη.
Τελικά, τι είναι αυτό που αναζητάτε μέσα από το θέατρο; Και τι θα θέλατε να ανακαλύψει ο θεατής μέσα από τον «Σταφιδόκαμπο»;
Πιστεύω όλο και περισσότερο ότι ο λόγος που κάνουμε θέατρο δεν είναι για να επιβεβαιώσουμε όσα ήδη γνωρίζουμε. Είναι για να ανακαλύψουμε κάτι που ακόμη μας διαφεύγει. Να φτιάξουμε έναν χώρο όπου μπορούμε να κάνουμε ερωτήσεις χωρίς να βιαζόμαστε να δώσουμε απαντήσεις. Αν δεν υπάρχει αυτή η προσωπική ανάγκη, τότε δυσκολεύομαι να καταλάβω γιατί ανεβαίνει μια παράσταση.
Ο Σταφιδόκαμπος γεννήθηκε ακριβώς από αυτή την ανάγκη. Από την επιθυμία να συνομιλήσω με έναν τόπο που δεν έζησα ολοκληρωμένα αλλά που, με έναν παράξενο τρόπο, κατοικεί μέσα μου. Με έναν συγγραφέα που εξακολουθεί να μιλά για το παρόν, χωρίς να αλλάξει ούτε μία λέξη. Και με την ιδέα του σπιτιού, που τελικά ίσως είναι η πιο πολιτική και η πιο προσωπική έννοια ταυτόχρονα.
Πληροφορίες για την παράσταση
«Σταφιδόκαμπος»
Αρχαίο Θέατρο Ήλιδας 21 και 22 Αυγούστου στις 20:00
Αντλώντας έμπνευση από τον Βυσσινόκηπο του Άντον Τσέχοφ, εκεί όπου το τέλος μιας εποχής συναντά τον φόβο για το άγνωστο μέλλον, ο Σταφιδόκαμπος μεταφέρει την ιστορία στον κάμπο του Νομού Ηλείας, σε έναν τόπο όπου η μνήμη μοιάζει να έχει ποτίσει το χώμα.
Η οικογένεια Πουλοπούλου επιστρέφει στο οικογενειακό κτήμα έπειτα από ένα μεγάλο διάστημα απουσίας στο εξωτερικό και βρίσκεται αντιμέτωπη με οικονομικά αδιέξοδα, οικογενειακά μυστικά και σιωπές, την απειλή της πώλησης ενός τόπου που κουβαλά την ιστορία και την ταυτότητά της.
Η σύγκρουση δεν αφορά μόνο την απώλεια μιας περιουσίας, αλλά το πέρασμα από έναν κόσμο που χάνεται σε έναν άλλο που γεννιέται.
Η παράσταση ερευνά τι σημαίνει ρίζα, σπίτι και πατρίδα σήμερα, φωτίζοντας τις οικονομικές και συναισθηματικές μορφές εκμετάλλευσης, τη σύγκρουση γενεών και εποχών, αλλά και την ανθρώπινη ανάγκη να κρατηθεί κανείς από κάτι που μοιάζει να χάνεται για πάντα.
Συντελεστές
Κείμενο, σκηνοθεσία: Ειρήνη Λαμπρινοπούλου
Επιμέλεια σκηνικού χώρου, σχεδιασμός φωτισμών: Βασίλης Αποστολάτος
Κοστούμια: Ουρανία Φραγγέα
Πρωτότυπη μουσική: Δημήτρης Λώλης
Συνεργάτρια σκηνοθέτρια: Άννα Φιλίδου
Δραματουργία: Δανάη-Αρσενία Φιλίδου
Φωτογραφίες: Νίκος Ζιαγάκης
Ερμηνεύουν: Ανατολή Αθανασιάδου, Αναστάσης Γεωργούλας, Ελένη Δαφνή, Μαριαλένα Ηλία, Γιάννης Κόραβος
- Η εκδήλωση προσφέρεται δωρεάν από το Υπουργείο Πολιτισμού.
