Αποκριά, Καρναβάλι, Τριώδιο, Μασκαράς, Τσικνοπέμπτη… έφτασε η μεγάλη γιορτή!!! Ημέρες γλεντιού, ξεφαντώματος, μεταμφίεσης, απελευθέρωσης, ασυδοσίας, κραιπάλης, αλλά και μέρες ψυχικής και σωματικής προετοιμασίας του ανθρώπου για να βιώσει το Θείο Πάθος και την Ανάσταση του Σωτήρα Χριστού.
Πάμε λοιπόν να δούμε τι σημαίνουν όλα αυτά που βιώνει ο Ελληνικός λαός αυτό το διάστημα της Αποκριάς ή στην Αρχή του Τριωδίου όπως το ονομάζουμε…
Η λέξη αποκριά ετυμολογικά, σημαίνει μακριά από το κρέας. Περιλαμβάνει τις τρεις εβδομάδες πριν από την Μεγάλη Σαρακοστή, που ανοίγει το Τριώδιο. Η περίοδος αυτή προσδιορίζεται από τις Κυριακές του «Τελώνου και Φαρισαίου», του «Ασώτου», των «Απόκρεω» και της «Τυρινής». Η Μεγάλη Σαρακοστή ξεκινά από την Καθαρά Δευτέρα.
Αποκριά λαογραφικά, είναι η περίοδος αυτή που συνδυάζεται με το έθιμο του «Καρνάβαλου» που είναι η θεότητα της Αποκριάς. Είναι έθιμο του γλεντιού, της ψυχαγωγίας, του «μασκαρέματος». Περίοδος ευθυμίας και διασκέδασης.
Η προέλευσή του έρχεται είτε από τα Σατουρνάλια ή τα Λουπερκάλια των Ρωμαίων, η μεταφορά των Καλανδών, πάλι των Ρωμαίων, αλλά και από την πιθανή συγχώνευση εθίμων που υφίστανται από την αρχαιότητα και έχουν σχέση με την αναγέννηση της φύσης, ή ακόμα και από τη λατρεία του Θεού του κρασιού και του κεφιού, αλλά και της ζωής και της αναπαραγωγής, του Διονύσου.
Το Καρναβάλι προέρχεται από την ιταλική λέξη carnevale- λατινική carnem levare (απομακρύνω, εξαφανίζω το κρέας) < caro + levo. Ουσιαστικά είναι ίδια λέξη με την αποκριά τη δική μας.
Το Τριώδιο είναι μια κινητή περίοδος στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση που ξεκινά από την Κυριακή του «Τελώνου και Φαρισαίου» και διαρκεί μέχρι το Μεγάλο Σάββατο. Κατά την λαϊκή μας παράδοση είναι η περίοδος της αποκριάς και των καρναβαλιών εθίμων, λόγω της σύνδεσης που έχουν κάνει οι άνθρωποι και το ξεφάντωμα πριν από τη μεγάλη Νηστεία της Σαρακοστής.
Μασκαράς ονομάζεται ο μεταμφιεσμένος κατά τις Απόκριες. Η λέξη προέρχεται απ' την Ιταλική λέξη maska και σημαίνει προσωπιδοφόρος. Μια άλλη εκδοχή είναι ότι masca παράγεται από το αραβικό maskara: γελωτοποιός. Κατά άλλους το maskara παράγεται από το ρήμα ΣΟΧΡ που σημαίνει κοροϊδεύω, ξεγελάω, αστειεύομαι.
Τσικνοπέμπτη, είναι η Πέμπτη που βρίσκεται στη 2η βδομάδα της αποκριάς, κατά την οποία παραδοσιακά καταναλώνεται μεγάλη ποσότητα κρέατος. Η Τσικνοπέμπτη θεωρείται η αρχή της αποκριάς – είσοδος του βασιλιά καρνάβαλου – έναρξη των αποκριάτικων εκδηλώσεων και των παρελάσεων. Το όνομα προέκυψε γιατί την ημέρα αυτή το δείπνο αποτελείται από κρέας ψημένο στα κάρβουνα, το οποίο πρέπει να έχει πάντα λίγο λίπος ώστε κατά το ψήσιμο να βγάλει την απαραίτητη «τσίκνα».
Από όπου όμως κι αν προέρχονται, το μόνο σίγουρο είναι ότι γιορτάζονται και βιώνονται δυναμικά από το λαό μας.
Σε όλες σχεδόν τις περιοχές της πατρίδας μας, οι Αποκριές γιορτάζονται με τον ίδιο τρόπο, με μικρές διαφορές ή παραλλαγές από περιοχή σε περιοχή.
Τα ήθη και τα έθιμα βαστούν στα χωριά και τις πόλεις όλης της χώρας μας, γεμίζοντας χρώματα και μουσικές τους δρόμους και τις πλατείες. Κάπου θα δούμε το γαϊτανάκι, τον βλάχικο γάμος, τα μπουρμπούλια, τις Μπούλες, τους Γιαννίσαρους, το Φανό, Τζαμάλες, Κουδουνοφόρους, το κάψιμο του Τζάρου, το Χορό των Γέρων, Πετεγολέτσες, μπουμπούνες, μπουρανί, το έθιμο του Μπέη, του Χάσκαρη, την Κηδεία της Μάσκας, το κάψιμο του Καρνάβαλου, κ.α.
Καλή αποκριά λοιπόν, σε όλες και σε όλους...
- H Καλλιόπη Γραμμένου είναι Δημοσιογράφος - Συγγραφέας - Παιδαγωγός - Εμψυχώτρια
