Με αφορμή την ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια, αυτό με συγκίνησε και θέλω να κρατήσω ως ανάμνηση από αυτό το έργο είναι το ότι στο βάθος της ελληνικής ψυχής, εκείνο το σημείο όπου η ιστορία συναντά την πίστη και η ταυτότητα συνδιαλέγεται με την ελευθερία, υπάρχει μια αλήθεια: Ο Έλληνας δεν είναι ραγιάς, ούτε σκλάβος.
Αυτή η φράση λοιπόν, δεν είναι απλώς μια ιστορική αναφορά, αλλά είναι μια ηχηρή διακήρυξη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που διαποτίζει το έθνος μας, καθώς ο όρος «ραγιάς» δεν είναι απλώς μια λέξη. Είναι μια κατάσταση υπακοής χωρίς δικαιώματα, μια ύπαρξη χωρίς όραμα. Ο δε «σκλάβος», δεν είναι απλώς μια ιστορική αναφορά. Είναι η άρνηση της ελεύθερης βούλησης, η στέρηση του Θεϊκού δώρου της ελευθερίας. Και ο Έλληνας γνωρίζει καλά αυτές τις καταστάσεις, τις έχει αντιμετωπίσει, τις έχει παλέψει και τις έχει ξεπεράσει μέσα από αιώνες.
Η ιστορία μάς μαρτυρά αγώνες θυσίας για ελευθερία. Οι Προεστοί της Πόλης, οι μοναχοί του Αγίου Όρους, οι μαχητές του 1821, οι αγωνιστές του 1940, όλοι ανέτρεψαν με τη ζωή τους την ιδέα της υποταγής. Δεν πολέμησαν για να γίνουν δούλοι, αλλά για να παραμείνουν ελεύθεροι.
Σήμερα όμως, ο κίνδυνος δεν έρχεται με ξίφη και αλυσίδες. Έρχεται με την αποδοχή της μέσης κατάστασης, με την παθητική υποταγή σε καταστάσεις αδικίας, με την εσωτερική αποδοχή ότι «δεν μπορούμε να αλλάξουμε τίποτα», «όλοι τα ίδια είναι». Έρχεται όταν ξεχνάμε ότι η ελευθερία δεν είναι μόνο πολιτική κατάσταση, αλλά πνευματική στάση.
Και εδώ τίθεται το μεγάλο ερώτημα… πώς αποποιούμαστε αυτούς τους χαρακτηρισμούς;
Με την ανάμνηση – Να θυμόμαστε ποιοι είμαστε και από πού προερχόμαστε.
Με την αξιοπρέπεια – Να επιμένουμε σε σχέσεις ισότητας και αμοιβαιότητας.
Με την ευθύνη – Να μην αναζητούμε συνεχώς «αφεντικά» να μας σώσουν, αλλά να αναλαμβάνουμε τις μοίρες μας.
Αντίθετα, ο Έλληνας που σκύβει το κεφάλι χωρίς λόγο, που αποδέχεται την αδικία ως μοιραία, που εγκαταλείπει το όραμα για την άμεση άνεση, παραβιάζει όχι μόνο την ιστορία του, αλλά και την πνευματική του κληρονομιά.
Η ελευθερία δεν είναι δώρο που μας παρέχεται, αλλά καθήκον που ζητείται. Δεν είναι κατάσταση, αλλά συνεχής επιλογή. Ο πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος δεν είναι αυτός που δεν έχει αφέντη, αλλά αυτός που έχει επιλέξει να υπηρετεί τιμές και ιδανικά ανώτερα από τον εαυτό του.
Ο Έλληνας δεν είναι, δεν ήταν και δεν πρόκειται να γίνει ποτέ ραγιάς ή σκλάβος. Αυτή η αλήθεια πρέπει να ζει μέσα μας, να αναπνέει στις πράξεις μας και να αντηχεί στις επιλογές μας, κάθε μέρα, σε κάθε περίσταση.
Γιατί όπως έγραψε ο ποιητής: «Ελεύθερα παίρνει ο ήλιος τα βασίλεια, ελεύθερα πέφτει ο καιρός σε κάθε λιβάδι, ελεύθερα νικά η ανθρώπινη ψυχή, όταν θυμάται ποια είναι».
- Ο Παύλος Ανδριάς είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας
