Τα μη λογοτεχνικά κείμενα προέρχονταν, το πρώτο από πρόσφατο άρθρο της Μαργαρίτας Βεργολιά με τίτλο «Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς», δημοσιευμένο στις 23/5/2026 και το δεύτερο από την «Πρακτική Φιλοσοφία» του Ε.Π. Παπανούτσου και συγκεκριμένα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά».
Ειδικότερα, στο θέμα Α ζητήθηκε από τους μαθητές να συνοψίσουν τους λόγους, στους οποίους οφείλεται η υπογεννητικότητα, αξιοποιώντας στοιχεία από το κείμενο 1. Οι ερωτήσεις στο Θέμα Β ήταν κατανοητές και σαφείς και περιείχαν επιλογή της σωστής απάντησης, με βάση το περιεχόμενο των κειμένων. Ταυτόχρονα κάλυπταν και στοιχεία της θεωρίας, τα οποία οι υποψήφιοι είχαν διδαχθεί, όπως ο τρόπος ανάπτυξης παραγράφου, ο ρόλος των διαρθρωτικών λέξεων στη σύνδεση των νοημάτων, καθώς και η λειτουργία συγκεκριμένων γλωσσικών επιλογών, όπως του ασύνδετου σχήματος, του πρώτου πληθυντικού προσώπου, και της συνυποδηλωτικής/μεταφορικής λειτουργίας της γλώσσας.
Ως λογοτεχνικό κείμενο επιλέχθηκε το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει», που μεταφέρει ένα αισιόδοξο μήνυμα, καθώς συνδέει τη ζωή με τη χαρά και το αγωνιστικό πνεύμα. Οι μαθητές κλήθηκαν στο ερμηνευτικό τους σχόλιο να αποτυπώσουν τις προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη, τεκμηριώνοντας την απάντησή τους με τους κατάλληλους κειμενικούς δείκτες και να εξηγήσουν πώς οι ίδιοι θα ανταποκρίνονταν στο κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου.
Το θέμα της έκθεσης είχε τη μορφή άρθρου στη σχολική εφημερίδα και ζητούσε από τους υποψηφίους να εξηγήσουν τους λόγους, για τους οποίους, κατά τη γνώμη τους, το πρόβλημα της μοναξιάς στη σύγχρονη εποχή διογκώνεται και να προτείνουν τρόπους που επιτρέπουν τη συνεργασία μεταξύ νέων και ηλικιωμένων, με στόχο να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της μοναξιάς, το οποίο μαστίζει και τις δύο γενεές.
Πρόκειται για ένα θέμα κοινωνικό και άκρως επίκαιρο, που επέτρεπε στους μαθητές να καταθέσουν τις απόψεις τους και να επιχειρηματολογήσουν τεκμηριωμένα, στηριζόμενοι στα προσωπικά τους βιώματα αλλά και στις εμπειρίες τους.
Συνολικά, τα φετινά θέματα προϋπέθεταν από τους υποψηφίους εύρος γνώσεων, συστηματική προετοιμασία και κριτική ικανότητα. Απαιτούσαν προσεκτική ανάγνωση των κειμένων, ενδελεχή μελέτη της θεωρίας και διαρκή επαφή με τη Λογοτεχνία. Η ικανότητα συγκερασμού και σύνθεσης των ιδεών, η κοινωνική ευαισθησία και η εξάσκηση στις θεματικές ενότητες και των τριών τάξεων του Λυκείου είναι αδιαμφισβήτητα το εφαλτήριο για την επιτυχή διεκπεραίωση του μαθήματος και την επίτευξη υψηλών βαθμολογιών.
Απαντήσεις
ΘΕΜΑ Α
Α1. Σύμφωνα με το κείμενο 1 οι λόγοι που προκαλούν υπογεννητικότητα είναι αρχικά οικονομικοί, όπως το υψηλό κόστος ζωής, η αβεβαιότητα στο χώρο εργασίας, η έλλειψη κρατικής πρόνοιας και η δυσκολία συνδυασμού επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, ιδίως για τις γυναίκες. Παράλληλα, το φαινόμενο συνδέεται και με την κρίση των ανθρώπινων σχέσεων και αξιών σε έναν κόσμο που διαρκώς μεταβάλλεται. Τέλος, η χρήση των τεχνολογικών επιτευγμάτων της ψηφιακής εποχής, όπως τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιτείνουν το αίσθημα της μοναξιάς, διευρύνοντας την απόσταση μεταξύ των δύο φύλων.
ΘΕΜΑ Β
Β1. 1β, 2β, 3α, 4α, 5α
Β2. α
Αίτιο: Η χρήση των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Αποτελέσματα:
~ η αλλαγή στον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων.
~ η καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας.
~ η αύξηση της μοναξιάς, της κοινωνικής απομόνωσης και της ψυχολογικής δυσφορίας.
~ το ιδεολογικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων.
Πρόθεση της συντάκτριας:
~ να αναδείξει το φαινόμενο των αρνητικών επιδράσεων της ψηφιακής τεχνολογίας στις διαπροσωπικές ανθρώπινες σχέσεις και στην διόγκωση του φαινομένου της μοναξιάς.
~ να τεκμηριώσει τις απόψεις της με λογικά επιχειρήματα και να πείσει τον αναγνώστη για τις αρνητικές επιπτώσεις του κοινωνικού αυτού φαινομένου.
Β2. β
~ Γιατί: δηλώνει αιτιολόγηση. Αιτιολογεί, εξηγώντας πως υπάρχουν νέοι με συντηρητικές αντιλήψεις και ηλικιωμένοι με προοδευτικές ιδέες.
~ λοιπόν: δηλώνει συμπέρασμα. Συμπεραίνει πως τα δύο «στρατόπεδα»-γενιές συνυπάρχουν στην κοινωνία με χαρακτηριστικά που διαφοροποιούνται και δεν είναι αναμενόμενα σε σχέση με την ηλικία τους.
Β3.
α) Ασύνδετο σχήμα
«τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς»:
~ αποδίδει τα χαρακτηριστικά των νέων
~ δίνεται έμφαση στο πλήθος των πληροφοριών, ο λόγος γίνεται πυκνός, ο ρυθμός γοργός.
~ προσδίδει ζωντάνια, ένταση, παραστατικότητα στον λόγο, προκαλεί συναισθηματική φόρτιση.
β) Πρώτο πληθυντικό πρόσωπο
«Μπορούμε... προσδιορίζομε»
~ Δημιουργεί αίσθηση συλλογικότητας και συμμετοχής σε σχέση με τον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών των δύο γενεών. Ο πομπός εντάσσει τον εαυτό του στο σύνολο, γεφυρώνει την απόσταση με τον αναγνώστη, τονίζει την καθολικότητα, αφού όλοι συμμετέχουν στον προβληματισμό του.
~ αμεσότητα και οικειότητα στο ύφος
γ) Μεταφορά
«ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»
~ αποδίδει με ζωντανό, άμεσο και παραστατικό τρόπο τον χαρακτήρα των νέων που είναι ασυγκράτητος.
~ τονίζει με έμφαση τον δυναμισμό τους, προκαλώντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
ΘΕΜΑ Γ
Γ1. Ενδεικτική απάντηση
Στο ποίημα το ποιητικό υποκείμενο απευθύνει μια σειρά από προτροπές προς τον αναγνώστη, καλώντας τον να αντιμετωπίσει τη ζωή με χαρά και αγωνιστικό φρόνημα. Τον προτρέπει να:
~ αποδιώξει τη θλίψη
~ να επιδιώξει τη χαρά
~ να αποδεσμευτεί από την αρνητική κριτική
~ να απολαύσει την ζωή και την ανεμελιά
~ να αισθανθεί τις απολαύσεις
~ να ζήσει με ένταση τη ζωή και με εξωστρέφεια
~ να λυτρώσει την ψυχή του
~ να επιδείξει τόλμη, να αντισταθεί στο φόβο
Κειμενικοί δείκτες:
~ προστακτική έγκλιση: χτύπα
~ προτρεπτική υποτακτική: να χαρής
~ β΄ενικό πρόσωπο: λυτρώσεις
~ επανάληψη: πρέπει
~ μεταφορά: πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια
~ παρομοίωση: σαν βλύσμα
~ αντίθεση: ξύδι-μέλι
Προσωπική στάση: Θετική ανταπόκριση στο κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου
Οι δυσκολίες της σύγχρονης ζωής συχνά μοιάζουν τεράστιες και τα εμπόδια ανυπέρβλητα. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα με δύναμη, αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση. Η αγωνιστική στάση απέναντι στη ζωή, η άρση της αδράνειας και της παθητικότητας, η νίκη έναντι του φόβου αποτελούν προϋποθέσεις για μια ζωή γεμάτη χαρά, ουσιαστικό νόημα και πληρότητα.
ΘΕΜΑ Δ
Άρθρο
Τίτλος: Η συνεργασία των γενεών στη σύγχρονη εποχή της μοναξιάς.
Οι λόγοι που τα επίπεδα της μοναξιάς αυξάνονται:
~ η κυριαρχία της ψηφιακής τεχνολογίας, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το κινητό τηλέφωνο
~ οι ασθματικοί ρυθμοί της ζωής
~ η έξαρση του υλισμού και της καταναλωτικής νοοτροπίας
~ το ατομικιστικό πνεύμα, η όξυνση του ανταγωνισμού
~ η αύξηση της βίας και της εγκληματικότητας
~ τα στερεότυπα και οι ρατσιστικές αντιλήψεις
~ οι αυξημένες επαγγελματικές υποχρεώσεις
~ η απουσία ελεύθερου χρόνου
~ η κρίση στο θεσμό της οικογένειας
~ η αποδυνάμωση του ρόλου της κοινότητας
~ οι τυπικές, απρόσωπες, επιφανειακές σχέσεις
Τρόποι συνεργασίας των δύο γενεών για την θεραπεία του φαινομένου της μοναξιάς:
~ κοινές δράσεις σε σχολεία, πολιτιστικούς συλλόγους και τοπικές κοινότητες.
~ εξοικείωση των ηλικιωμένων με τις νέες τεχνολογίες, άρση ψηφιακού αναλφαβητισμού.
~ διάλογος, επαφή, επικοινωνία με στόχο την μεταλαμπάδευση από τους ηλικιωμένους γνώσεων και εμπειριών, αξιών και στοιχείων της παράδοσης.
~ συμμετοχή από κοινού σε προγράμματα εθελοντισμού.
~ κοινές φιλανθρωπικές ή περιβαλλοντικές δράσεις.
~ επισκέψεις σε κέντρα φροντίδας ηλικιωμένων.
~ συμμετοχή σε παραστάσεις, χορωδίες, διοργάνωση εκδηλώσεων.
~ προγράμματα δημιουργικής απασχόλησης με συμμετοχή και των δυο γενεών
~ αλλαγή στάσης και νοοτροπίας, αποβολή στερεοτύπων σχετικά με την ηλικία.
~ ουσιαστική επικοινωνία στα πλαίσια της οικογένειας.
~ συμμετοχή σε οικογενειακές γιορτές, συχνή επαφή με τα ηλικιωμένα μέλη της οικογένειας.
~ συνεντεύξεις, μαρτυρίες ηλικιωμένων.
~ καλλιέργεια ανθρωπιστικών αξιών, όπως η ενσυναίσθηση, η αγάπη, ο σεβασμός, η αλληλεγγύη.
~ αξιοποίηση του διαδικτύου, δημιουργία ιστοσελίδων, κοινοποίηση κοινών δράσεων.
~ ευαισθητοποίηση για προβλήματα νέων-ηλικιωμένων.
Χαρά Χαραλαμπίδη, Φιλόλογος
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ Mathisis
