...μπορούσε να παρακολουθεί τις κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης και να προβλέπει εκλείψεις – μια θεωρία που σήμερα έχει εγκαταλειφθεί.
Για αιώνες το Stonehenge παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά αινίγματα της Ευρώπης. Μνημείο ταφικών τελετών, θυσιαστήριο ή τόπος θρησκευτικών τελετουργιών; Στη δεκαετία του 1960, ένας Αμερικανός καθηγητής Αστρονομίας πρότεινε μια πολύ διαφορετική απάντηση: το Stonehenge μπορεί να ήταν ένας γιγάντιος προϊστορικός «υπολογιστής», σχεδιασμένος για την παρακολούθηση των ουράνιων σωμάτων και την πρόβλεψη εκλείψεων.
Τον Αύγουστο του 1966, ο Τζέραλντ Χόκινς, καθηγητής Αστρονομίας από τη Βοστώνη, παρουσίασε τη θεωρία του στην εκπομπή του BBC «Chronicle». Είχε ήδη διατυπώσει τις βασικές ιδέες στο δημοφιλές βιβλίο του Stonehenge Decoded, που κυκλοφόρησε το 1965.
Ο Χόκινς είχε παρατηρήσει ότι η διάταξη των τεράστιων λίθων, των περασμάτων και των οπών του μνημείου μπορούσε να ερμηνευτεί ως ένα σύστημα παρατήρησης του ουρανού. Όπως υποστήριξε στο BBC, οι κύκλοι του Stonehenge θα μπορούσαν να έχουν χρησιμοποιηθεί «σαν υπολογιστής» για την παρακολούθηση της Σελήνης και την πρόβλεψη εκλείψεων.
Οι 56 μυστηριώδεις οπές
Κεντρικό στοιχείο της θεωρίας του ήταν ένας κύκλος 56 οπών, γνωστός ως Aubrey Holes, ο οποίος περιβάλλει το μνημείο.
Μπροστά σε ένα ακριβές μοντέλο του Stonehenge, ο Χόκινς εξήγησε στην τηλεοπτική εκπομπή του BBC ότι ο αριθμός 56 ήταν ο μόνος που μπορούσε να ενταχθεί σε ένα συγκεκριμένο μοτίβο που σχετιζόταν με τις κινήσεις της Σελήνης. Οι οπές, υποστήριζε, μπορούσαν να λειτουργούν ως ένας απλός μηχανισμός καταμέτρησης για την πρόβλεψη εκλείψεων.
Η ιδέα ήταν εντυπωσιακή για την εποχή. Οι εκλείψεις, σύμφωνα με τον Χόκινς, θα προκαλούσαν δέος στους ανθρώπους της Νεολιθικής εποχής. Το ξαφνικό σκοτείνιασμα του Ήλιου ή η αλλαγή της όψης της Σελήνης, που μπορούσε να γίνει κόκκινη κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης, θα ερμηνευόταν ως ένα δυσοίωνο υπερφυσικό γεγονός.
Ο ίδιος θεωρούσε ότι η γνώση αυτή θα μπορούσε να προσδώσει ιδιαίτερη εξουσία στους ιερείς και στους ηγεμόνες της εποχής. Εάν μπορούσαν να προβλέψουν μια έκλειψη, θα μπορούσαν να παρουσιάσουν το φαινόμενο ως απόδειξη των ιδιαίτερων ικανοτήτων τους και της επικοινωνίας τους με τους θεούς.
{https://www.youtube.com/watch?v=_QD0t4T9zpU}
Ένας «αστρονομικός παρατηρητής»
Η θεωρία του Χόκινς βασίστηκε εν μέρει σε μια προσωπική εμπειρία.
Το 1961 είχε επισκεφθεί το Stonehenge για να καταλάβει πώς το μνημείο μπορούσε να σηματοδοτεί την ανατολή του Ήλιου. Καθώς παρατηρούσε το μνημείο στο πρώτο φως της ημέρας, αντιλήφθηκε ότι οι τεράστιοι λίθοι και τα υπέρθυρα δημιουργούσαν συγκεκριμένες οπτικές γραμμές προς τον ορίζοντα.
Επιστρέφοντας στις ΗΠΑ, ο Χόκινς πήρε μαζί του λεπτομερή διαγράμματα του χώρου και άρχισε να καταγράφει τις θέσεις του κεντρικού σημείου, των λίθων, των περασμάτων, των οπών και των αναχωμάτων.
Στο Αστεροσκοπείο του Χάρβαρντ-Σμιθσόνιαν στη Μασαχουσέτη χρησιμοποίησε έναν από τους πρώτους ηλεκτρονικούς υπολογιστές IBM για να υπολογίσει τι θα μπορούσε να φαίνεται από κάθε συγκεκριμένη ευθυγράμμιση την εποχή που κατασκευάστηκε το Stonehenge.
Το αποτέλεσμα τον εντυπωσίασε. Πολλές από τις ευθυγραμμίσεις έμοιαζαν να δείχνουν προς θέσεις ανατολής και δύσης του Ήλιου και της Σελήνης.
«Το Stonehenge ήταν συνδεδεμένο με τον Ήλιο και τη Σελήνη τόσο στενά όσο οι παλίρροιες», υποστήριξε ο Χόκινς. Για τον ίδιο, το μνημείο δεν ήταν απλώς ένας χώρος λατρείας αλλά ένας πραγματικός «αστρονομικός παρατηρητής».
{https://www.youtube.com/watch?v=mG97TgRxDr8}
Από τον ενθουσιασμό στην αμφισβήτηση
Η θεωρία προκάλεσε τεράστιο ενδιαφέρον, αλλά δεν έμεινε χωρίς επικριτές. Ήδη από τη δεκαετία του 1960, αρχαιολόγοι επεσήμαιναν προβλήματα στην ερμηνεία των 56 οπών. Ορισμένοι παρατήρησαν ότι τρεις από αυτές μπορεί να μην ήταν καν ανθρώπινα κατασκευασμένες, αλλά να σχετίζονταν με παλαιότερη ανάπτυξη δέντρων.
Ο Βρετανός αρχαιολόγος Ρίτσαρντ Άτκινσον προειδοποιούσε τότε ότι η αστρονομική σημασία ορισμένων ευθυγραμμίσεων του Stonehenge ήταν πιθανή, όμως η ερμηνεία τους απαιτούσε ιδιαίτερη επιστημονική προσοχή.
Σήμερα, η θεωρία του Χόκινς θεωρείται σε μεγάλο βαθμό ξεπερασμένη.
Ο αρχαιολόγος Μάικλ Πάρκερ Πίρσον, καθηγητής στο Ινστιτούτο Αρχαιολογίας του University College London και επικεφαλής σημαντικών ερευνών για το Stonehenge, χαρακτηρίζει την ιδέα του «προϊστορικού υπολογιστή» ως «νεκρή θεωρία».
Όπως εξηγεί, η εικόνα που έχουμε σήμερα για το μνημείο είναι πολύ διαφορετική. Το Stonehenge δεν κατασκευάστηκε ως ένα ενιαίο, ολοκληρωμένο σύστημα, όπως υπέθετε ο Χόκινς, αλλά δημιουργήθηκε σε πολλά διαφορετικά στάδια, σε μια περίοδο που ξεπέρασε τα 1.500 χρόνια.
Παράλληλα, οι ευθυγραμμίσεις με τον Ήλιο και τη Σελήνη δεν είναι αρκετά ακριβείς ώστε να λειτουργούν ως επιστημονικό όργανο μέτρησης του χρόνου. Οι αποκλίσεις φτάνουν τη μία ή και τις δύο μοίρες.
Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η σχέση του Stonehenge με τα ουράνια σώματα ήταν τυχαία. Αντίθετα, οι σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι το μνημείο πιθανότατα είχε σχεδιαστεί ώστε να σηματοδοτεί συγκεκριμένες κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης.
Η διαφορά είναι σημαντική: το Stonehenge δεν θεωρείται πλέον ένας «υπολογιστής» που χρησιμοποιούνταν για ακριβείς αστρονομικούς υπολογισμούς, αλλά ένα μνημείο που εξέφραζε τη σημασία των ουράνιων φαινομένων για τους ανθρώπους που το κατασκεύασαν.
Και υπάρχει μια ακόμη ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια. Υπάρχουν ενδείξεις ότι άνθρωποι στη Βρετανία παρακολουθούσαν και πιθανότατα μπορούσαν να προβλέψουν σεληνιακές εκλείψεις ήδη από περίπου το 1000 π.Χ. Όμως, όπως επισημαίνει ο Πάρκερ Πίρσον, αυτό συνέβη περίπου 1.500 έως 2.000 χρόνια μετά την ακμή του Stonehenge.
Η θεωρία του Χόκινς μπορεί, επομένως, να εγκαταλείφθηκε, όμως το βασικό ερώτημα παραμένει: γιατί οι άνθρωποι της Νεολιθικής εποχής έστρεψαν ένα από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία τους προς τον ουρανό; Η σύγχρονη αρχαιολογία δεν βλέπει πλέον στο Stonehenge έναν «προϊστορικό υπολογιστή», αλλά εξακολουθεί να αναγνωρίζει ότι ο Ήλιος και η Σελήνη κατείχαν κεντρική θέση στον τρόπο με τον οποίο οι δημιουργοί του αντιλαμβάνονταν τον κόσμο.
Πηγή: cnn.gr
