Συχνά ακούμε για μια νέα γενιά που κατηγορείται ότι στερείται στόχων, πειθαρχίας και οράματος. Ότι δυσκολεύεται να αντέξει τις απαιτήσεις και να χαράξει μια ξεκάθαρη πορεία. Κι όμως, υπάρχουν εκείνοι που διαψεύδουν αυτή την απαισιόδοξη αφήγηση στην πράξη. Ο Γιάννης Τσακάλος είναι ένας από αυτούς. Ο βραβευμένος χορευτής-χορογράφος από τον Πύργο και φοιτητής Ιατρικής καταφέρνει να ισορροπεί ανάμεσα σε δύο κόσμους που απαιτούν απόλυτη αφοσίωση. Με καθαρή σκέψη, πειθαρχία, βαθιά πίστη και αγάπη σε ό,τι κάνει, μιλάει σήμερα στο ilialive.gr, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Χορού. Και αποδεικνύει ότι η νέα γενιά όχι μόνο έχει προσανατολισμό, αλλά μπορεί να επαναπροσδιορίσει τα όρια ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη.
Σε ηλικία μόλις 24 ετών, ο Γιάννης έχει ήδη ένα λαμπρό βιογραφικό με σπουδές κλασικού μπαλέτου και σύγχρονου χορού στην Εθνική Λυρική Σκηνή, μαθητεύοντας δίπλα στα μεγαλύτερα ελληνικά ονόματα του χώρου, συμμετοχές και βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ χορού στο εξωτερικό και μια πλούσια δημιουργική δράση. Την ίδια στιγμή, στο τέταρτο έτος Ιατρικής, διαπρέπει και στα απαιτητικά μαθήματα της σχολής του με… χορευτική δεξιοτεχνία.
Η συνάντησή του με τον χορό έγινε τυχαία σε ηλικία 10 ετών. Ξεκίνησε με μαθήματα φλαμέγκο και λάτιν στη σχολή «Χοροκίνηση», ενώ η πρώτη του επαφή με τον κλασικό χορό έγινε στην σχολή της Εβίτας Κεραμιδά.
Κατα τη διάρκεια αυτοσχεδιασμού στο Koumaria Residency 2024 by Medea Electronique. Φωτογραφία από τον Jerzy Goliszewski / Προσωπικό αρχείο Γιάννη Τσάκαλου
Στο Λύκειο αποφάσισε να κατοχυρώσει τον χορό ως γνώση. Και ενώ είχε κάνει ξεκάθαρες τις προθέσεις του να ασχοληθεί με επιστήμη της Ιατρικής, ξεκίνησε να αναζητά τον δρόμο του στην τέχνη του χορού. Εφαλτήριο;
Η γνωριμία του με την χορεύτρια, καθηγήτρια χορού και χορογράφο Ζωή Ανδρίτσου. Η γνωριμία τους, όπως θα μας πει ο ίδιος, ήταν καταλυτική: «Είδα ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο πολύ συγκροτημένο με γνώση του αντικειμένου και εμπειρία. Ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσα να κάνω στον εαυτό μου γιατί ήθελα να συνεχίζω Ακαδημαϊκή πορεία στο χορό. Και η Ζωή με πολύ μεγάλη ευλάβεια και προσπάθεια μου προσέφερε ό,τι καλύτερο. Ήταν η πρώτη σπουδαία μέντοράς μου».
Περνά στην Οδοντιατρική Αθηνών και παράλληλα δίνει εξετάσεις στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Γίνεται αμέσως δεκτός και χάνεται στη μαγεία του κλασικού μπαλέτου και την ένταση του σύγχρονου χορού. «Η καρδιά μου ανήκει στον σύγχρονο χορό, αλλά για να μπορέσεις να χορέψεις σύγχρονο πρέπει να έχεις κατακτήσει τη βάση του μπαλέτου» μας λέει.
Αντιλήφθηκε γρήγορα ότι τον έλκει η χορογραφία. Το 2022 αποφασίζει να παρουσιάσει δικά του έργα στο εξωτερικό και την ίδια χρονιά γίνεται δεκτός σε ένα από τα μεγαλύτερα φεστιβάλ χορού του Μόντρεαλ, το festival Quartiers Danses. Παρουσιάζει το πρώτο του έργο, κλείνει συμβόλαιο για δύο χρόνια, και το δεύτερο έργο του βραβεύεται. Σ’ αυτό το διάστημα μεταπηδά από την Οδοντιατρική Αθηνών στην Ιατρική Σχολή Ιωαννίνων όπου σήμερα διανύει το τέταρτο έτος σπουδών.
Έφτασες ποτέ στο δίλημμα: χορός ή ιατρική;
Πολλές φορές. Είναι πολύ δύσκολο να συνδυάσεις δύο τόσο απαιτητικά αντικείμενα. Είναι σχεδόν αδύνατο. Στην Ελλάδα είναι ελάχιστοι εκείνοι που έχουν σπουδάσει ιατρική και χορό. Έφτασα πολλές φορές στο δίλημμα να επιλέξω το ένα ή το άλλο και μου ήταν αδύνατον να αφήσω κάτι από τα δύο. Για μένα αυτά τα δύο συνδέονται άμεσα. Είναι η επιστήμη και η τέχνη του σώματος. Οπότε πλέον, και μέσω της πρακτικής μου έχω βρει τον τρόπο να τα συνδυάζω. Φυσικά, απαιτείται ευελιξία και αφοσίωση.
Ισορροπείς ανάμεσα σε δύο πολύ απαιτητικούς χώρους που απαιτούν το 100% της σωματικής, ψυχικής και πνευματικής ενέργειας. Τι έχεις θυσιάσει;
Δε νομίζω ότι έχω θυσιάσει κάτι. Νομίζω ότι ήταν δώρο και τα δύο, γιατί μ’ έβαλαν σε έναν τρόπο σκέψης να αξιολογώ με μεγάλη αυστηρότητα το χρόνο μου και να αποφεύγω να τον σπαταλάω. Για μένα, το ένα ενίσχυσε το άλλο. Υπήρχε ένας εσωτερικός μηχανισμός ανατροφοδότησης που νομίζω ότι αν δεν είχα την Ιατρική δεν πετύχαινα τόσο πολύ στον χορό και το αντίστροφο. Το ένα έχει την δύναμη να ισορροπεί το άλλο και να σε συγκεντρώνει.
Πολλές φορές οι γονείς αποτρέπουν τα παιδιά, όταν φτάνει η στιγμή των πανελλαδικών, να ασχοληθούν με την τέχνη και τον αθλητισμό ή σταματούν τα όποια μαθήματα θεωρώντας ότι τους «κλέβει» χρόνο. Υπάρχουν όμως και επιστημονικές μελέτες που αποδεικνύουν το αντίθετο. Δεν σου «κλέβει» αλλά σου δίνει χρόνο. Γιατί κάνουν τον χρόνο που αφιερώνεις στη μελέτη, πιο ποιοτικό. Και αυτό έχει να κάνει με τις ιδιότητες του εγκεφάλου, τη νευρογένεση και τη νευροπλαστικότητα. Δύο όρους που θα ακούμε αυτόν τον αιώνα πάρα πολύ. Η διακαλλιτεχνικότητα και η διεπιστημονικότητα, οξύνει τις πνευματικές μας δεξιότητες πολύ περισσότερο από το να εξειδικευόμαστε μόνο σε ένα αντικείμενο γνώσης. Ζούμε σε έναν κόσμο εξειδίκευσης ενώ χρειαζόμαστε τη γενίκευση. Χωρίς αυτό όμως να είναι εις βάρος της αρτιότητας.
Παρουσιάσαμε μια πρόταση πέρυσι στην Ακαδημία Τεχνών των Τιράνων όπου ερευνήσαμε τη σχέση με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η μοναδική πνευματική δεξιότητα του ανθρώπου που η ΤΝ ποτέ δεν θα ξεπεράσει, είναι η φαντασία. Όλες τις υπόλοιπες, όχι απλά τις έχει ξεπεράσει, τις κάνει και πολύ καλύτερα.
Η φαντασία, όμως και ο τρόπος που την παράγει ο εγκέφαλός μας είναι κάτι που, όπως είναι η ΤΝ σήμερα, δεν θα μπορέσει ποτέ να κατακτήσει. Και αυτό φωτίζει τις τέχνες από μια διαφορετική οπτική γωνία και τις φέρνει στο επίκεντρο. Η διεπιστημονικότητα και η διακαλλιτεχνικότητα ήδη τα τελευταία χρόνια επιβραβεύεται πάρα πολύ στο εξωτερικό σε σοβαρά ιδρύματα.
"The Traktor" μία συνδημιουργία των Γιάννης Τσάκαλος, Όλγα Ντέντα, Φάνης Σακελλαρίου. Το έργο συλλήφθηκε, δημιουργήθηκε και παράχθηκε κατά τη διάρκεια του Koumaria Residency 2025 by Medea Electronique. Στιγμιότυπο από την κινηματογράφηση του έργου από τον Michael Tebinka / Προσωπικό αρχείο Γιάννη Τσάκαλου.
Πώς σε βοηθούν οι γνώσεις ανατομίας και φυσιολογίας στον χορό;
Η γνώση της ανατομίας και φυσιολογίας του σώματος, ακόμη και των απλών οργάνων, μου έχουν «ξεκλειδώσει» πάρα πολύ το δημιουργικό δυναμικό στο χορό. Είναι μια γνώση που σε κάνει να το δεις με τελείως διαφορετικό μάτι.
Στην Ελλάδα παραμένει ακόμη ταμπού για έναν άντρα να κάνει μπαλέτο;
Δεν το έζησα τόσο έντονα, γιατί τη χρονιά που έδινα εξετάσεις η συμμετοχή των αντρών ήταν μεγαλύτερη από τις υπόλοιπες. Και στο δικό μου έτος στη Λυρική ήμασταν 50-50. Ταμπού βίωσα στον Πύργο βασικά. Είχα όμως θωρακιστεί από την οικογένειά μου και η οικογένεια μου ήταν θωρακισμένη. Ακούστηκαν πολλά στερεοτυπικά σχόλια, και βέβαια είναι κάτι που συνηθίζεται στις μικρές κοινωνίες. Και φυσικά αυτό αντιστρέφεται τελείως όταν διακρίνεσαι. Ξαφνικά όλοι θέλουν να σε προσεγγίσουν και να σε βάλουν στους κύκλους τους… Ήμουν όμως πολύ τυχερός, σ’ αυτή τη μικρή πόλη, να είμαι γεννημένος σ’ αυτή την οικογένεια και να έχω ένα εξαιρετικό σύστημα φίλων, συνεργατών και καθηγητών. Γιατί όλο αυτό ήταν μια συλλογική προσπάθεια. Για να καταφέρω να πετύχω στις σχολές από πίσω μου δούλεψαν 50 άλλοι άνθρωποι. Αυτό ήταν μια κοινωνική επιτυχία του συστήματος, όχι ατομική.
Ποιον κλάδο της Ιατρικής προσανατολίζεσαι να ακολουθήσεις;
Αν και είναι ακόμη νωρίς, αντλώ την καθημερινή μου πρακτική από την τέχνη, και πολλά ακόμη από τον τομέα της ψυχιατρικής και τις νευροεπιστήμες. Αυτή τη στιγμή είναι ένα γνωστικό αντικείμενο που αν έπρεπε να επιλέξω να το ακολουθήσω για όλη μου τη ζωή, θα το επέλεγα.
Παράλληλα στα Ιωάννινα, δραστηριοποιούμε ως κινησιολόγος και χορογράφος στη «Θεατρική Συμπαιγνία», όπου διατηρώ μια δική μου μεικτή ομάδα επαγγελματιών και ερασιτεχνών και αναλαμβάνω την επιμέλεια κίνησης και τις χορογραφίες σε διάφορες παραγωγές. Το δικό μου είδος είναι η επιτελεστική εγκατάσταση (performative installation). Είναι μια μεικτή μορφή σκηνοθεσίας, χορογραφίας, εικαστικών. Μια μορφή τέχνης που υπάρχει από την μεταπολίτευση και τώρα ανθίζει.
"The Red Car" σε ερμηνεία Γιάννη Τσάκαλου και Ana Luisa Diaz de Cossio και σκηνοθεσία Jerzy Goliszewski. Το έργο συλλήφθηκε, δημιουργήθηκε και παράχθηκε κατά τη διάρκεια του Koumaria Residency 2024 by Medea Electronique / Προσωπικό αρχείο Γιάννη Τσάκαλου.
Πιστεύεις ότι ο χορός έχει τη θέση που του αξίζει στην κοινωνία σήμερα;
Η Ελλάδα στο εξωτερικό, σε όλο τον κόσμο, είναι γνωστή για τον χορό της. Σε όλο τον κόσμο οι έλληνες χορογράφοι είναι διακεκριμένοι. Και μιλάω φυσικά για τον Δημήτρη Παπαϊωάννου, τον Χρήστο Παπαδόπουλο-που είχα την τιμή να τους γνωρίσω-την Χαρά Κότσαλη, τον Γιώργο Κοτσυφάκη και τόσοι άλλοι.
Οι έλληνες χορευτές-χορογράφοι μας έχουν κάνει φοβερά υπερήφανους. Ο χορός είναι ένα στρατηγικό σημείο-όχι μόνο πολιτιστικό, αλλά με την κατάλληλη πολιτική διαχείριση μπορεί να γίνει σημείο αναφοράς όλης της χώρας και της ταυτότητάς της. Και είμαι ιδιαίτερα περήφανος που έχω εκπαιδευτεί σ’ αυτή την τέχνη και συνεχίζω να την επικοινωνώ.
Στην Ελλάδα όμως, δυστυχώς, δεν είμαστε εξοικειωμένοι μ’ αυτή την τέχνη. Ο μέσος Έλληνας δεν είναι εξοικειωμένος με το να «μεταβολίζει» ένα έργο χορού. Και με στεναχωρεί πολλές φορές γιατί παρατηρώ τέτοιες αντιστάσεις και από ανθρώπους της τέχνης άλλων μορφών.
Κατα τη διάρκεια αυτοσχεδιασμού στο SPACE BETWEEN Digital Arts Festival by Medea Electronique. Visuals από την Αλεξάνδρα Νιάκα. Φωτογραφία από τον Jerzy Goliszewski / Προσωπικό αρχείο Γιάννη Τσάκαλου.
Έχεις εξηγήσει γιατί συμβαίνει αυτό;
Γιατί είμαστε συνηθισμένοι στη «μασημένη» τροφή. Η δραματουργία του χορού και η αφήγησή του δεν έχει καμία σχέση με άλλες μορφές τέχνης που μπορεί να έχουμε στο μυαλό μας. Έχει έναν διαφορετικό τρόπο να « πει» την ιστορία του ο χορός. Και δυστυχώς το ελληνικό κοινό δεν είναι εξοικειωμένο να προσλαμβάνει αυτόν τον τρόπο .
Τι σημαίνει για σένα η Παγκόσμια Ημέρα Χορού;
Ο χορός δεν είναι απλά μια ημέρα. Είναι μια καθημερινότητα, μια πρακτική. Το μπαλέτο είναι τελετουργία. Και οι άνθρωποι που κάνουν μπαλέτο κάνουν μια καθημερινή ιεροτελεστία. Είναι κάτι ιερό.
Σε κάνει να «ακούς» το σώμα σου, να το σέβεσαι, να αυξάνεις την συνειδητότητά του και να μην είσαι παγιδευμένος στον εγκέφαλό σου. Αυτό για μένα είναι κάτι ιερό και σωτήριο.
Είναι κάτι το οποίο, σ’ αυτή την εποχή που ζούμε και είμαστε παγιδευμένοι μέσα στον εγκέφαλό μας και νομίζουμε ότι μόνο αυτό το όργανο υπάρχει στο σώμα μας, νιώθω ότι μπορεί να μας βοηθήσει.
Μπαλέτο δεν κάνεις για να ανέβεις σε μια σκηνή για να σε χειροκροτήσει ο κόσμος-φυσικά και είναι ευχάριστο. Αλλά το κάνεις για σένα. Είναι προσωπική ανάγκη επιστροφής προς τα μέσα, γείωσης και ισορροπίας.
"Anima Inaspecta" σε ερμηνεία και χορογραφία του Γιάννη Τσάκαλου. Το έργο παρουσιάστηκε στο 23th Festival Quartiers Dances στο Μόντρεαλ και έλαβε το βραβείο "Έργο ανερχόμενου χορογράφου σε Δημόσιο Χώρο". Φωτογραφία από Melika Dez / Προσωπικό αρχείο Γιάννη Τσάκαλου.
